• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
SURUNPROFILD'trrIENNBSOURIAU
par
Christian
METZ
J
e
n'ai
eo
qu'une
ou.
deuxfoisla
chance
de
rencontterEtienneSouriau
personnellement,
On
m'aperledelui)bienstir,tressouvent:mesamisMikelDufrenne,RaymondBellour,
des
dizainesd'autres.Unechosem'afrappe,
et
jetiens
Ii
la
dire,carelleestrare:jen'aijamaisentendulemoindre
mal
delui,
la
pluspetitereservesursapersonneousonaction,
y
comprisIOrSqu'onemit
en
&;sacoord
avec
ses
positions
theoriqueS.
Siyenjugeparcesconversations,l'un
des
traits
1es
plus
marquants
desarichepersonna-lite
etait
la
variete,
rextraordinaireetendue
de
seschamps
de
oonnaissance
.et
de
culture,plusencore
de
ses
curiosites
etdesescapaeitesd'int&et.OestIi,sansdoute,
ce
quiexplique
saposition
un
pea
insOIite
par.
rapport
auxetudes
cinmlatographiques.
Leclnema
n'etait
pas
au
premier
rang
de
ses
pdoccupations,iln'en
etait
,
-
.
143
 
cadredeI'lnstitut
de
fibnologieet
de
l'Institutd'artdelarueMichelet,
iI
arassembleunpetitgroupedechercheurspourunesenede
seances
detravailsurlefaitfilmique.Seminairecollec-tif,enquelquesorte,quietaitalorsd'un
type
tres.nouveau
et
qui,trenteansapres,demeureune«fonnule.assezrare.IIenestsorti.unvolumeintitulel'
Universjilmique,
publieen1953,auquelonteollaboreHenriAgel,JeanGermain,HenriLemaitre,Fran~isGuillotdeRode,Marie-TheresePoncet,Jean-JacquesRinieri,AnneSouriau,
et
biensUrEtienneSouriaului-meme.Sacontributionconstituelechapitrepremier;
par
saeapacitedesurplomb,deprecisegeneralire,elle
sert
d'introduction8l'ensembledulivre.Souriauaredigeaussilaprefacedel'ouvrage,datee
du
l
er
mars1951.MalgreIereculdeplusd'unquartdesiecle,quisuffit8devaluertantdelivres,
malgre
quelquesinegalitesinternes(difficiles8eviter
dans
lestravauxdeee.genre),
l'UnifJersjilmique,
en1980,reste8mesyeuxl'undesouvragesimportants,indispensables,qui
aient
eteecritssurIephenomene-cinemaIui-meme,11
y
enapeu.Plusqu'onneIesait,carcedomaine,tresisole,estconnudesseulsspecialistes,Maispasbeaucoup,
pourtant,
siI'oncompare(8qualiteegale)aveccequiexisteentheorielitteraire,pictura1e,musicale,
etc.
C'estaussigrace8I'influenced'EtienneSouriau,8sondevouement
dans
ceshumb1es
et
ingratesdemarchesadministrativesquiformentunepartiedenotremetier,quecertainscher-cheurs,8leursdebuts,ontputrouver,
dans
lemaquispeupenetrabledesinstitutionsexis-tantes,unlieuquileurapennisdetravailler,etainsid'enrichir8leurtourlaconnaissancequenousavonsdu
cinema.
L'exemplelepluseelatantesticiceluideRaymondBellour,dont
1es.
recherchesnedemandaient
pas
quedutalent,
mais
.aussi,parlagrandeminutiequiestauprincipem&ne
de
leurefficace,dutemps,beaueoup
de
temps:RaymondBelloura
ere
.accueilli
par
IeC.N.R.S.,etEtienneSouriauajoueunroleimportant
dans
cetteadmission.Preuvequ'ilsavaitvoirvenir
lea
oeuvres,
et
lesvoirdeloin,car
ceci
se
passait
en1964.AproposdeBellour,iemesouviensd'untraitdegentillessed'EtienneSouriau-c'etait
peu
detempsavantsamort-
qui
m'avaitvivementtouche.
Le
16janvier1979,Belloursoutenait8l'UniversitedeParis-Iunethesed'Etatsurpublications(Rapporteur:BernardTeyssedre).EtienneSouriauavaitaccepre
de
presiderla.seance,cequin'estiamaisfacile
ni
reposant.
La
veilledeladate·prevue,
il
avaitCODtracteunefortegrippe
et
De
sesentait
pas
bien.
Mais
il
atenu8eviterau
c:andidat
et
8ses147
 
Enlisantlesarticlescinematographiquesd'Etienne'Souriau,ons'apercoitqu'ilavaitvu(etretenu,souvent,dansleurdetail)unnombredefilmsassezetonnantpourunhomme
qui
nefaisaitpasprofessiondecinephilie.C'estundesaspects-moinsconnu-desoneXttaordinaireculturegenerate,etaussidecettepuissantememoirequiafrappetousceuxquiPontapproche.Onnetrouverapaschezluiunetheorie(complete)du
cinema.
IIn'enavaitcure.IIprocedaitpar
interoentions.
Jeviensiustederelirecestextes,etj'yre-trouvedesqualitesdetonquimesontdirectementsensibles:uneconstanterigueursansjamaisderevendicationscientifique,.,unesorted'autoritepaisible,celled'unhommequisaitbeaucoupdechoses,quiestro~pudeslongtempsaux.comparaisonsetrapprochementsdePesthetiquegenerale,
a
unhorizonde.pensee
vd'emblee
large;
enfin,quelquechosecommede
la
modestie,
ou
unecourtoisieimplicite,profonde:politessemyersIelecteur,anticipeedanslesphrasesdel'au-teur:lecontrairememedu.«parlerfort
It.
Cetteinflexionestpeucourante
dans
Iedomainedesscienceshumaines,sans
doute
parcequecenesontpasdessciencesmaisqu'ellesdifferenttoutdememede
la
litteratureoudelaphilosophied'ouuninconfortd'enonciationassezgeneral~'quiamenecertains,commepoursurcompenser,
a
elever
la
voix,
a
trancherausabredansl'epistemologique,etc.collegues
du
jurylesgrandescomplicationsquerepresentetouiourslaremised'unesoutenance.IIestvenuet,malgresonmalaise,adirigelesdebats(quiontduretoutI'apres-midi)avecunbrio
et
unesobrefermetequetousontremar-ques.:11avait87ans.
***
J'aichoisil'unedesinterventionsd'Etienne.Souriausurlefilm,laplusimportantemesemble-t-il,cellequifiguredansIelivrequ'iladirige.J'enaidejaindiqueletitre,
«
I..esgrandscaracteresdel'universfilmique
t.
Jene
vais
pas
la
commenter,l'adomerd'adiectifslouangeursdontellen'aque'faire,
mais
simpIementenpresenterunresumequi,deproposdelibere,serabrefetpartiel,J'esperequ'ilparleradelui-m&ne.etmontreraqu'EtienneSouriausans
..
'
Jamats
sedonnerdesairs,savaitfrapperaucentredesproblemesavecunerare
exactitude
depe~eeetdevocabulaire(lesexpressionsqueje
V8lS
mettreentreguillemetssonttoutesdelui)..L'universfilmiquenousestdedie
It
il,.dr'
••8
aesse
a
nous
It,
41
il
estfaitpournous
It,
<e;stunmondeauquelnoussommes
(I
invites,.;
ils~opposeainsiaumondereelounoussommes148'
149
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...