• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • 1
    CommentGo Back
Download
 
Kla’ak 
Semanal 12 Dezembru 2008
2
L E N O
Hakarak haruka lia menon, bele tatoli liuhusi nomeru telefone
7363738
(
No.foun 
)ka ho SMS ba numeru ne’e ho dalan(
dengan cara 
) hakerek hanesan ne’e:
[Lia Menon]_ 
Mensajen..............
 
Bele mos liu husi E-mail: 
klaak_investigativu@yahoo.com
ka 
 
klaak.redasaun@gmal.com
Tamba quarto governu inkonsti-tusional mak sira nebe faz parte AMP la fiar konstituisaun. Iha inicio,kuandu fo poder ba AMP sira naintolu la fiar ona konstituisaun tanbaiha sira nia kakutak Timor oan
Sira mak lei
mesak beik ten. Sira mak lei, siramak konstituisaun.
Duarte F. Costa.
Lospalos, Mobile: 7335XXX.
L
a kleur liutiha desizaun TribunalRekursu nebe fo sai iha 13Novembru, ataka ba juiz inter-nasional aumenta ba beibeik.Iha loron 1 Dezembru DiariuSTL fo sai boa viajen Juiz Ivo.Desizaun atu hasai Juiz IvoRosa mai husi desizaun Konsellu SuperiorMajistratura nebe konsiste husi ema naintolu. Dionisio Babo nudar Vise PresidentiKonsellu Superior Majistratura admite ba
Espreso 
Portugal katak hapara kontratu IvoRosa relasiona ho desizaun tribunal rekursuiha 13 Novembru. “Hau la kestiona Juiz niakompetensia, maibe propoin husi konselornain rua maski iha kontroversi maibe votaho unanimidade. “Ida ne buat normal idaami deside atu la hatutan kontratu juiz in-ternasional seluk. Hau la kahur politiku ho jusdisiariu”, dehan Sekretariu Jeral CNRTnebe mos servisu ba vise Primeiru MinistruJose Luis Guterres.Ba
kla’ak 
, Sekretariu Jeral Fretilin Mari Alkatiri hateten: “Ne’e politiza tribunal niadesizaun, ne’e halo persegisaun ba juiz.Uluk kuandu Ivo Rosa halo sentesa hatamaRogerio Lobato ba kadeia, sira hotu basaliman, sira dehan justisa los maka ida ne’e. Agora deside dehan sira salah, Juiz Ivo Rosasai Portuguez fali ona.” Desizaun atu la hatutan kontratu Juiz IvoRosa laho koñesimentu Presidenti KonselluSuperior Majistratura no mos nudar Presi-denti Tribunal Rekursu Claudio Ximenes ne-be halo tratamentu mediku iha Portugal.Bainhira
kla’ak 
halo konfirmasaun baTribunal Rekursu konba desizaun nebe fosai relasiona fundu estabilizasaun ekono-miku ilegal. Juiz Ivo Rosa lakohi fo komen-tariu kona ba desizaun ne’e. Nia hateten ka-tak buat nebe deputadu, governu, PresidentiRepublika, kestiona ne’e konaba desizaun;ne’e politika, nia kahur politika ho lei. Tambapolitika la’os lei, lei la’os politika.Fernanda Borges, deputada PUN hatetenba
kla’ak 
(4/12): “Ne’e tristeza bo’ot ba Timor.Ne’e indikasaun forti katak ita politiza ita niainstituisaun judisiaria.” Deputada ne’e rasik mos le deit iha jornal katak Juiz Ivo Rosa,Konsellu Superior Majistratura la hatutannia kontratu. “ Ema sira ba tur iha konselhumazislatura ne’e ema politika deit mak turiha neba para kuandu desizaun la monusira nia sira bele sobu juiz sira iha laranhasai konforme sira nia hakarak tamba sirala gosta desizaun ida los tamba ema ne’eserve ba povu, ema serve atu halo nia ser-visu duni ka defende povu nia interesekomu la defende sira nia partidu nia inte-rese sira hsai ema sira ne’e, ne’e la los”. “Ivo Rosa nia desizaun ne’e atu protejeosan minarai ninian ne’e para gasta didia,nia dehan labele gasta lae, bele gasta maistenki halo lolos ita labele halo buat hotu-hotu
rungu-runga 
deit. Tenki iha programanebe atinzi povu nia moris, too agora kiak lamenus; kiak aumenta.”  Akordaun ka desizaun Tribunal Rekursuso bele implementa bainhira publika tihaona iha Jornal da Republika. Iha loron 14Novembru, Sekretariadu Estadu ba Kon-sellu Ministru no porta voz governu AgioPereira hateten katak desizaun TribunalRekursu sai validu bainhira publika tiha onaiha Jornal da Republika. Tamba ne’e osanhira deit mak foti husi Fundu Petroliferu tooagora sei tuir konstituisaun no legal.Deputada Fernanda Borges ba kla’ak hateten: “Ne’e sala bo’ot Jornal da Republikasimu instrusoens huis se para la publikabuat nebe akordaun ida mak sai husi Tri-bunal Rekursu, ne’e dever Jornal da Repu-blika nian atu pu-blika lalais la’osatu taka fali dalanatu manobra tunma-nobra sa’e ihaneba para la publi-ka buat nebe saiona hanesan desi-zaun husi TribunalRekursu.” Ministru Ekono-mia no Dezenvolvi-mentu hateten bamedia: “Hau hareekatak deizaun tri-bunal rekursus mas-ki impaktu uituanbele iha maibe seila fo impaktu boothodi hapara ativi-dade governu niatamba ami lao normal nafatin.”  Akordaun ne’e rasik foin publika ihaJornal da Republika iha 27/11. PUN rasik resposta akor-daun Tribunal Rekursu hodihalo rekerimentu (18/11) baParlamentu Nasional, Pri-meiru Ministru no AutoridadeBanku noPagamentu atu resposta desizaun TribunalRekursu iha loron 20 nia laran. Parte husirekerimentu ne’e mak governu tenki esplikaosan hirak mak gasta ona, osan hirak maisai entre dia13 Novembrutoo loron pu-blikasaun Jor-nal Republika.Bainhira jornal TimorPost husu ko-naba publika-saun akorda-un iha Jornalda Republika,deputadu RuiMenezes ha-teten katak go-vernu seidauk bele kumpritamba desiza-un ne’e sei ihaprose-su pedidu anulasaun husi parla-mentu no ministeriu publiku ba tribunalrekursu. “Publikasaun ne’e laiha relasaun
Desizaun Tribunal Rekursu Soe ba Lixu?
nuno rodriguez TCHAILORO,vonia VIEIRA, gerson GEMCY 
P
residenti Republika Ramos-Horta ataka desizaun Tribunal rekursuhodi fo salan juiz internasional sira nebe foti desizaun. PresidentiParlamentu Nasional Fernando La Sama halo reklamasaunhasoru desizaun tribunal, Primeiru Ministru Xanana Gusmãola hakiduk no hateten sei kontinua uza Fundu EstabilizasaunEkonomiku nebe tribunal deklara ilegal.
ho governu rekoñese ou lae. Ida ne’e desi-zaun nebe orgaun soberanu sira hasai ofi-sial governu publika ona.” Longuinhos Monteiro, Prokurador JeralRepublika hateten: “Ministeriu Publiku la kes-tiona konaba konteudu desizaun Tribunal Re-kursu nian, Ministeriu Publiku kestiona deitkonaba aktu prosesual. Ministeriu Publiku hu-si Tribunal Rekursu deklara nulidade tambania la tuir prosesu nebe vigor. LonguinhosMonteiro hateten katak knaar Ministeriu Pu-bliku nia laos deit halo akuzasaun ka eserseasaun penal, maibe mos iha knaar ekstra or-dinaria hodi fiskaliza legalidade tuir mandatunebe konstituisaun atribui ba MinisteriuPubliku.Deputadu Joaquim dos Santos hateten la-iha baze legal atu halo anulasaun ba tribunalrekursu tamba instituisaun ne’e mak supre-mu judisiariu. Anulasaun nebe parlamentunasional hamutuk ministeriu publiku halolaiha liu baze legal. Se tribunal aseita ba anu-lasaun ne’e, signifika tirbunal mos viola lei. “Ne’e ita monu ona ba situasaun ida ne-be ita bele dehan justisa sei la la’o ba emahotu,” dehan Fernanda Borges.
FFFFF
ernanda Borges:
Ne’e indikasaun forti katak itapolitiza ita nia instituisaun judisiaria.”
Mari Alkatiri
“Ne’e politiza tribunal nia desizaun, ne’ehalo persegisaun ba juiz. Uluk kuanduIvo Rosa halo sentesa hatama RogerioLobato ba kadeia, sira hotu basa liman,sira dehan justisa los maka ida ne’e.Agora deside dehan sira salah, Juiz IvoRosa sai Portuguez fali ona.”
 
Kla’ak 
Semanal 12 Dezembru 2008
3
LENO
REDASAUN KLA’AK 
Responsavel Jornál Semanal
kla’ak 
:
Kolektiva 
1.
Responsavel Jeral
: almerio ALVAREZ2.
Xefe Redasaun
: zevonia VIEIRA3.
Manu Ain
: maria BIBEL, agostinha XIMENES, efremdos ANJOS, almerio ALVAREZ, isolino VASGA, waidinik,nico zecoro SANTOS, noolok CARMO, danu FREITAS,gerson abel GEMCY,memia FERNANDES, juvito CRÚZ,bendita RIBEIRO 4.
Hakerek Nain
: nuno RODRIGUEZ, zevonia VIEIRA,celina HANJAN, gill GUTERRES, almerio ALVAREZ,efrem dos ANJOS, zeloy aquino VIEIRA, ze’sopolCAMINHA,vital da CRÚZ
klaak-semanal.blogspot.com
referensi:
Mak Sait
(Kolektiva Media Kla’ak),
Knar Fatin
(Alamat),
Hakerek Nain
(Penulis),
Manu Ain
(Wartawan)
, Tatoli Lia
(Koresponden),
Duru basa
(Penerjemah),
Duru Foto
(Foto Grafer),
Banati & Ilas Nain
(Layout & Grafik Design),
Makaer Fukun
(Pengacara),
Lian Maus
(Iklan),
Habelar
(Pemasaran)
Fafahek 
(Distribusi), Banku (Bank)
Numeru 37/27 Novembru
 
2008
5.
Duru foto
: ze’sopol6.
Tatoli Lia:
guteriano NEVEZ (Hawai, USA)7.
Banati & Illas Nain
: Zeloy.8.
Makaer Fukun:
arlindo SANCHES9.
Lian Maus
: iva SERAN, julião SOARES,nico ZECORO10.
Karikatura
:
 
bayu, zecoro,11
Habelar
: noolok CARMO, basilio12.
Fafahek 
: noolok CARMO
Knar Fatin
: Farol Rua. De Monzambique 1/IA Palapaso,Dili Timor-Leste
Email:
klaak.redasaun@gmail.com
Númeru kontaktu:
+670 735 1360, +670 727 8247
“Se hatene,hanorin!Se La hatene,aprende!”
- Lema Kampaña NasionalAlfabetizasaun iha Cuba (1961)
Resposavel
online 
: atero
Pintor logo
:
Alit Ambara
H A L I R I
P
roposta
Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2009 hatama tihaona ba Parlamentu Nasional no audiensia publika komesahalao ona. OJE neé ho montante miloens $ 681.Rendimentu sustentavel Estimadu (RSE) ba tinan ne’e mak miloens $ 407,8. Governu halo mos justifikasaun ba atu foti liu Husiorsamentu neé governu sei foti liu Rendimentu Sustentavel Estimadu(RSE) miloens $ 181.2. Tuir mai
kla’ak 
sei fo informasaun relasionakategoria despeza no salariu nebe sae makas iha tinan 2009. Ihaedisaun tuir mai
kla’ak 
sei fo informasaun detallu konaba orsamentu jeral estadu.
Fontes: Proposta OJE 2009 livru 1
Salario Sae Maka’as Iha 2009
Fontes: Livru Proposta OJE 2009 numeru 1
>>>>>>>>>>
Tabela kontinua iha pajina 4
S
emana kotuk, no semana ne’e jornalista hotu hahú buka informasauntan kona-ba orsamentu retifikativu. Membru sosiedade sivil, hanoinhikas, istoria orsamentu retifikativu atu repete fali? La’e, istoriaorsamentu retifikativu tuir lolós labele repete fali tan, tuir loloos istoriadesizaun Tribunal Rekursu kona ba fundu estabilizasaun ekonómiku, seila’o, istória seidauk hotu tan to’o daudaun ita hotu sei hein rezultado konkretuhusi desizaun ‘
mak-kontratu-la-renova’ 
Ivo Rosa.Osan ne’ebé tuir desizaun Tribunal Recurso labele uza, hala’o ba ne’ebé? Iharó besi ne’ebé hein iha tasi ka iha ema balun nia bolsu ho okos laek? Ami beik lahatene, ami beik, ne’ebé espekulator ekonomiku hanehan sei hein rezultadukonkretu? Osan ba ne’ebé? “
Ba ne’ebé nonoi? Ba ne’ebé nonoi? La’o tuir destinu lemo, lemo rai
” Loos duni orsamentu orsamentu ba 2009 liu fali osan ne’ebé tuir lei Governubele hasa’e husi Fundo Petrolífero. Governu, hatene ne’e, maibé tan sá mak governu barani atu halo ida ne’e dalan ida tan? Karik sira konfia ba substitu juízIvo Rosa nian karik, fiar, hamulak ba. Sira rasik hatete katak sira prontu atu la’otuir sira nia hakarak mezmu katak sira nia hakarak kontra lei, kontra konstituisaunno kontra vontade popular. Ida ne’e mak demokrasia? Direitu ba makukun atuviola ukun? Direitu ba makukun atu fó nakukun ba povu?Hola karreta foun tan, halo uma tradisional iha Comoro (ne’ebé nia folin liurihun atus rua). Hola buat barak, maibé hola ema nia fiar katak sira kapasidadeiha, ida ne’e mak sira labele hola.Parlamentu Nasional, Uma fukun ita nia, nia fukun tohar, no uma sai falimamar, sadere tuir makukun nia hakarak. Parlamentu Nasional, hola parte ihashow ida ne’ebé ida bolu bosokrasia fatin ida ne’ebé ema halimar no koko atubosok ita katak ita moris iha demokrasia nia laran.Tinan ne’e Parlamentu Nasional hakilar, hakilar, meiu-ambiente labele haloSentral eletriku mina todan, Prezidente Republika dehan katak sira hotu beik,tanba tuir nia hanoin ema ne’ebé kontra governu nia planu matenek laek. Molok Orsamentu Jeral do Estadu ba 2009 tama, nia viola ona rejimentu parlamentu,ne’ebé dehan katak Orsamentu jeral do Estadu tenke tama iha fulan Novembru.Loron 26 Novembru, molok Governu hato’o dokumentu orsamentu ba ParlamentuNasional Prezidente defende kedas governu ne’ebé nia hili atu ukun ema barak ne’ebé la hili governu ne’e atu ukun sira.Se mak tauk povu? Se mak tauk Tribunal? Se mak tauk? Nem maromak siratauk! Balun hatais batina hodi hada’et horas politika intriga sobu hanoin, sobu fiar,sobu konfiansa povu ba organizasaun murak hanesan uma kreda. Balun taratersu no prega tadak husi kreda seluk iha ninia faru gala, iha rai ne’e makukunhotu aten barani ka irresponsavel?Se mak hatene loloos? Maromak iha lalehan deit, ami beik iha rai bukanaroman deit ami nia matan la belik, ami nia matan moris.Povu fó salan ba makukun daudaun, makukun daudaun fó sala ba makukunuluk, makukun uluk dehan katak uluk osan la iha, makukun daudaun hateten katak osan la to’o, Hera-metinaro! Se mak lós? Atu simu, la hanesan atu hetan. Atu hetan ita tenke buka, bainhira ita simu itahaluha fali atu buka, matenek, moris foun, kbiit hodi hadi’a moris rasik. Bainhiraita haluha atu buka, ita nia matan sai belik, ita nia neon dependente ba sistemane’ebé hakarak ita atu beik no sira atu ukun. Politika fahe no fó, la hanorin,habeik.Harii infraestrutura fizika, haluha haburas infraestrutura umana. Buat besi nosimentu ita harii, buat hakarak no la kohe ita haburas ho edukasaun, ho politikane’ebé distribui rikusoin hanesan ba povu tomak Timor-Leste.Subsidiu atu hasa’e folin, depresiasaun kapasidade iha makukun nia laran.Povu nia karteira mamuk, makukun hatún tiha vidru husi imi nia karreta luxu, loketilun no rona la’e lian ne’e: grroh.... grroh , ema mukit ne’ebé ko’alia la hatenenonok, maibé nia kabun labele nonok, rona kabun lian: grroh.... grroh niaknanoik la’e, knanoik kabun mamuk, labele sa’e muzika ba imi atu dansa no samatan sira nia nesesidade. 
Obeigadu wain.
 Atu Simu La Hanesan Atu Fó
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...