• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
Географски разгледи (44-45) 5-19 (2011)
5
 
УДК: 551.4.03(497.723)
ГЕОМОРФОЛОШКИ И ГЕОАРХЕОЛОШКИКАРАКТЕРИСТИКИ НА ЦОЦЕВ КАМЕН
Ивица МИЛЕВСКИ, Василка ДИМИТРОВСКА*
Институт за географија, ПМФГази Баба бб, Скопје, e-mail:ivica@iunona.pmf.ukim.edu.mk *Институт за историја и археологија, УГД,Крсте Мисирков бб, Штип, e-mail: info@arheo.com.mk ИЗВОДВо трудот се претставени геоморфолошките и геоархеолошките каракте- ристики на локалитетот Цоцев Камен, кој се наоѓа во кратовското село Шоп-ско Рударе. Цоцев Камен всушност е маркантна карпа во вид на стог. Таа еизградена во андезитски игнимбрити, а се одликува со бројни денудацискипојави по нејзината површина и во околината. Покрај природните форми, јасно се забележуваат разни антропогени интервенции врз карпата, во вид наскали, базени, вдлабнатини и сл. Поради тоа, одредени археолози, ЦоцевКамен го сметаат за светилиште, сакрално место и опсерваторија.
Клучни зборови:
геоморфологија, денудација, палеолит, опсерваторијаABSTRACTIn this paper are presented geomorphological and geoarchaeological charac-teristics of Tsotsev Kamen site which is located in the village Shopsko Rudare near Kratovo. Actually, Tsotsev Kamen is remarkable like rock, built in andesitic ig-nimbrites with numerous denudation landforms on the surface and around. Exceptthese natural forms, different anthropogenic interventions like steps, basins, poolsetc., are clearly visible in the rock. For that reasons, some archaeologists assumeTsotsev Kamen as a sacral place and even megalithic observatory.
Key words:
geomorphology, denudation, Paleolithic, observatory
ВОВЕДЦоцев Камен се наоѓа 15 km западно од Кратово, на десната долин-ска страна на повремениот водотек Врлеј (или Врлеј Дол), 1,7 kmспротиводно од неговиот влив во Крива Река. Локалитетот е речиси
 
Милевски И, Димитровска В.: Геоморфолошки и геоархеолошки карактеристики...
6
подеднакво оддалечен (по 2 km) од селата Коњух на запад и ШопскоРударе на исток. Точните географски координати на Цоцев Камен(според WGS84) се: 42°05'01" СГШ и 21°59'11" ИГД, додека право-аголните UTM (Universal Transverse Mercator) координати се: 581580,4659530. Надморската височина пак е од 389 m на запад, кон долин-ското дно на Врлеј, до 440 m на врвот од карпата кон североисток. Цо-цев Камен го добил името според маалото Цоцевци во раштрканотосело Шопско Рударе (143 жители во 2002 година).
Слика 1: Карта на положбата и комуникациската поврзаност на Цоцев Камен.
Комуникациски, Цоцев Камен е релативно пристапен преку некол-ку патишта кои главно се исклучуваат од регионалниот пат Страцин -Кратово или од магистралниот пат Куманово - Крива Паланка. Нај-лесно се доаѓа по локалниот асфалтен пат, кој од главниот регионаленпат Страцин - Кратово - Пробиштип, се исклучува кон десно кај с.Живалево и продолжува до с. Коњух на запад во должина од 22 km.Пред самото село Коњух, треба да се исклучиме од асфалтниот паткон исток (лево) и по колски пат, кој води околу 1,5 km, се стигнува досамата карпа. На ваков начин, растојанието од Скопје до Цоцев Каменизнесува точно 100 km или околу 2 часа. Нешто пократко (70 km) еако уште кај с. Руѓинце (меѓу с. Војник и с. Страцин) се исклучиме одмагистралниот пат Куманово - Крива Паланка кон југ (десно), по ма-кадамски пат, кој по 6 km се спојува со претходно споменатиот асфал-тен пат Живалево - Коњух. Сепак, овој пат повеќе е наменет за терен-ски возила, отколку за автомобили или автобуси.
 
Географски разгледи (44-45) 5-19 (2011)
7
ЦЕЛИ И МЕТОДОЛОГИЈАЦелта на овој труд е детална анализа на геоморфолошките одликина Цоцев Камен и нивната поврзаност со антропогените влијанија кон-статирани со археолошки истражувања на овој простор. Заради таква-та цел е користена соодветна методологија, која главно се состоеше одтеренски истражувања со прецизни ГПС-мерења, анализа на поранеш-ните геолошки и археолошки истражувања, анализа на сателитскиснимки, топографски и геолошки карти и др.
 
ДОСЕГАШНИ ИСТРАЖУВАЊАСпоред расположивата литература, Цоцев Камен е истражуван гла-вно од археолошки аспект (Алексовски, 2006; Masson, 2007; Димит- ровска, 2010), при што се дадени и некои најосновни геолошки и мор-фолошки сознанија за појавата. Детални геолошки и геоморфолошкиистражувања на Цоцев Камен до сега не се вршени. Инаку, како архе-олошки локалитет, Цоцев Камен за прв пат е рекогностициран во 1973година.ГЕОЛОШКИ ОДЛИКИ НА ЦОЦЕВ КАМЕН И ОКОЛИНАТАПодрачјето на локалитетот Цоцев Камен, геолошки припаѓа на про-страната Кратовско-злетовска палеовулканска област, односно леживо нејзиниот северозападен дел. За време на терциерот, овде се изле-але значителни количини на андезитско-дацитска лава и пирокласти-чен материјал. Најблискиот вулкански центар бил кај Голо Брдо (796m), околу 3 km југозападно, кој морфолошки претставува вулканскакупа со делумно сочувана полупрстенеста структура во вид на калдерана врвот. Околу овој главен вулкански центар се распоредени повеќемали паразитски купи и вулкански некови (Острвица, 690 m; ЏелебскиРид, 621 m; Ражно Брдо, 584 m и др.), главно изградени од андезити,андезитски туфови, бречи и игнимбрити. Според основната геолошкакарта-лист Куманово, Цоцев Камен и околниот простор се составениод андезитски туфови со долноплиоцена старост и од горноеоцени се-дименти (Карајовановиќ и Христов, 1976). Сепак, цврстината на кар-пата и нејзината отпорност на ерозија укажува дека се работи за анде-зитски игнимбрити и стратификувани туфови (таложени во воденасредина). Вулканските карпи лежат преку горноеоцени марински се-дименти кои продолжуваат околу локалитетот кон запад, а од другастрана, на неколку места тие се покриени со плиоцени езерски седи-менти (Карајовановиќ и Христов, 1976). Ваквата стратиграфска по-ложба, потоа слоевитоста на туфовите, како и корелацијата со старос-
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...