huye\u00e1t to\u00e4c, ai sinh tr\u00f6\u00f4\u00f9c la\u00f8 anh, ai sinh sau la\u00f8 em. V\u00ec va\u00e4y Kie\u00e1n B\u00ecnh v\u00f6\u00f4ng la\u00f8 con th\u00f6\u00f9 7. Pha\u00fb Kie\u00e1n B\u00ecnh th\u00ec che\u00f9p th\u00f6\u00f9 t\u00f6\u00ef theo ch\u00e6 du\u00ef cu\u00fba vua Ly\u00f9 Anh to\u00e2ng, Long X\u00f6\u00f4\u00fbng b\u00f2 gia\u00f9ng xuo\u00e1ng la\u00f8m con u\u00f9t, th\u00ec Long T\u00f6\u00f4\u00f8ng tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh con th\u00f6\u00f9 sa\u00f9u.
Ho\u00e0i \u00f1o\u00f9 Ly\u00f9 Long T\u00f6\u00f4\u00f8ng da\u00e3n to\u00e2ng to\u00e4c r\u00f4\u00f8i \u00d1a\u00efi-Vie\u00e4t ra \u00f1i. Tra\u00e0n trie\u00e0u kho\u00e2ng bie\u00e1t \u00f1i \u00f1a\u00e2u. Nay chu\u00f9ng ta m\u00f4\u00f9i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bie\u00e1t v\u00f6\u00f4ng v\u00f4\u00f9i ha\u00efm \u00f1o\u00e4i b\u00f2 ba\u00f5o pha\u00fbi a\u00e5n \u00f4\u00fb mo\u00e4t \u00f1a\u00fbo l\u00f4\u00f9n (\u00d1a\u00f8i- loan ?) Ngh\u00e6 \u00edt la\u00e2u, ha\u00efm \u00f1o\u00e4i cu\u00fba v\u00f6\u00f4ng la\u00efi tie\u00e1p tu\u00efc le\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng ro\u00e0i da\u00eft va\u00f8o Cao-ly. Duy mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i con cu\u00fba v\u00f6\u00f4ng te\u00e2n Ly\u00f9 Long Hie\u00e0n cu\u00f8ng gia thuo\u00e4c h\u00f4n hai tra\u00eam ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f4\u00fb la\u00efi \u00f1a\u00fbo. V\u00f6\u00f4ng la\u00f8 khai to\u00e5 cu\u00fba gio\u00f8ng ho\u00ef Ly\u00f9 ta\u00efi \u00d1a\u00efi-ha\u00f8n, the\u00e1 t\u00f6\u00fb Long Hie\u00e0n la\u00f8 khai to\u00e5 cu\u00fba gio\u00f8ng ho\u00ef Ly\u00f9 ta\u00efi \u00d1a\u00f8i-loan hie\u00e4n nay ? S\u00f6\u00ef kie\u00e4n na\u00f8y to\u00e2i se\u00f5 \u00f1i \u00d1a\u00f8i-loan t\u00ecm hie\u00e5u sau.
To\u00e2i \u00f1a\u00f5 bo\u00fb co\u00e2ng sang Ba\u00e9c cu\u00f5ng nh\u00f6 Nam-ha\u00f8n, t\u00ecm ca\u00f9c chi, ha\u00e4u due\u00e4 cu\u00fba Kie\u00e1n B\u00ecnh v\u00f6\u00f4ng Ly\u00f9 Long T\u00f6\u00f4\u00f8ng, kha\u00fbo gia pha\u00fb cu\u00fba ho\u00ef. Pha\u00e0n chi tie\u00e1t tuy co\u00f9 s\u00f6\u00ef kha\u00f9c bie\u00e4t, nh\u00f6ng \u00f1a\u00efi l\u00f6\u00f4\u00efc va\u00e3n gio\u00e1ng nhau. To\u00e5ng-tho\u00e1ng Ly\u00f9 Th\u00f6\u00f8a Va\u00f5n cu\u00fba \u00d1a\u00efi-ha\u00f8n la\u00f8 ha\u00e4u due\u00e4 \u00f1\u00f4\u00f8i th\u00f6\u00f9 25 cu\u00fba Kie\u00e1n B\u00ecnh v\u00f6\u00f4ng Long T\u00f6\u00f4\u00f8ng. Co\u00f8n to\u00e5ng tho\u00e1ng Ly\u00f9 \u00d1a\u00eang Huy cu\u00fba \u00d1a\u00f8i-loan co\u00f9 pha\u00fbi la\u00f8 ha\u00e4u due\u00e4 cu\u00fba the\u00e1 t\u00f6\u00fb Ly\u00f9 Long Hie\u00e0n hay kho\u00e2ng, th\u00ec to\u00e2i kho\u00e2ng da\u00f9m quye\u00e1t, b\u00f4\u00fbi Ly\u00f9 la\u00f8 gio\u00f8ng ho\u00ef chie\u00e1m \u00f1a so\u00e1 \u00f4\u00fb Trung-quo\u00e1c. Trong mo\u00e4t ba\u00f8i kha\u00f9c, to\u00e2i se\u00f5 tr\u00ecnh ba\u00e0y ve\u00e0 Thu\u00fb-t\u00f6\u00f4\u00f9ng Ly\u00f9 Quang Die\u00e4u cu\u00fba Singapore la\u00f8 Vie\u00e4t kie\u00e0u, khai to\u00e5 mo\u00e4t chi ho\u00ef Ly\u00f9 \u00f1\u00f4\u00f8i th\u00f6\u00f9 nha\u00e1t hay Ly\u00f9 kha\u00f9c ?
Ca\u00fb ba bo\u00e4 s\u00f6\u00fb \u00d1VSKTT, VSL, K\u00d1VSTGCM cu\u00f8ng che\u00f9p ra\u00e1t m\u00f4 ho\u00e0 ve\u00e0 vie\u00e4c vua Anh- to\u00e2ng phe\u00e1 Long X\u00f6\u00f4\u00fbng la\u00e4p Long Tra\u00f9t. Nha\u00f8 vua co\u00f9 t\u00f4\u00f9i ba\u00e5y hoa\u00f8ng t\u00f6\u00fb. Ne\u00e1u s\u00f6\u00ef th\u00f6\u00efc Long X\u00f6\u00f4\u00fbng pha\u00efm to\u00e4i, phe\u00e1 xuo\u00e1ng, sao kho\u00e2ng la\u00e4p ca\u00f9c con \u00f1a\u00f5 tr\u00f6\u00f4\u00fbng tha\u00f8nh, ta\u00f8i tr\u00ed xua\u00e1t chu\u00f9ng, \u00f1ang ca\u00e0m \u00f1a\u00efi quye\u00e0n nh\u00f6 Kie\u00e1n Ninh, Kie\u00e1n An, Kie\u00e1n T\u00f3nh v\u00f6\u00f4ng? Hoa\u00ebc cu\u00f8ng qua\u00f9, th\u00ec la\u00e4p Kie\u00e1n Khang v\u00f6\u00f4ng Long \u00cdch, na\u00eam a\u00e1y \u00f1a\u00f5 ch\u00edn tuo\u00e5i ? Ma\u00f8 pha\u00fbi la\u00e4p Long Tra\u00f9t m\u00f4\u00f9i co\u00f9 26 tha\u00f9ng la\u00f8m Tha\u00f9i-t\u00f6\u00fb, ro\u00e0i pha\u00fbi c\u00f6\u00fb To\u00e2 Hie\u00e1n Tha\u00f8nh la\u00f8m phu\u00ef ch\u00ednh ? Ca\u00f9i khu\u00f9c ma\u00e9c na\u00f8y to\u00e2i \u00f1a\u00f5 gia\u00fbi th\u00edch ra\u00e1t chi tie\u00e1t, ra\u00e1t ro\u00f5 \u00f4\u00fb ho\u00e0i 21-23 bo\u00e4 Anh-hu\u00f8ng \u00d1o\u00e2ng-a d\u00f6\u00efng c\u00f4\u00f8 b\u00ecnh Mo\u00e2ng. Trong ba\u00f8i nga\u00e9n na\u00f8y kho\u00e2ng the\u00e5 gia\u00fbi th\u00edch he\u00e1t.
V\u00f6\u00f4ng a\u00e2m tha\u00e0m cu\u00f8ng B\u00ecnh Ha\u00fbi co\u00e2ng Ly\u00f9 Quang Ba\u00e4t t\u00f6\u00f8 ca\u00ean c\u00f6\u00f9 \u00d1o\u00e0n-s\u00f4n ve\u00e0 Kinh Ba\u00e9c, la\u00efy \u00f4\u00fb la\u00eang mie\u00e1u \u00d1\u00ecnh-ba\u00fbng. La\u00efi \u00f1e\u00e1n Tha\u00f9i-mie\u00e1u mang ba\u00f8i v\u00f2, ca\u00f9c te\u00e1 kh\u00ed ra tra\u00e1n \u00d1o\u00e0n- s\u00f4n, ro\u00e0i \u00f1em he\u00e1t to\u00e2ng to\u00e4c h\u00f4n 6 ngh\u00ecn ng\u00f6\u00f4\u00f8i, xuo\u00e1ng ha\u00efm \u00f1o\u00e4i ra \u00f1i.
cu\u00f8ng v\u00f4\u00ef con \u00f4\u00fb la\u00efi \u00f1a\u00fbo. Ha\u00efm \u00f1o\u00e4i le\u00e2nh \u00f1e\u00e2nh tre\u00e2n bie\u00e5n mo\u00e4t th\u00f4\u00f8i gian, th\u00ec ta\u00f9p va\u00f8o c\u00f6\u00fba Phu\u00f9- l\u00f6\u00f4ng giang, qua\u00e4n Khang-linh(Ong Jin-Gun) t\u00e6nh Hoa\u00f8ng-ha\u00fbi(Hwang-h ac) thuo\u00e4c Ba\u00e9c Cao-ly. N\u00f4i ha\u00efm \u00f1o\u00e4i ta\u00f9p va\u00f8o, da\u00e2n chu\u00f9ng go\u00efi la\u00f8 Nak-nac-wac co\u00f9 ngh\u00f3a la\u00f8 Be\u00e1n cu\u00fba kha\u00f9ch ph\u00f6\u00f4ng xa
Theo gia pha\u00fb cu\u00fba con cha\u00f9u v\u00f6\u00f4ng th\u00ec : \u00d1e\u00e2m ho\u00e2m tr\u00f6\u00f4\u00f9c, vua Cao-to\u00e2ng(Kojo ng) cu\u00fba Cao-ly m\u00f4 tha\u00e1y mo\u00e4t con chim c\u00f6\u00efc l\u00f4\u00f9n bay t\u00f6\u00f8 ph\u00f6\u00f4ng Nam la\u00efi \u00f1a\u00e4u \u00f4\u00fb b\u00f4\u00f8 Ta\u00e2y-ha\u00fbi. T\u00e6nh la\u00efi, vua sai ng\u00f6\u00f4\u00f8i t\u00f4\u00f9i \u00f1o\u00f9 t\u00ecm kie\u00e1m, th\u00ec ga\u00ebp ha\u00efm \u00f1o\u00e4i cu\u00fba Kie\u00e1n-b\u00ecnh v\u00f6\u00f4ng. Kie\u00e1n-b\u00ecnh v\u00f6\u00f4ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc be\u00e4 kie\u00e1n. V\u00f6\u00f4ng du\u00f8ng bu\u00f9t \u00f1a\u00f8m v\u00f4\u00f9i vua Cao-to\u00e2ng va\u00f8 ca\u00f9c \u00f1a\u00efi tha\u00e0n Cao-ly. Trie\u00e0u \u00f1\u00ecnh Cao-to\u00e2ng \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb v\u00f4\u00f9i v\u00f6\u00f4ng ra\u00e1t to\u00e1t, chu ca\u00e1p l\u00f6\u00f4ng th\u00f6\u00efc. Cho la\u00f8m nha\u00f8 \u00f4\u00fb Ung-ta\u00e2n phu\u00fb Nam- tra\u00e1n s\u00f4n(Chin-sa ng). The\u00e1 la\u00f8 ma\u00e1y ngh\u00ecn ng\u00f6\u00f4\u00f8i Vie\u00e4t tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh thuye\u00e0n nha\u00e2n kie\u00e0u ngu\u00ef ta\u00efi Cao-ly.Ly\u00f9 Long T\u00f6\u00f4\u00f8ng cu\u00f8ng t\u00f6\u00f4\u00f9ng s\u00f3, gia thuo\u00e4c ba\u00e9t \u00f1a\u00e0u cuo\u00e4c so\u00e1ng m\u00f4\u00f9i. Ho\u00ef tro\u00e0ng tro\u00eft, \u00f1a\u00f9nh
Tha\u00f9ng 7 na\u00eam Quy\u00f9-s\u00f6\u00fbu (1253) \u00f1\u00f4\u00f8i vua Cao-to\u00e2ng na\u00eam th\u00f6\u00f9 40, qua\u00e2n Mo\u00e2ng-co\u00e5 xa\u00e2m la\u00eang Cao-ly, v\u00f6\u00f4\u00eft Ho\u00e3n-\u00f1o\u00e0ng giang, chie\u00e1m Ta\u00e2y-ha\u00fbi, pha\u00f9 An-giang Ta\u00e2y-tha\u00f8nh. Ve\u00e0 ma\u00ebt thu\u00fby, Mo\u00e2ng-co\u00e5 chie\u00e1m ca\u00f9c \u00f1a\u00fbo \u00d1a\u00efi-thanh, Tie\u00e5u-thanh, Sa\u00f9ng-la\u00e2n, ro\u00e0i tie\u00e1n chie\u00e1m Ta\u00e2y-\u00f1o\u00e2(Giang-
v\u00f6\u00f4ng c\u00f4\u00f5i ba\u00efch ma\u00f5 ch\u00e6 huy cuo\u00e4c gi\u00f6\u00f5 tha\u00f8nh: \u00d1a\u00e9p tha\u00f8nh cao le\u00e2n, \u00f1a\u00f8o ha\u00f8o \u00f1a\u00ebt cho\u00e2ng quanh tha\u00f8nh. Trong tha\u00f8nh \u00f1a\u00f8o gie\u00e1ng \u00f1e\u00e5 co\u00f9 n\u00f6\u00f4\u00f9c uo\u00e1ng, t\u00edch tr\u00f6\u00f5 l\u00f6\u00f4ng tha\u00fbo. V\u00f6\u00f4ng \u00f1em ta\u00e1t ca\u00fb binh pha\u00f9p \u00d1a\u00efi-Vie\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng la\u00e0n \u00f1a\u00f9nh To\u00e1ng, b\u00ecnh Chie\u00e2m ra giu\u00f9p Cao-ly.
\u00d1a\u00f9nh nhau suo\u00e1t 5 tha\u00f9ng, qua\u00e2n Nguye\u00e2n b\u00f2 tuye\u00e4t l\u00f6\u00f4ng tha\u00fbo, b\u00f2 cha\u00ebn \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng ru\u00f9t lui, xin ha\u00f8ng(6). Te\u00e1t na\u00eam a\u00e1y, toa\u00f8n Cao-ly m\u00f6\u00f8ng chie\u00e1n tha\u00e9ng. Trie\u00e0u \u00f1\u00ecnh khen ng\u00f4\u00efi Ly\u00f9 Long T\u00f6\u00f4\u00f8ng, la\u00e1y te\u00e2n ngo\u00efn nu\u00f9i \u00f4\u00fb que\u00e2 h\u00f6\u00f4ng v\u00f6\u00f4ng la\u00f8 Hoa-s\u00f4n; phong cho v\u00f6\u00f4ng la\u00f8m Hoa-s\u00f4n t\u00f6\u00f4\u00f9ng qua\u00e2n. La\u00efi cho \u00f1o\u00e5i te\u00e2n ngo\u00efn nu\u00f9i n\u00f4i v\u00f6\u00f4ng c\u00f6 ngu\u00ef la\u00f8 Hoa-s\u00f4n.(7). Nha\u00f8 vua sai d\u00f6\u00efng bia ghi co\u00e2ng v\u00f6\u00f4ng tre\u00e2n nu\u00f9i Hoa-s\u00f4n, \u00f1\u00edch tha\u00e2n vua vie\u00e1t ba ch\u00f6\u00f5 Thu\u00ef ha\u00f8ng mo\u00e2n (C\u00f6\u00fba tie\u00e1p
(6) Co\u00f9 mo\u00e4t s\u00f6\u00ef tru\u00f8ng h\u00f4\u00efp. Na\u00eam na\u00eam sau, tha\u00f9ng 1-1258, Tha\u00f9i-s\u00f6 Mo\u00e2ng-co\u00e5 la\u00f8 Ngo\u00e4t-l\u00f6\u00f4ng H\u00f4\u00efp-thai (Uriyangqadai) \u00f1em qua\u00e2n \u00f1a\u00f9nh \u00d1a\u00efi Vie\u00e4t, cu\u00f5ng b\u00f2 tuye\u00e4t \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng l\u00f6\u00f4ng, ro\u00e0i bo\u00fb cha\u00efy. Xin \u00f1o\u00efc Anh-hu\u00f8ng \u00d1o\u00e2ng-a d\u00f6\u00efng c\u00f4\u00f8 b\u00ecnh Mo\u00e2ng ho\u00e0i 50).
Trong d\u00f2p tha\u00eam Hoa-s\u00f4n na\u00eam 1981, to\u00e2i xin ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00efi die\u00e4n to\u00e4c Ly\u00f9 cho phe\u00f9p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc m\u00f6\u00f4\u00efn th\u00f4\u00ef kha\u00e9c va\u00f8o mo\u00e4t phie\u00e1n \u00f1a\u00f9 ba\u00f8i th\u00f4 co\u00e5 phong ba\u00e8ng ch\u00f6\u00f5 Trung-quo\u00e1c (Ha\u00f9n, Nho), \u00f1a\u00ebt ca\u00efnh ta\u00e1m bia tre\u00e2n, go\u00efi la\u00f8 chu\u00f9t lo\u00f8ng cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i sau, te\u00e1 ng\u00f6\u00f4\u00f8i tr\u00f6\u00f4\u00f9c. Xin phie\u00e2n a\u00e2m nh\u00f6 sau:
Phu\u00f9c ta\u00efi Tie\u00e2u-s\u00f4n l\u00f3nh,
Tha\u00e1t \u00f1a\u00efi bo\u00e2n Ba\u00e9c Cao,
B\u00ecnh Mo\u00e2ng danh va\u00efn \u00f1a\u00efi,
T\u00f6\u00fb to\u00e2n giai phong ha\u00e0u.
Ho\u00efc phong nha\u00e2n ba\u00e1t ca\u00e4p.
Vo\u00efng quo\u00e1c ho\u00e0n phie\u00e2u phie\u00e2u,
Kim ta\u00fbi qua\u00f9 ba\u00f9t ba\u00f9ch,
Ha\u00f8 th\u00f4\u00f8i quy co\u00e1 h\u00f6\u00f4ng?
(Nga\u00f8i la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ho\u00ef Ly\u00f9, \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc h\u00f6\u00f4\u00fbng phu\u00f9c ta\u00efi ngo\u00efn nu\u00f9i Tie\u00e2u-s\u00f4n. Ke\u00e5 t\u00f6\u00f8 vua Ly\u00f9 Tha\u00f9i-to\u00e5 t\u00f4\u00f9i nga\u00f8i la\u00f8 \u00f1\u00f4\u00f8i th\u00f6\u00f9 ba\u00e5y, pha\u00fbi bo\u00e2n ta\u00e5u \u00f1e\u00e1n x\u00f6\u00f9 Ba\u00e9c Cao-ly. Nh\u00f4\u00f8 chie\u00e1n co\u00e2ng \u00f1a\u00f9nh Mo\u00e2ng-co\u00e5, ma\u00f8 con cha\u00f9u nga\u00f8i \u00f1e\u00e0u \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc phong ha\u00e0u. Ngoa\u00f8i ra, nga\u00f8i la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1em ho\u00efc phong t\u00f4\u00f9i Cao-ly, co\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f9c a\u00e1y kho\u00e2ng ai sa\u00f9nh k\u00f2p. The\u00e1 nh\u00f6ng tra\u00fbi tre\u00e2n ta\u00f9m tra\u00eam na\u00eam, ho\u00e0n nga\u00f8i lu\u00f9c na\u00f8o cu\u00f5ng phie\u00e2u ph\u00f6\u00f4\u00fbng, kho\u00e2ng bie\u00e1t bao gi\u00f4\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ve\u00e0 co\u00e1 h\u00f6\u00f4ng ?).
Nga\u00f8y nay tre\u00e2n ngo\u00efn \u00f1o\u00e0i Julbang thuo\u00e4c xa\u00f5 \u00d1o\u00e3-mo\u00e2n(T o\u00e2-m \u00f4-ki) ca\u00f9ch nu\u00f9i Hoa-s\u00f4n 10 ca\u00e2y so\u00e1 ve\u00e0 ph\u00eda Ta\u00e2y co\u00f8n la\u00eang mo\u00e4 nga\u00f8i va\u00f8 con, cha\u00f9u cho \u00f1e\u00e1n ba \u00f1\u00f4\u00f8i. Tre\u00e2n Qua\u00fbng-\u00f1a\u00efi s\u00f4n co\u00f9 Vo\u00efng-quo\u00e1c \u00f1a\u00f8n, n\u00f4i cuo\u00e1i \u00f1\u00f4\u00f8i nga\u00f8i th\u00f6\u00f4\u00f8ng le\u00e2n \u00f1o\u00f9, nga\u00f8y nga\u00f8y nh\u00ecn ve\u00e0 ph\u00f6\u00f4ng Nam, o\u00e2m ma\u00ebt kho\u00f9c, t\u00f6\u00f4\u00fbng nh\u00f4\u00f9 co\u00e1 quo\u00e1c. Mo\u00fbm \u00f1a\u00f9 ma\u00f8 nga\u00f8i \u00f1a\u00ebt cha\u00e2n \u00f1a\u00e0u tie\u00e2n le\u00e2n b\u00f4\u00f8 bie\u00e5n Cao-ly, \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc go\u00efi la\u00f8Vie\u00e4t-thanh nham, t\u00f6\u00f9c \u00f1a\u00f9 xanh in ve\u00e1t te\u00e2n Vie\u00e4t.
T\u00f6\u00f4ng truye\u00e0n mo\u00e4t \u00f1a\u00efo binh thie\u00e4n chie\u00e1n do V\u00f6\u00f4ng hua\u00e1n luye\u00e4n, tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh \u00f1a\u00efo binh ba\u00fbo quo\u00e1c, \u00f1\u00f4\u00f8i no\u00ef sang \u00f1\u00f4\u00f8i kia \u00f1e\u00e0u la\u00e1y te\u00e2n la\u00f8 Ba\u00efch-ma\u00f5. Ho\u00e0i chie\u00e1n tranh Vie\u00e4t-Nam (1960- 1975) s\u00f6 \u00f1oa\u00f8n Ba\u00efch-ma\u00f5 co\u00f9 tham chie\u00e1n, tra\u00e1n \u00f1o\u00f9ng ta\u00efi vu\u00f8ng Bo\u00e0ng-s\u00f4n, Quy-nh\u00f4n, B\u00ecnh-\u00f1\u00f2nh.
Leave a Comment