• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
 
BURMA GAM
 
KUKI HO LAHA PAKAI THIBOL
 
(1922-50)
Revd.
 
Canon David T.Haokip M.Div, D.D, London
THUMAKAI:
 
Burma (Myanmar gamsunga hin Kuki
 
mihem 45,000 tobang ana kichenge. Townships chena gam kaiho chu: Layshi Township (Map gam or Somratracts), Khamti Township, Homalin Township, Tungjang
 
 Township chule Tamu Township (Kabaw Valley)
 
ahiuve. Hiche ho laha chun
 
Denominationchom chom aumin ahi.
KUKI TE CHENNA GAM
:
 
Kuki te hi British ten Upper Chindwin District ana tiu, Kalemyo (Kholjang)(south) a pat Khamti (North) Chindwin vadung le India gamgi kikah ahinanachenguve tin Kontong Lengpa Record le Thangtut Lengpa (Ningthilengte)
 
record a akimun ahi. Hiche gamkai chu World War 1
 
 jouvin Britishten Somra Tracts (Map gam), Upper Chindwin Valley, Kabaw Valley, tingamkai thumin ana vaihomun ahi. Kukite hi tunichen gei-in ichennaogam jousea kitup tahin akicheng theipon, tunjong Shan Burman, Chin jatchomchom, chule Naga jatchom chom toh akicheng khom jing nalaije.
MANIPUR GAM’A KONA KIPANA THUPHA HUNGLUT:
1.Pu Ngulhao le Pu Javum : 1917-19 Kuki Rebellion (Anglo-Kuki War of Independence) kichaijin Pu Ngulhao hi Somra Tracts (Map gam) a KIPANA THUPHA seidingin ahung masapenin ahi. Hiche laiphat chun
 
Map gam’aHousa len (chingsanglah) 2 ana umin Phailengkot Chahsat a Pu Kamjademle Pu Kajahemte ucha aumlhonin, Zoujang (Tuikol) gama Pu Khomjanganahi.Pu Ngulhao Thomsong chu
 
gam mipiten anasanthei lou jehun lha 4(4months) jouvin akile kittan, ama chejouvin
 
Pu Javum ahung lhung kitinZoujang muna School bolla kipana thupha seiphong ding ana gonginagam mipiten anasanthei loujehun Manipur lam’a kinungle
 
kitan, ahinBurma gam alut jih chun World 11 jouin ahung kitin, Homalin SDO pa komah kham athum leh ama tohthei aum loujih chun
 
Khamti a D.C
 
pahengahasolin DC pan
 
Office a clerk in apan sahin Burma chamlhat mujouvinUpper Chindwin District a M.P masapen anakai dohin ahi (1948).
 
Pu Ngulhao Thomsong le Pu Javum taona Pathenin asangin, Zoujanghaosa Pu Khomjang chapa Pu Thangkhojam le Louphong a Pu Yamchungchapa Pu Lengkhotong Ukhrul Mission School a
 
ahung kaithei lhontan ahi.Pu Thangkhojam in Christa a huhhingna
 
ahin kisanin 1922 kumin Baptizeanabollin amahi Burma sunga Kuki te laha Pathen houmasa pen jongahung hitai. Hitichun March 17,1959
 
kumin ordination akibollin Pu Rev.
 
 Thangkhojam Golden Jubilee (1922-1972) jong December 29-30, 1972kum chun Khomunnom, Homalin Township sunga ana kibol pehtai.
 
Hiche Jubilee a chun
 
keima tahjong kagabang in ahi.2. Pu Tongkam Singsit,:
 
Kukite laha Burma gamsunga Pu Tongkam Singsitle Pu Letjavum chule aloinu Pi Yampineng hi pioneer Missionary ahiuve.Pu Tongkam Singsit hi Manipur akon Kuki ho leh Naga hon Map gam adinga Missionary a
 
ahinsollu ahi. Agollhan laitah a Missionary dinga hungkipedoh ana hie. Amahi ojapu Thisan toh kilhon dinga ahin gon’u ahin,Ojapu Thisan ahithei lou phat in Nunghar kho a Pu Sarei (Tangkon)chapaMaya toh May 5, 1932 nin Zoujang ahunglhung lhontai. Ahinla OjapuMaya hi Naga hon ana
 
khutsan
 
theilou phatun ahung kilekittai.
 
Pu Tongkam hi Manipur akonin lhalo Rs.15/- apeovin, Zoujang a School abolin Homalin SDO in lhalo Rs 20/- apen chule School a
 
alhinglou jouse jong akithopin ahi.Kum ni aumjouvin Kangpokpi Mission a School kaidingin gollhang 3 lenungah 2 apuijin lekha anasim
 
sahtai. Amaho chu: - 1.Mr. Letkhojang2.Mr Doujang 3.Mr Lavum 4.Miss Tingkhol 5. Miss Lamtin ana hiuve.
 
Pu Tongkam Singsit Zoujang kho a lhun phatin akhonei haosate chapa Pu Thangkhojam toh kipana thupha aseiphong lhonin Zoujang kho sehhilouvin akimvella jong anache
 
lhonin 1932-34 sunghin hesoh genthei natamtah anathoh lhonin mi 72 in huhhing na ahin kisantaovin Zoujang khoah houbung masapen ana phutdoh hon tan ahi. Zoujang kho adoibomanapei masapen chu
 
Pu Chungjasei leh
 
Pu Holkhojam anahilhonne. Abanaho chu Pu Thangkhotong, Pu Paomang, Pu Lavum teho insung miteanahiuve.Pu Tongkam Singsit in Missionary na
 
ahintoh na a ahesoh agenthei,
 
alhilonna tampi Pathenin
 
asanpeh
a lolhinna aneijehin Pathen thangvahna inlakhat anabollin ahi. Hichu “CHAMKANG LOUNOU LAI AHITAI” lathah 136ahi.
 
Manipur akona Naga hon ahinsollu Pu Maya ajat miteuvin
 
anakhutsan loujehuva akinung le phatin nommo asauvin Pu Tongkam jonganahaisah taove.
 
Ama kheldingin Pu Chinaochin ahinsol kitun ahi.
 
PuChinaochin phatchomkhat Zoujang le Louphong a
 
aumin ahahsat jehinManipur a ahung kile kittai.Pu Letjavum le aloinu Pi Yampineng
 
:
 
Chujouvin Pu Letjavum le Pi Yampineng hi Pu Thangkhojam kithopi dingin November, 1936 kuminZoujang kho ahung lhung lhonne. Thingphaijang muna Missionary natohanapan lhontai.
 
Mandalay akon Methodist Missionary Pu F.A Kin Chin
 
inUpper Chindwin Valley a kipat Mission natoh ahinpantaovin 1938 kumin Thingphaijang ahinphaovin abonchaovin Methodist a alut phatun
 
Letjavum
 
le aloinu Pi Yampineng lhase tahin Gollhangbung ahinjon lhontan ahilehhahsat gentheina tampi anathoh lhonin hiche laihin Pathenin apehlhonchanu 2 jong ananeilhonne. Pi Yampineng in Pathen loupina dingin lakhatanabolle. Hichu “LEISET CHUNGA HIN O CHUNGLENG VABANG KALENLAIHIN, EISULUNG DING LHEPNA AHAT, NUNGLE MACHEM LE THAL AHEMMEKADINGIN NITIN, LUNGMONG LE LHAMONG THEILOU KAHITAI” Lathah bu155.Amani
 
Gollhangbung akona Layshi ahinjotna lhona molle lhang tamtahahung kaljou lhon Lhangpi aphah kon lhonin gammang noija Pi Yampinengnao neiding in aumtan, Pu Letjavum in naosen melthah
 
musangin aloinumaiso nukhahpen din aloinu maijoh avetan, gamthip noija anne loutuidon louva aka ka laijin Lhangpi langa gamleng a hunghon ahung mudohtao vin, aloinu longdamsa chu apouvin. Pu Letjavum leh achateni ahinpuiun mithi long pumin Lhangpi ahin jonu vin
 
avuitave. Pu Letjavumhahsatahin Layshi muna achengin Naga ho laha kipana thuphaalhangsamin kumkhat jouvin ahinkho abeikittan, ahile achateni chuManipur langa asopihon ahung kipuidoh taove.Khonungin Pu Letjavum chu Thingnel houbung in phate chan lhanadopehun vohchal tuh 5 khatin akosauvin navuija pang sopi Naga hokom’a jong kipa thu agaseijun ahi. Hijehchun Burma sunga kukite dinginPu Letjavum le Pi Yampineng hi Pathen lenggam hunglhun masangseasuhmil thei ahilhonpoi. Amani muchi
 
tuchu tua Burma gamsunga KukiChristian jouse hi ahita uve.
ENGLAND GAM’A KONA METHODIST MISSION HUNGLUT 
England gam’a konin
 
Burma gamsunga kipana thupha seidingin 1887kumin Mandalay ahunglhung taove. Chujouvin Mandalay kimvella khopiho chule lower Chindwin Valley a Monywa le Upper Chindwin District H.QMowlaik ah English Officer hole worker ho laha 1937 kumin Rev. F.AKinchin in natoh ahinpantan, Mawlaik, Homalin, Khamti aphan, Kuki holah jong Mission natoh ahungluttan ahi.Hitihin Manipur akona hung Pu Letjavum tenupa ahinkho lhon abeijouvinMap gam a agammi Pu Thangkhojam tilou koima lhacha natongaumtapon, Upper Chindwin Valley a jong 1937 kum’a Rev. F.A Kinchinhung tilouvin koima dang ahung tapon, kum 10 tobang Zoujang, Thingphaijang, chule Louphung houbung hohi lamkai beijin ana umtaove.Ahin Pu Thangkhojam lamkaina in hesoh gentheina tamtah thoh pumin naanatongin, leiset gallen II laijin houbung ho anachavai lheh jenguve.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...