• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
Levensbericht van Mr. Jacob Leonard de Bruyn Kops.
 ‘Niet om het weten als zoodanig was het hem te doen, maar om de toepassing van hetweten op het leven. Altijd had hij met al wat hij bestudeerde onmiddellijk de menschenop het oog, wien dat ten goede moest komen’ .… ‘Altijd was het een bepaald belang eneen bepaald practisch doel, hetwelk hem dreef en leidde bij zijn studiën, zijn schrijven enspreken.’ Aldus schreef Dr. J. Offerhaus in zijn levensbericht van Prof. Petrus Hofstede deGroot
1
.Deze woorden troffen mij, als ook geheel op onzen de Bruyn Kops toepasselijk. Ikwensch ze eenigszins beschouwd te zien als motto voor het levensbericht dat ik thansaan hem ga wijden, en waarbij ik iets uitvoeriger op de strekking zijner menigvuldigegeschriften wensch te wijzen, dan geschiedde in het ‘In Memoriam’, korte weken na zijnoverlijden in ‘De Economist’ van October 1887 aan hem gewijd.Voor het eigenlijk levensbericht moge het mij vergund zijn een ruim gebruik te makenvan hetgeen kort na zijn overlijden over hem werd geschreven
2
.Jacob Leonard de Bruyn Kops, geboren te Haarlem, den 22sten December 1822, werd in1840 student in de rechten te Leiden. Tengevolge van een ongeval, dat hem in het beginvan zijn studententijd trof, moest hij zijne studiën een tijd lang afbreken en ter genezingruim een jaar ten huize zijner ouders te Haarlem vertoeven. Hij promoveerde dan ookeerst den 21sten Mei 1847, na publieke verdediging eener goede dissertatie,
‘de origineac juribus pristini concilii urbani in civitatibus quibusdam patriae nostrae.’ 
Hij zette zich inzijne vaderstad als advocaat neder. Kennelijk trokken hem echter de economischestudiën meer aan dan de juridische.Als eerste rijpe vrucht dier studiën verscheen in 1850 het zoo bekende boekje: ‘Beginselen van Staathuishoudkunde, door Mr. J.L. de Bruyn Kops.’ Kops telde nauwelijks28 jaren, toen hij ons dit, door eenvoud en bevattelijkheid uitmuntende werkje, juistdaarom o.a. door een man als Thorbecke hoogelijk geprezen
3
, en daarmede het eersteecht Nederlandsche handboek over die wetenschap schonk.Hoe grooten bijval dit boek vond, bleek uit de omstandigheid dat zeer spoedig eentweede druk noodig was. Dat het zich weldra een blijvende plaats als handboek voor deleer der staathuishoudkunde had weten te veroveren, bleek uit de omstandigheid, ietszeldzaams in Nederland met werken van dien aard, dat telkens nieuwe drukken noodigwaren. De vijfde, herziene en vermeerderde uitgave, welker inhoud bijna dubbel zoogroot was als die der eerste, zag in 1873 het licht.
1
Levensberichten der afgestorven medeleden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, 1887, bl.249.
2
Behalve aan mijne stukken in ‘Economist’ en ‘Ned. Spectator’ 1887, No. 94, worde herinnerd aan P.N. Muller'swarm woord in ‘de Gids’ van November, aan de woorden in ‘Eigen Haard’ van 5 November, in ‘deVerzekeringsbode’ van 8 October, in het ‘Bulletin de l'Institut International de Statistique’ van Februari 1888,aan de hulde op de algemeene vergadering der Vereeniging voor de Statistiek van 23 Juni 1888 aan Kops'nagedachtenis gebracht. Zie ook nog ‘Economist’, Nov. '87, p. 1043.
3
Nog klinken mij Thorbecke's woorden in de ooren: ‘Ik heb het aan mijne vrouw te lezen gegeven en zij heeftalles begrepen. Ik zeg dit, voegde hij er bij, als eene hulde aan Kops' klare wijze van voorstelling.’ Gepubliceerd op: www.nachtwakersstaat.nlpag. 1 van 15Januari 2008 bron:
<nog uitzoeken, zie www.dbnl.nl>
 
Die bijval wordt verklaard door de volkomen bevattelijkheid van voorstelling, waarvanKops de gelukkige gave bezat, maar niet minder daardoor dat zijn handboek over hetgeheel
4
met juistheid teruggaf wat destijds als de ware beginselen derstaathuishoudkunde gold.Dit boekje, dat hem reeds in 1851 het lidmaatschap van de Maatschappij derNederlandsche Letterkunde deed verwerven, deed op Kops de aandacht vestigen. Opvoordracht van den Minister Thorbecke werd hij dan ook bij Koninklijk besluit van 18September 1850 benoemd tot Adjunct-Commies bij het Departement van BinnenlandscheZaken. Deze benoeming werd echter op zijn verzoek bij Kon. besluit van 2 Octoberdaaraanvolgende ingetrokken, omdat toen reeds besprekingen aanhangig waren vooreene plaatsing bij Financiën in eene hoogere en beter bezoldigde betrekking
5
. Bij Kon.besluit van 9 Maart 1851 werd Kops dan ook benoemd tot Commies bij het Departementvan Financiën, Afdeeling Generale Secretarie. Bij Kon. besluit van 21 Januari 1860 werdhij bevorderd tot Hoofd-Commies. Reeds eene maand later, 21 Februari, werd hijbenoemd tot Referendaris. Deze betrekking bekleedde hij niet lang, daar hij bij Kon.besluit van 31 Mei 1860 werd benoemd tot lid van den Raad van toezicht op deSpoorwegdiensten. Deze betrekking bekleedde hij gelijktijdig met die van lid derRijkscommissie voor de Statistiek en van Secretaris der Staatscommissie voor onderzoeknaar de circulatie hier te lande van vreemde muntspeciën, terwijl hij ook meermalenwerd benoemd tot lid van examen- en andere commissiën, hier en elders. Zoo werd hijo.a. in November 1864 lid der Fransche ‘Commission d'enquête législative sur le taux del'interêt de l'argent’; in Januari 1873 lid der Commissie, belast met het onderzoek naarden toestand en het beheer der Landsdrukkerij; in September 1879 en sedert telkenmale, eene onderscheiding door hem zeer op prijs gesteld, lid der Commissie voor dediplomatieke examens.Het jaar 1864 bracht eene belangrijke wijziging in den ambtelijken werkkring van onzende Bruyn Kops. Bij Kon. besluit toch van 8 October van dat jaar werd hij benoemd totHoogleeraar in de Staathuishoudkunde aan de Polytechnische School te Delft. Bijnavijftien jaren lang had hij in het ambtelijk gareel geloopen en gelegenheid gehad, zekerniet zonder vrucht, kennis en ondervinding op te doen van den gang de la machinegouvernementale. Nu werd hem de gelegenheid gegeven de studeerende jongelingschapin te wijden in de steeds door hem gekoesterde staathuishoudkundige denkbeelden. Niet
4
‘Over het geheel’, want volgens sommigen zijner beoordeelaars helde Kops te zeer over tot Staatsarmenzorg.In een viertal artikels in het ‘Alg. Handelsblad’ van November 1850, herdrukt en n f. uitgewerkt in zijn in 1851verschenen brochure: ‘Korte beschouwingen over het Armwezen’, verdedigde Kops zich tegen die opmerking enlichtte zijn standpunt nader toe. Dit laatste deed hij ook in de latere uitgaven zijner ‘Beginselen’, waardoor zijnslothoofdstuk ‘Armoede’ telkens uitgebreider werd.
5
Thorbecke was er tegen, dat eerstbeginnenden bij een der Departementen van algemeen bestuur in hoogerenrang zouden optreden dan dien van Adjunct-Commies op eene bezoldiging van ƒ 1200 's jaars. Op dien voetwaren dan ook reeds zeer spoedig na zijne optreding als Minister bij Kon. besluit van 9 Januari 1850 twee reedssedert December 1844 gepromoveerde meesters in de rechten, de hoogst bekwame Jhr. Mr. J. Quarles vanUfford, destijds ambtenaar bij het Provinciaal Gouvernement van Zuid-Holland, en steller dezes aan hetDepartement van Binnenlandsche Zaken verbonden. Kops evenwel, destijds reeds door trouwbelofte verbondenaan haar, die hem tot zijn dood toe eene teeder beminde gade is geweest, gaf begrijpelijkerwijze de voorkeuraan de hoogere, beter bezoldigde betrekking, waarop hem bij Financiën het uitzicht werd geopend. Thorbecke,met zeer vele anderen in den lande, terecht geergerd over de daad van zijn toenmaligen ambtgenoot voorJustitie, die zich niet ontzien had om zijn pas gepromoveerden, geenszins door bekwaamheden uitmuntendenzoon terstond als Referendaris aan zijn Departement te verbinden, was er in het eerst gevoelig over dat Kops,die zich bij hem voor eene plaatsing had aanbevolen, thans aan eene andere betrekking de voorkeur gaf. Diegevoeligheid week echter weldra omdat de Minister spoedig tot het besef kwam, dat het toch nog al begrijpelijkwas dat Kops liever het meerdere aannam, dat hem bij Financiën werd voorgehouden, dan zich tevreden steldemet het mindere, dat hem bij Binnenlandsche Zaken werd aangeboden.Gepubliceerd op:www.nachtwakersstaat.nlpag. 2 van 15Januari 2008bron:
<nog uitzoeken, ziewww.dbnl.nl>
 
lang evenwel zou hij zich onverdeeld aan die taak wijden. In 1868 toch werd hij voor hetkiesdistrict Alkmaar, dat sedert dien tijd telkens zijn mandaat hernieuwde, verkozen totlid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. De toenmalige Minister vanBinnenlandsche Zaken, Mr. C. Fock, zag bezwaar in de gelijktijdigc waarneming van hetprofessoraat en het lidmaatschap der Kamer, en op zijne voordracht werd Kops bij Kon.besluit van 21 Februari 1868 ontheven van de waarneming van zijn professoraat, zoolanghij Kamerlid zou zijn. Op Kops' reclame werd hem echter onder Mr. Fock's opvolgervergund beide betrekkingen gelijktijdig waar te nemen. Dit duurde evenwel slechts tot in1873, toen Kops op zijn verzoek bij Kon. besluit van 16 Augustus eervol als hoogleeraarwerd ontslagen, teneinde zich voortaan geheel aan zijne verplichtingen alsvolksvertegenwoordiger te kunnen wijden.Hoe nauwgezet de Bruyn Kops gedurende de bijna twintig jaren van zijn lidmaatschapder Tweede Kamer zijne plichten als volksvertegenwoordiger vervulde en hoezeer hij bijzijne medeleden in aanzien was, daarvan getuigen, om dit nu reeds op te merken, dewarme woorden door den geachten Voorzitter dier Kamer, Mr. E. Cremers, op 5 October1887 bij zijn graf aan zijne nagedachtenis gewijd.Na deze herinnering aan de door de Bruyn Kops bekleede openbare betrekkingen, keerenwij terug tot de vermelding zijner werkzaamheden op wetenschappelijk gebied.Het is bekend dat de beoefening der Statistiek, de wetenschap der sociale feiten in cijfersuitgedrukt, hand aan hand gaat met die der Staathuishoudkunde, de wetenschap welkeleert hoe de rijkdom in de maatschappij ontstaat en te niet gaat en welke men ook zoukunnen omschrijven als de kennis van het huishouden der maatschappij
6
. Geen wonderdan ook dat Kops' naam reeds in 1850 voorkomt onder die der medewerkers tot het ‘Staatkundig en Staathuishoudkundig Jaarboekje’, opgericht door Jhr. Mr. J. de BoschKemper en waarvan de eerste jaargang in 1849 het licht had gezien. Geen wonder ookdat hij in 1857 behoorde tot de medeoprichters der op het initiatief van Mr. S. Visseringtot stand gekomen ‘Vereeniging voor Statistiek’, welke sedert dien tijd de uitgave van het ‘Jaarboekje’, tot dit jaar grootendeels door of onder toezicht van de Bosch Kemperbewerkt, op zich nam. Al spoedig werd Kops bestuurslid dier Vereeniging. Na hetterugtreden van Vissering trad Kops in 1880 als Voorzitter der Vereeniging op en bleef dittot in 1883, toen hij ingevolge de Statuten aan de beurt van aftreding was. In zijneopeningsredenen der jaarvergaderingen besprak hij, blijkens de daarvan in de ‘Jaarboekjes’ verschenen verslagen, meermalen een of ander punt van algemeen belang.Zoo in 1881 de levensverzekeringen, in 1882 de voorzorgskassen, in 1883 dehandelsstatistiek en andere onderwerpen. In het ‘Jaarboekje’ komen enkele bijdragenvan zijn hand voor, o.a. overzichten van officieele verslagen; niet vele echter omdat hij,begrijpelijkerwijze, zijne stukken liever in den in 1852 door hem gestichten ‘Economist’ plaatste. Maar ook buiten dat tijdschrift gaf Kops belangrijke statistische bescheiden uit.Er worde slechts herinnerd aan de volgende. In 1857 verschenen zijne: ‘Handelcijfers,overzicht van den in-, uit- en doorvoer der Nederlandsche handelsartikelen in elk der jaren 1846 tot en met 1855, getrokken uit de Statistiek van den handel en descheepvaart van het Koningrijk der Nederlanden’ 
7
. In latere jaren bewerkte hij, de zoobekende Engelsche ‘Statistical Abstracts’ ten voorbeeld nemende, de drie eerste bundels
6
Zie Inleiding van Kops' ‘Beginselen’.
7
Zie er over ‘de Gids’ van November 1857. - In hetzelfde jaar gaf zijn broeder, de heer G.F. de Bruyn Kops teBatavia, uit zijne ‘Statistiek van den handel en de scheepvaart op Java en Madoera sedert 1825’, waarop in1869 gelijke Statistiek over 1855-1866 volgde. Zie er over ‘Bijblad-Economist’, 1858, p. 45 en ‘Economist’,1870, p. 1252.Gepubliceerd op:www.nachtwakersstaat.nlpag. 3 van 15Januari 2008bron:
<nog uitzoeken, ziewww.dbnl.nl>
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...