StavrosTombazos,
Fétichisme&mondialisation
|3
dereproductiond’ensembleenpassantparleprocessusdecirculation,onn’apprendpasseulementàdésignerdesvisagesderrièreslesmasques,onapprendaussil’artcomplexedudéguisement.Danslepremiervolumedu
Capital
,avantmêmed’entrerdansl’analysedelaproductionelle‐même,noussommesinvitésàréfléchirsurunecertainearticulationcomplexeentreleprésentetlepassédontsurgissentlesdifficultésdecompréhensiondelanatureducapitalcommercial,delavaleuretdelaplus‐value.Lecapitalcommercialprécèdehistoriquementlecapitalindustriel.Ildevraitdonc,enapparence,obéiràunelogiqueindépendanteducapitalindustriel.LeprocessusducapitalcommercialA‐M‐A’,sedéroulantuniquementdanslasphèredelacirculationsimpledesmarchandises,obscurcitdéjàlasourcedelaplus‐ valuequisemblesurgirdanslacirculationelle‐même.Biensûr,ilestfacileàdémontrerqueleschosesnepeuventêtreainsi,carleA‐M‐A’ducapitalcommercialcontredittouteslesloisdelacirculationsimple,fondéesurl’égalitéjuridiquedeséchangistesetl’échanged’équivalents.Lescontradictionsdecetypesontlemoteurdeladémarcheiconoclastedelacritiquedanslarecherchedelacohérenced’ensemble.Lecapitalcommercialestunconceptinconsistant,carildoitsonintelligibilitéàunrapportplusglobalquiestlecapitalindustriel.Lecapitalcommercialn’estqu’unesimplefonctionenapparenceautonomeducapitalsoussaformefondamentale,c’est‐à‐direindustrielle.Leprésentrécupèreicilepasséetlechargededéterminationsnouvelles.Cependant,lanon‐transparencedesrapportssociauxcapitalistesestessentiellementliéeàl’articulationcomplexedestempsproprementcapitalistes.
2
Lafonctionessentielleducapitalcommercialestderaccourcirletempsdecirculationducapital(letempsd’achatetletempsdeventedesmarchandises).Letempsdecirculationestuntemps«mort»quantàlavalorisationducapital.Sadiminutionéconomisedutempsdetravailsocial.Letempsainsiépargnépeutêtreconsacréautravailproductif.Decepointdevue,letravaildanslecommerceestindirectementproductif.Lesactivitéscommercialesentantquetellesneproduisentnivaleur,niplus‐value,cequin’empêchepaslecommerçant,enpratique,demajorerleprixdesmarchandisesetsontauxdeprofitenfonctiondutempsdecirculation. Alorsquepourlecapitalproductif,laproductionannuelledevaleurparaîtcequ’elleest,c’est‐à‐direinversementproportionnelleautempsderotationducapital,pourlecapitalcommercialplusletempsderotationestlongplusleprixestélevé.Danslemouvementducapitalcommerciallelienentreletempsdutravailproductifetleprixdelamarchandise,lesurtravailsocialetleprofit,disparaît.Plusprécisément,unepartiedusurtravailsocialsedéguiseenprofitcommercial.L’exempledecemasquen’estqu’unexempleparmibeaucoupd’autres.Enréalité,iln’yastrictementaucunenotiondéveloppéedansletroisièmelivredu
Capital
,quineportepassonpropremasque.Touteslesnotionstrivialesdelaréalitééconomiqueconcrètevoilelesnotionsinvisiblesauxquellesellesdoiventleurintelligibilité.Lavaleursedéguiseenprix,laplus‐valueenprofit,lavaleurdelaforcedetravailensalaire.Leprocessusdeproductionetletempsdetravail,leprocessusdecirculationetletempsdecirculations’unissentdansleurdéploiementsimultanéetilsformentdescarrefours.Ilsobscurcissentainsilascènesocialepouryprojeterenmêmetempsdesimageslumineusesillusoires:
2.VoiraussiTombazosS.,
Letempsdansl’analyseéconomique.LescatégoriesdutempsdansleCapital
,Sociétédessaisons,Paris,1994.
Leave a Comment