• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
Трудот
 
е
 
презентиран
 
на
XIX 
симпозиум
 
на
 
Македонското
 
 Археолошко
 
 Научно
 
 Друштво
 ,
одржан
 
на
25-28.10.2006 
година
 
во
 
 Делчево
 ,
 Република
 
Македонија
.
Димитровска
 
Василка
,
Скопје
 
Чистење
 
и
 
конзервација
 
на
 
праисториските
 
камени
 
алатки
 
Терминот
‘
камен
’
означува
 
огромен
 
број
 
на
 
 различни
 
суровини
 
кои
 
во
 
праисторијата
 
биле
 
употребувани
 
за
 
добивање
 
на
 
делкани
1
 
или
 
мазнети
2
 
камени
 
алатки
 
и
 
абразивни
 
орудија
.
Земајќи
 
го
 
во
 
предвид
 
материјалот
,
треба
 
да
 
се
 
биде
 
внимателен
 
по
 
прашањето
 
за
 
неговото
 
потекло
.
Иако
 
практично
 
се
 
подразбира
 
што
 
е
 
тоа
‘
камен
’,
сепак
 
е
 
потребно
 
дополнително
 
одредување
 
на
 
суровината
 
од
 
геолог
-
петролог
3
.
Секоја
 
камена
 
алатка
 
има
 
одреден
 
состав
,
т
.
е
.
во
 
својата
 
изворна
 
форма
 
може
 
да
 
се
 
сретне
 
како
 
минерал
4
 
или
 
карпа
5
 
составена
 
од
 
повеќе
 
минерали
.
Сите
 
камени
 
артефакти
 
припаѓаат
 
на
 
една
 
од
 
овие
 
групи
.
6
 
Праисториските
 
алатки
 
носат
 
на
 
себе
 
траги
(
видливи
 
со
 
голо
 
око
 
или
 
инструменти
)
кои
 
се
 
важни
 
за
 
проучувањето
 
на
 
нивната
 
намена
.
Тие
 
можат
 
да
 
бидат
 
класифицирани
 
во
 
примарни
 
и
 
секундарни
 
модификации
(
 ретуш
)
7
,
надворешни
 
оштетувања
(
временски
 
услови
,
природни
 
процеси
8
 
и
 
биотурбација
9
)
и
 
оштетувања
 
настанати
 
од
 
употреба
 
на
 
алатките
.
Типот
 
на
 
овие
 
оштетувања
 
се
 
условени
 
од
 
структурата
 
на
 
алатката
,
од
 
физичко
-
хемискиот
 
карактер
 
на
 
средината
 
во
 
која
 
таа
 
се
 
наоѓа
,
од
 
деформации
 
настанати
 
поради
 
притисокот
 
на
 
геоморфолошките
 
слоеви
,
како
 
и
 
оштетувања
 
предизвикани
 
од
 
земјоделските
 
машини
,
опремата
 
која
 
се
 
употребува
 
при
 
археолошките
 
ископувања
 
или
 
грубиот
 
третман
 
во
 
лабараторијата
10
.
Механичката
 
ерозија
 
обично
 
 ја
 
менува
 
формата
,
но
 
не
 
и
 
текстурата
 
на
 
камената
 
површина
,
а
 
доколку
 
таа
 
е
 
подолготрајна
,
може
 
да
 
се
 
појави
 
и
 
хемиска
 
ерозија
(
кортекс
,
кора
)
11
.
Од
 
видот
 
на
 
оштетувањето
 
ќе
 
зависи
 
и
 
методологијата
,
а
 
следствено
 
на
 
тоа
 
и
 
пристапот
 
при
 
неговиот
 
понатамошен
 
третман
.
1
 
Шаламанов
-
Коробар
2005, 7-13.
2
 
Антоновић
1991, 51-61.
3
 
При
 
секоја
 
анализа
 
на
 
литичкиот
 
материјал
 
потребно
 
е
 
детаљно
 
одредување
 
од
 
страна
 
на
 
геолог
-
петролог
,
кој
 
е
 
исто
 
така
 
неопходен
 
и
 
за
 
време
 
на
 
ископувањето
.
 
4
 
Минералите
 
по
 
својот
 
состав
 
претставуваат
 
соединенија
 
на
 
два
 
или
 
повеќе
 
елементи
,
а
 
може
 
да
 
се
 
 јават
 
и
 
како
 
поединечни
 
елементи
(
злато
,
сулфур
,
бакар
 
и
 
др
).
 
5
 
Карпите
 
се
 
природен
,
врзан
 
или
 
слободен
 
минерален
 
агрегат
 
кој
 
учествува
 
во
 
градбата
 
на
 
земјината
 
кора
.
Според
 
начинот
 
на
 
нивното
 
настанување
 
поделени
 
се
 
на
:
магматски
,
седиментни
 
и
 
метаморфни
.
Минералите
 
се
 
основна
 
компонента
 
на
 
карпите
,
па
 
така
 
секоја
 
карпа
 
има
 
одреден
 
минералошки
 
состав
.
 
6
 
Стојановиќ
1993.
 
7
 
Дополнителна
 
обработка
 
на
 
 рабовите
 
од
 
камената
 
алатка
 
која
 
остава
 
покрупни
 
или
 
поситни
 
видливи
 
негативи
.
Види
 
Шаламанов
-
Коробар
 
Љ
. 2005
а
, 17.
8
 
Притисок
 
од
 
тврди
 
предмети
 
како
 
одронување
 
на
 
карпи
.
 
9
 
Поместување
 
на
 
седиментите
 
од
 
фауна
 
или
 
од
 
флора
.
10
Odell 2004, 62-64.
11
Andrefsky 2002, 101.
 
Досегашните
 
искуства
 
покажуваат
 
дека
 
ансамблите
12
 
и
 
збирките
13
 
на
 
делканите
 
камени
 
артефакти
 
претежно
 
се
 
состојат
 
од
 
компоненти
 
чија
 
основна
 
база
 
е
 
силициум
 
диоксидот
 
(
SiO
2
).
Si
O
2
го
 
има
 
насекаде
 
во
 
природата
,
а
 
се
 
наоѓа
 
како
 
градител
 
на
 
карпите
 
и
 
минералите
.
Претставува
 
база
 
за
 
следните
 
минерали
 
и
 
карпи
:
 рожнец
,
кварц
,
калцедон
,
опал
,
кварцит
,
обсидијан
,
 риолит
,
базалт
 
и
 
т
.
н
.
Но
 
во
 
суровини
 
за
 
добивање
 
на
 
делкани
 
камени
 
алатки
 
се
 
вбројуваат
 
и
 
природните
 
споеви
 
на
 
калциумот
(Ca)
и
 
магнезиумот
(Mg)
како
:
доломит
,
варовник
,
мермер
,
песочник
,
потоа
 
силифицирано
 
дрво
 
и
 
др
.
Суровините
 
кои
 
се
 
употребуваат
 
за
 
добивање
 
на
 
делканите
 
камени
 
алатки
 
имаат
 
неколку
 
заеднички
 
карактеристики
.
Помеѓу
 
другото
 
тоа
 
се
:
голема
 
цврстина
 (
 јакост
)
и
 
школкест
 
прелом
.
Оваа
 
дескрипција
 
повеќе
 
одговара
 
за
 
минералите
,
затоа
 
што
 
карпите
 
како
 
спој
 
на
 
повеќе
 
минерали
 
добиваат
 
поинакви
 
физичко
-
хемиски
 
својства
.
За
 
производство
 
на
 
мазнетите
 
камени
 
алатки
 
претежно
 
се
 
употребуваат
 
минерални
 
суровини
 
кои
 
поседуваат
 
соодветни
 
физичко
-
хемиски
 
карактеристики
,
кои
 
се
 
неопходни
 
за
 
алатката
 
со
 
која
 
се
 
обавува
 
одредена
 
функција
.
Тука
 
спаѓаат
:
шкрилци
,
амфиболит
,
серпентинит
,
песочник
,
варовник
,
жадеит
14
,
еклогит
 
и
 
др
.
 
Технологијата
 
на
 
добивање
 
и
 
обработување
 
на
 
камените
 
алатки
 
опфаќа
 
механички
 
начин
 
на
 
обработка
15
,
кој
 
може
 
да
 
се
 
согледа
 
визуелно
.
При
 
визуелната
 
анализа
(
морфолошка
,
технолошка
,
петрографска
,
и
 
др
.)
на
 
збирките
 
од
 
праисториски
 
камени
 
алатки
,
тие
 
се
 
набљудуваат
 
со
 
голо
 
око
,
со
 
помош
 
на
 
лупи
 
со
 
 различно
 
зголемување
 
или
 
преку
 
 разни
 
видови
 
на
 
микроскопи
(
вклучително
 
со
 
електронскиот
).
Скоро
 
сите
 
автентични
 
праисториски
 
артефакти
,
на
 
својата
 
површина
 
имаат
 
прилепени
 
супстанции
 
кои
 
го
 
отежнуваат
 
набљудувањето
.
Тоа
 
се
 
или
 
честички
 
од
 
материјалите
 
кои
 
биле
 
обработувани
 
или
 
седиментите
 
во
 
кои
 
се
 
наоѓале
.
По
 
ископувањето
,
и
 
пред
 
нивното
 
сигнирање
,
камените
 
алатки
 
треба
 
да
 
се
 
исчистат
 
од
 
елементите
 
кои
 
секундарно
 
се
 
нафатиле
 
на
 
нивната
 
површина
.
Меѓутоа
 
доколку
 
врз
 
збирката
 
од
 
камени
 
алатки
 
треба
 
да
 
се
 
направи
 
функционална
 
анализа
16
 
за
 
да
 
се
 
добијат
 
дополнителни
 
информации
,
чистењето
 
доаѓа
(
се
 
применува
)
подоцна
.
Одредени
 
приоди
 
укажуваат
 
дека
 
праисториските
 
алатки
 
кои
 
биле
 
хемиски
 
исчистени
,
 ја
 
задржуваат
 
непроменета
 
политурата
 
преку
 
која
 
може
 
да
 
се
 
прочитаат
 
12
 
Според
 
И
.
Радовановиќ
 
тоа
 
е
 
група
 
од
 
артефакти
 
кои
 
се
 
најдени
 
заедно
 
во
 
еден
 
определен
 
археолошки
 
контекст
,
а
 
се
 
користени
 
од
 
една
 
популација
 
во
 
одреден
 
временски
 
период
.
 
13
 
Според
 
И
.
Гацов
 
под
 
терминот
 
збирка
 
се
 
подразбира
 
групацијата
 
што
 
 ја
 
формираат
 
артефактите
,
кога
 
се
 
наоѓаат
 
во
 
директна
 
асоцијација
 
помеѓу
 
себе
.
14
 
Жад
 
е
 
назив
 
кој
 
не
 
постои
 
во
 
геолошката
 
терминологија
.
Тоа
 
е
 
популарно
 
име
 
за
 
жадеит
 
и
 
нефрит
,
минерали
 
кои
 
на
 
изглед
 
се
 
исти
(
полупровидни
,
смарагднозелени
),
но
 
се
 
 разликуваат
 
по
 
својот
 
состав
 
и
 
микроскопска
 
слика
.
Она
 
што
 
Кинезите
 
денеска
 
го
 
нарекуваат
 
вистински
 
жад
 
е
 
нефрит
,
за
 
 разлика
 
од
 
лажниот
 
во
 
кој
 
спаѓаат
:
серпентинит
,
пирофили
 
и
 
др
.
карпи
.
На
 
Запад
 
пак
,
она
 
што
 
е
 
познато
 
како
 
жад
,
не
 
е
 
нефрит
 
туку
 
жадеит
.
 
15
 
За
 
камените
 
алатки
 
типичен
 
е
 
механичкиот
 
начин
 
на
 
обработка
,
а
 
хемиски
 
каменот
 
воопшто
 
не
 
се
 
обработува
.
 
16
 
Функционалната
 
анализа
 
или
 
т
.
н
. micro wear analysis
е
 
наука
 
за
 
трагите
 
од
 
употреба
 
или
 
од
 
оштетување
 
на
 
 работ
 
од
 
камените
 
алатки
,
што
 
обезбедува
 
вредни
 
информации
 
за
 
начинот
 
на
 
кој
 
алатката
 
била
 
користена
.
Се
 
нарекува
 
уште
 
и
 
трасеологија
(
именувањето
 
доаѓа
 
од
 
анг
.
збор
trace =
трага
).
 
 
трагите
 
на
 
употреба
17
.
Сепак
 
истражувањата
 
при
 
анализа
 
на
 
остатоци
 
од
 
крв
,
докажуваат
 
дека
 
ако
 
воопшто
 
опстои
 
таков
 
вид
 
на
 
податок
,
хемиското
 
чистење
 
би
 
 ја
 
уништило
 
оваа
 
потенцијална
 
информација
 
засекогаш
18
.
На
 
прашањето
:
како
 
се
 
чистат
 
орудијата
,
одговорот
 
е
 
дека
 
секој
 
истражувач
 
има
 
свој
 
метод
.
На
 
сите
 
нив
 
им
 
е
 
заедничко
 
миењето
 
со
 
сапун
 
и
 
вода
,
кое
 
во
 
голем
 
број
 
случаи
 
е
 
сосема
 
доволно
.
Притоа
 
е
 
задолжително
 
да
 
се
 
избегнува
 
употребата
 
на
 
четка
 
или
 
било
 
каков
 
друг
 
предмет
,
затоа
 
што
 
постои
 
можност
 
за
 
дополнително
 
оштетување
 
на
 
 рабовите
.
Доколку
 
е
 
потребно
 
да
 
бидат
 
отстранети
 
отисоците
 
од
 
прстите
,
орудијата
 
може
 
да
 
се
 
чистат
 
со
 
алкохол
 
или
 
со
 
етер
.
Камењата
 
со
 
поголема
 
тврдина
 
не
 
се
 
подложни
 
на
 
некои
 
поголеми
 
оштетувања
,
но
 
кај
 
оние
 
со
 
помала
 
тврдина
 
основен
 
фактор
 
за
 
нивното
 
 распаѓање
 
се
:
промена
 
на
 
температурата
 
и
 
влагата
.
Промена
 
на
 
температурата
(
нагло
 
зголемување
,
па
 
потоа
 
намалување
)
може
 
да
 
делува
 
 разорно
 
кај
 
некои
 
видови
 
камен
 
кои
 
се
 
порозни
,
немаат
 
еднороден
 
состав
 
и
 
кај
 
коишто
 
коефициентот
 
на
 
ширење
 
на
 
составните
 
компоненти
 
е
 
 различен
.
Заеднички
 
непријател
 
на
 
сите
 
камени
 
споменици
,
вклучувајќи
 
ги
 
и
 
камените
 
алатки
 
е
 
капиларната
 
влага
.
Таа
 
во
 
зима
 
замрзнува
 
и
 
аналогно
 
на
 
тоа
 
се
 
зголемува
 
волуменот
 
на
 
мразот
,
кој
 
прво
 
создава
 
микроскопски
,
а
 
потоа
 
и
 
поголеми
 
пукнатини
 
во
 
суровината
,
се
 
додека
 
не
 
 ја
 
 разгради
.
На
 
влага
 
посебно
 
се
 
чувствителни
 
туфовите
,
шкрилците
 
и
 
песочниците
 
кои
 
како
 
суровини
 
се
 
употребуваат
 
за
 
добивање
 
на
 
мазнетите
 
алатки
19
.
Миењето
 
на
 
камените
 
алатки
 
се
 
врши
 
најмногу
 
за
 
да
 
може
 
од
 
нивната
 
површина
 
да
 
се
 
отстранат
 
нечистотиите
,
но
 
и
 
солите
 
кои
 
се
 
наоѓаат
 
на
 
каменот
 
и
 
кои
 
можат
 
да
 
го
 
оштетат
20
.
Во
 
камените
 
ансамбли
 
и
 
збирки
,
посебно
 
кај
 
делканите
 
алатки
,
најчесто
 
како
 
суровина
 
се
 
сретнува
 
спектарот
 
на
 
силицитите
21
.
Затоа
 
во
 
некои
 
случаи
,
ако
 
е
 
неопходно
,
може
 
да
 
се
 
употребат
 
и
 
хемиски
 
препарати
22
.-
 
за
 
отстранување
 
на
 
органските
 
напластувања
 
доста
 
ефикасен
 
е
 
натриум
 
хидроксидот
(
NaOH),
но
 
при
 
негова
 
подолга
 
употреба
 
се
 
оштетува
 
површината
 
на
 
силицитите
;-
 
за
 
отстранување
 
на
 
органските
 
супстанции
 
посоодветен
 
е
 
водородниот
 
пероксид
 (N
2
O
2
),
бидејќи
 
дејствува
 
само
 
на
 
органските
 
остатоци
 
и
 
не
 
 ја
 
повредува
 
површината
 
на
 
силицитите
;
 
-
 
за
 
отстранување
 
на
 
карбонатните
 
супстанции
 
се
 
употребува
 
студена
 
бања
 
од
 
солна
 
киселина
(HCl),
додека
 
топлата
 
дејствува
 
врз
 
железните
 
оксиди
23
.
Солната
 
17
Moss 1983.
18
Loy 1983.
19
Farmakovski, M.V. 1949.
20
 
Нечистотиите
 
кои
 
во
 
себе
 
содржат
 
карбонатни
 
превлаки
(
калциум
 
карбонат
- CaCO3)
може
 
да
 
бидат
 
третирани
 
со
32
бомеи
N2SO4
или
 
со
3%
 раствор
 
на
HCl,
при
 
што
 
се
 
добиваат
 
сулфати
 
и
 
хлориди
 
лесно
 
 растворливи
 
во
 
вода
.
Ова
 
важи
 
само
 
за
 
силикатните
 
материи
.
21
Во
 
геолошката
 
терминологија
 
силицитите
 
се
 
познати
 
како
 
група
 
на
 
силициски
 
минерали
(
опал
,
калцедон
,
ахат
,
кварц
,
кварцит
,
 јаспис
,
 рожнац
 
и
 
др
.).
За
 
сугестијата
 
во
 
врска
 
со
 
сите
 
стручни
 
геолошки
 
термини
 
му
 
благодарам
 
на
†
Недељко
 
Ѓорѓевиќ
-
магистер
 
и
 
дипл
.
инж
.
на
 
геолошки
 
науки
.
22
 
Духаћ
1949, 44-26.
23
 
Калцитите
(CaCOO3)
бурно
 
 реагираат
 
со
 
ладна
 
и
 
 разблажена
HCl,
за
 
 разлика
 
од
 
доломитот
(CaCO3x Mg CO3)
кој
 
 реагира
 
само
 
со
 
загреана
 
и
 
 разблажена
HCl,
или
 
други
 
карбонати
 
кои
 
не
 
стапуваат
 
во
 
хемиска
 
 реакција
 
со
 
овој
 
 раствор
.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...