• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
Kla’ak 
Semanal 20 Outubru 2008
2
L E N O
Hakarak haruka lia menon, bele tatoli liuhusi nomeru telefone
7363738
(
No.foun 
)ka ho SMS ba numeru ne’e ho dalan(
dengan cara 
) hakerek hanesan ne’e:
[Lia Menon]_ 
Mensajen..............
 
Bele mos liu husi E-mail: 
klaak_investigativu@yahoo.com
ka 
 
klaak.redasaun@gmal.com
Hau hakfodak tebes bainhira le (sani,red)edisaun
kla’ak online 
, furak no kapastebes. Hau hanoin oin-sa atu kontribuiintelektualmente ba hariku publikasaun idane’e.
Abele
University of Western Australia+61430279XXX
Redasaun: 
Obrigado ba ita nia apresiasaunmai
kla’ak 
. Ita bele kontribui
kla’ak 
ho opi-niaun ka informasaun nebe
kla’’ak 
belepublika.
Hakarak Fo Kontribuisaun
Sosa Prado
ho
Single Source 
Nakonu ho Lia Falsu
 “Prosesu hola kareta ba deputadu sira la los. Prezidente Parlamentu Nasionál, FernandoLasama no Vice Prezidente PN, Vicente Guterres halo kontratu ne’ebe la tuir lei. Kazu sira hotuami presiza hetan evidénsia forte. Presiza hatama iha PDHJ, hodi bele haruka ba ProkuradoriaJerál da Republika tanba tuir lolo’os la bele la’o hanesan ne’e, ” tenik Fernanda Borges.
P
arlamentu Nasional sosa karetaluxu Toyota Prado, liu husi orsa-mentu Jeral Estadu 2008(OJE), atu atende servisu mem-bru Parlamentu Nasional nian ihabaze. Toyota Prado ne’e halo estudante sirahamriik hodi kritika maka’as lala’ok Par-lamentu Nasional ne’e, liu husi manifes-tasaun, to’o polísia sira kaptura estudantehamutuk ema na’in 50 no hatama sira ihasela Kaikoli.Iha entrevista ho Prezidente ParlamentuNasional, Fernando Lasama de Araujo ihafulan hirak liu ba dehan katak tenki sosakareta ba membru Parlamentu atu tulun de-putadu sira halo fiskalizasaun iha baze. “Ten-ki hola lalais kareta tanba emerjénsia. En-taun uza
single source 
,” katak Prezidente Par-lamentu Nasional ne’e iha Uma Fukun PN, wain-hira hatan ejizensia manifestasaun husi es-tudante sira.Tuir Lei,
single source 
ne’e tenkiser rá-pidu, maiz ou menus fulan ida nia laransasán ne’e tenki prontu no bele uza ona.Maibé realidade hatudu katak tama onafulan 8 nia laran kareta prado sira ne’eseidauk to’o mai iha Dili.Ida ne’e hamosu polemika bo’ot ihapúbliku katak kareta sira ne’e sosa duni kalae? Se la sosa, orsamentu ba kareta To-yota Prado ho total $ 1.400 milloens (Veíkulusba Parlamentu Nasionál) ne’ebe aprova ihadebate Orsamentu Rektifikativu iha fulanJullu 2008 ne’e ba loos ne’ebe?Responde ba kareta prado sira ne’ebeto’o agora seidauk to’o no prosesu ne’ebela klaru ba deputadu sira, Prezidente Par-tidu Unidade Nasionál (PUN), Fernanda Borgeshateten katak ida ne’e problema boot. “Tanbaida ne’e maka Transparénsia Internasionál(TI) hamenus fatin iha korrupsaun ninian ne’e.Timor-Leste tun to’o 145 besik ona 180. Idane’e perigozu tebes. Timor-Leste nasaun ne’e-be korruptu maka’as. Ida ne’e ita tauk,” es-plika Fernanda Borges.Fernanda hatutan tan katak governu AMPuza
single source 
barak. Prosesu hola ka-reta ba deputadu sira ne’e la los. PrezidenteParlamentu Nasionál, Fernando Lasama no Vice Prezidente PN, Vicente Guterres halokontratu ne’ebe la tuir lei. Dehan lolo’os, kazusira hotu ami presiza hetan evidénsia forte.Presiza hatama iha Provedoria de DireituHumanus e Justisa (PDHJ), hodi bele harukaba Prokuradoria Jerál da Republika tanba tuirlolo’os la bele la’o hanesan ne’e,” tenik Fer-Zevonia VIEIRA, Danu FREITAS
 
Kla’ak 
Semanal 20 Outubru 2008
3
LENO
REDASAUN KLA’AK 
Responsavel Jornál Semanal
kla’ak 
:
Kolektiva 
1.
Responsavel Jeral
: nuno RODRIGUEZ2.
Xefe Redasaun
: zevonia VIEIRA3.
Manu Ain
: maria BIBEL, anita MARQUEZ, agostinhaXIMENES, efrem dos ANJOS, almerio ALVAREZ,deomentino da CRUZ, isolino VASGA, waidinik, nicozecoro SANTOS, noolok CARMO, olegario de JESUS,danu FREITAS, gerson abel GEMCY,memia FERNANDES4.
Hakerek Nain
: nuno RODRIGUEZ, zevonia VIEIRA,celina HANJAN, gill GUTERRES, almerio ALVAREZ,efrem dos ANJOS, zeloy aquino VIEIRA, naldo REI,ze’sopol CAMINHA,vital da CRÚZ
             .         .   
referensi:
Mak Sait
(Kolektiva Media Kla’ak),
Knar Fatin
(Alamat),
Hakerek Nain
(Penulis),
Manu Ain
(Wartawan)
, Tatoli Lia
(Koresponden),
Duru basa
(Penerjemah),
Duru Foto
(Foto Grafer),
Banati & Ilas Nain
(Layout & Grafik Design),
Makaer Fukun
(Pengacara),
Lian Maus
(Iklan),
Habelar
(Pemasaran)
Fafahek 
(Distribusi), Banku (Bank)
5.
Duru foto
: ze’sopol6.
Tatoli Lia:
guteriano NEVEZ (Hawai, USA)7.
Banati & Illas Nain
: Zeloy.8.
Makaer Fukun:
arlindo SANCHES9.
Lian Maus
: anita Marquez, nico Zecoro SANTOS10.
Karikatura
:
 
bayu, zecoro,11
Habelar
: noolok CARMO, basilio12.
Fafahek 
: noolok CARMO
Knar Fatin
: Farol Rua. De Monzambique 1/IA Palapaso,Dili Timor-Leste
Email:
klaak.redasaun@gmail.com
Númeru kontaktu:
+670 735 1360, +670 727 8247
Pintor logo
:
Alit Ambara
Resposavel
online 
: atero
“...Sofrementune’ebe akontese ihamundu, labelekompriende didiak,kuandu sira be terusne’e maka labarikinosente sira”
- Albert Camus
Numeru 32/03 Outubro
 
2008
nanda Borges. Vice Xefi Bankada Fretilin,Francisco Branco mos kestionaprosesu sosa kareta ne’ebe la’ola lo’os. “Guvernu uza
single sour- ce 
maibé la tuir prosesu nor-mal,” afirma Branco.Branco hatutan liu tan katak Prezidente Parlamentu, FernandoLasama de Araujo wainhira koaliaiha povu nia Uma Fukun katak 
single source 
ne’e prosesu diak liu atu luta kontra korrupsaun. “Hau hanoin ida ne’e grave te-bes. Ita fo mensajen ba povu nomundu internasional katak ita hakarak legaliza buat ne’ebe la los no la transpa-rente,” esplika Branco ba jornalista
kla’ak 
iha Uma Fukun PN foin lalais ne’e.Branco hatutan tan katak sira hotu ihaentendimentu ida katak 
single source 
takadalan ba transparénsia no ema hotu enten-de katak ida la permite iha lei. “Iha apro-vizionamentu, maibé la’os atu uza sistema-tikamente ba sosa kareta, ro, halo projeitusfizikus. Ne’e hatudu momos ba ema hotukatak la iha prosesu transparénsia,” Brancokonklui.Prezidente PUN mos husu ba PN atu es-plika didiak konaba prosesu
single source 
rasik. “Uza sistema ida ne’e laos katak tenkila tuir prosesu legal. Ida ne’e sala bo’ot.Pelumenus kompañia ne’ebe fa’an karetaka hola kareta tenki kompañia tolu. Hodinune’e bele hili ne’ebe maka diak liu. Laostanba
single source 
, ita boluamigu no entrega kontratu ba nia,” kestiona Fernanda Borges.Ita tama ona fulan Outubru,hela fulan 1 ka 2 orsamentu tenkiezekuta hotu. Problema makane’e, kareta sira ne’e iha ne’ebe?Osan gasta ona no selu ba kom-pañia ne’ebe? Bainhira maka ka-reta sira ne’e to’o? Se maka asinakontratu ne’e tenki nakloke ba pú-bliku,” husu Fernanda Borges baPrezidente Parlamentu Nasionalatu esplika ba publiku.Fernanda hatutan liu tan katak PUN rasik husu dala barak ona maibé Par-lamentu no Ministra Financas taka informa-saun. Ho kestaun ida ne’e PUN komesa he-tan faktus no tempu badak sei hato’o bapovu saida maka verdade. “Atu hola karetaba deputadu ka Prezidente Republika tenkihalo tuir lei no halo tuir aprovizionamentunia regras. Ema ida la iha direitu atu uzakontratu sira ne’e atu fo benefisiu ba nia an.Ida ne’e maka tenki evita,” Fernanda afirma.Fretilin no PUN oras ne’e dau-daun sei bukainformasaun atu hetan dadus sira. Tanbabankada rua ne’e hakarak lia loos.Eis Ministra Financas iha guvernu tranzi-tóriu iha tempu UNTAET ne’e ba jornalista
kla’ak 
ho lia fuan kritika dehan ida ne’e osanpovu nian, laos ema ida ninian. “Se individualnian, bele halo konforme nia hakarak. Wain-hira halo sala ona, lakohi transparénsia, lafo informasaun ba ema hotu atu hatene.Hau hakfodak oituan tan kazu hola kareta.Jovens Universitariu hamutuk 51 tama ihakadeia. Tanba deit ema balu halo sala. To’oagora sala ida ne’e ami sei eziji,” informa Fernanda Borges. Fer-nanda Borges hatutan liu tan ka-tak iha tempu ida buat sira ne’esei loke hotu. “Hau fiar katak ihatempu badak, ami sei hetan in-formasaun ne’ebe konkretu hodibele fo sai. Hodi nune’e nasaunne’e bele lao ba dalan los,” dehannia. Vice Xefi bankada Fretilin,Francisco Branco, mos husu baPrezidente PN atu fo autorizasaunatu hetan asesu ba informa-saun. “Asesu ba atende trans-parénsia. Kontratu kompañiaida ne’ebe? Kontratu ne’e halo hori bain-hira? Prosesu lalaok atu hola kareta ne’eto’o iha ne’ebe? Ida ne’e ami nia direitufundamental ne’ebe Konstituisaun fo direituba informasaun. Laos deit nudár reprezen-tante povu iha Uma Fukun, maibé hanesansidadaun, ami iha direitu ba informasaunne’e. Ami eziji kleur ona maibé to’o ohinloron ami seidauk hetan,” esplika Branco.To’o agora deputadu sira seidauk ha-tene klaru nia prosesu la’o oinsa. Karik ida
 ba pajina 4
“...Transparénsia Internasionál (TI) hamenus fatin iha korrupsaun ninian ne’e. Timor-Leste tun to’o 145 besik ona 180. Ida ne’e perigozu tebes.Timor-Leste nasaun ne’ebe korruptu maka’as. Ida ne’e ita tauk.” 
-
FernandaBorges
“Hau hanoin ida ne’e grave tebes. Ita fo mensajen ba povu no mundu internasional katak ita ha- karak legaliza buat ne’ebe la los no la trans- parente,” 
- FranciscoBranco
Iha fulan Outubru nia laran kareta komesa tau iha ro. Iha fulan Novembru kareta sei to’o iha Dili.
- Kim Jungwoo
(Diretor kom-pania MidoriMotors)
Polisia Nasional Timor-Lorosaé hamutuk ho diresaun Transportesi Terrestres sempre avizu sai ba publiku katak wain-hira lori karetaka motor, labele hemu tua, tanba bele hetan dezastre nebe belemos fo perigu ba ema barak nia moris. Maibe realidade ida ne’eita la haree. Dezastre ema monu ho motor ka xoke malu ho karetaakontese bebeik iha estrada publiku iha Dili laran, tanba ema barakla kohi rona sira nia konxiensia rasik.Laos deit ida ne’e, kareta no motor mos xoke malu bebeik tanbaema la kohi respeita simbolu trafiku Polisia Tranzitu nian. Iha foto-grafia, ema monu ho motor iha parte Mandarin nian, tanba motoristaiha kondisoens lanu hela. Dezastre ne’e akontese iha Sabadu kalanfoin lalais ne’e.
Hemu Lanu Labele Lori Kareta ka MotorHemu Lanu Labele Lori Kareta ka MotorHemu Lanu Labele Lori Kareta ka MotorHemu Lanu Labele Lori Kareta ka MotorHemu Lanu Labele Lori Kareta ka Motor
Kuidadu!
foto: almerio alvarez
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...