• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
Source: Tucci G. ed. Pre-Dinnaga Budhist texts on Logic. Nepal : Pilgrims BookHouse, 1998 reprint, 1-40. (Reconstructed Text) 
तकशासम्।
 
अथ पथमपकरणम्।
 (
शासमाह
)
भवानमय  ेऽसमदचनमयायिमित चेवतोऽि वचनमयायम्। यि भवदचनमयायं
,
् ।यि
[
भवतोयत  े
]
भवदचन   ंयाय ं
,
रमसमदचनमयाि ं   ेतसवतोयाय ं
,
तसमा य्  ंािसत।यिसवतो
 
ऽयाय   ेतयायमचैव
,
तसमाहमयाय
[
वाी 
]
इित चेवतोयत  ेतयु तम्।
 
अयच। मम वचनमयायिमित चेवतोयत  े
,
ततभवानज इिसषम्ुत इित चेत्ययाय िराभाम्।वचन  ं
 
यायाभावािमिभं वा 
?
 
। अिभं चेदचनमि नासतीित मम वचनमयायिमित भवतकथमु यत  े। अथ िभं
,
ततो वचन   ंयायिमित
 
मम वचनमयायिमित कथं भवतोयत  ेवचनसवलणखडनाच। भवखडनवचनमसमदचनसय मकालीनममकालीन  ंा 
?
मकालीन  ं
 
चेसमदचनखडनऽ  ेमथ ं
,
यथा गोश् 
??
 
गेऽकणौ वा रसर खिनश   ु वतः।मकालीनवात्।अमकालीनञचे ् 
,
भवतखडन  ं
 
ू वमसमदचन ात्।अथासमदचनानुचारणात् 
,
 िकभवतखयत  े
?
 
तसमावतः खडनमिदम् 
 
अथासमदचन  ंू व ं
,
भवतः खडन तु ा ् 
,
ि ंिवयित
?
 
मकालीनञचेत् 
,
ततोऽसमदचन  ं
 
भवत खडनिमय  ेतयोर  ेतत् खडनमेतच खडनीयिमित िवशेो सयात्। यथा नीमु वािरंयोगकालिवशेाभवः।
 
अरञचभवतः खडन स वखडनाथमसवखडनाथव ंा 
?
सवखडनाथञचेत् 
,
ततः सवतः सवाथहीन भ  ेसमदचननुिम् असवखडनाथञचे ् 
,
अिम्।   ु त इित चेत् 
,
सवाथतखडनािद   ेः। िञचेत् 
,
सवाथहािनः राथििद।
 
 िकञचासमदचनमयायिमिचे् 
,
वचनमेव न भव  ेत्। वचनञचेैवायायम्। अयायिमित चेत् 
,
तिददम्। यथा ुमारी ुवतीित। यतो
 
यि क  ु मारी ुवतीित न त  ेयिुवती 
,
तिह नव  ै  ु मारी। क  ु मारीित ुवतीित चोभय ि   दम्।तसमाममवचनमयायिम
 
चेवतोयत  ेतयुतम्। एतुनः पयिवदम्भवानसमावचन ु वाऽयायम ंयत  ेचेत् 
,
तिह ुतवापयिम्। पयं िह
 
बलवर िि  ेतोिवजानतःश
,
ता 
 
पयसय बलवरवादचनहािनः।
 
अनु िु मानन   ेोलयत  ेचेतोयाय
 
यायिमित जायत  े। यथा किमय  ेत शोऽिनयो ह  ेतु मवात्। यच ह  ेतुमिनय ं
,
यथा घटः।  ह  ेतु मवािनयः। यि
 
  ेतु मसताऽिनयः शो
,
यि िनयो नव  ै  ेतुमान्। इयिनयतानुमानिदा। अनुमानबलाियतहािनः। यायिमित
,
यदचन त ंयायम्।
 
ययायिमयनुमानिं
,
ििििि ंमवचनमयायिमितत
,
लोक  े
 
 िह चतु  िवयायवात्।
[
 
तथा िह
]
  ेतु फलयायः ा  ेयायः ानयायसतथतायाय।
 
  ेतु फलयायः। यथा बी
?
 
  ु र।
 
ा  ेयायः। यथा ीघ  ंसवं
,
 ितुः। ानयायः। यथा ञचावयववाानाथम्।तथतायायिसिवः।
 
यथाऽनामतथताऽिनयतातथता िनरोतथता च। इह लोक  ेवचन फ ंलं
,
यायो ह  ेतुिरित। इह लोक  ेया फलं  ् 
?
 
 ंता ह  ेतुकं
 
 
 
जातम् या वचनमुल ं
,
ता याय जिि ंलोकिवनासयवकाशः।
 
य ् िवािवाििततििमानभव
 
सयत्। िभत  ेभवतपितजाऽसमपितजातः। अथ तवतः सवोतम् ताय   ु तम्। तसमावानव  ेोमात  े। यि भवथ 
 
ऽसम   ु तायसतायवोो भवत एव तु मम। यिनायत् 
,
तिह मतु यमेव
,
  ेनासययवम्। अथोयत  ेममायिित तिमया
 
अयचायसमाायियनयवम्। यययसमायत् 
,
ततोऽयभव  ेत्। यथा मनुयो गोरयो न गभवित
,
यययसमायत् 
,
ता 
 
त  ेभव  ेत्। य  ेततो नायत् 
,
तिकमुयत  ेममायिित। अतैतयायिमितअह  ायमवलयभवािवव  े।तसमायथाह ं
 
वािम। यावयोभ  एव न सया ता भवता िववाोऽह तु भवथमेववािम।
 
वमुतमयिित चे ् 
,
भवताि िकिञच   ु तिमित भवानययदतीित ोो भवएवयिभवतो वाय न  ंायत् 
,
तिह ममाि वचन  ं
 
नायिित य भ् व त िि   ंमय  ैव।शेंू ववत् ।य  ् 
(
भवतो
)
 
त मवचनमििमित
 
तिान 
(
 
भवता ं
)
 िवचायिनय  ेयिवचनमिं
,
ता त  ेवचनमिम्। यि वचनसयािवं
,
ता वचनमेव न पातम्।
 
अथ वचन न पात ं
,
कथं भवतोयत  ेमयय   ु ि ि ि ंातत ंिदमेवसयात्।यि
 
भवतोयत  ेतयुतम्। यिव ंचनमि 
,
तिहभव   ु िि   ु तख ंडनमिन
,
तिह मम
 
वचनमि नव  ैािम्। यि
(
भवतो
)
 
यत  ेम   ु ि् ।यिसवतएवि  िं
,
ि न ् यि ि
,
नासयिं
,
ततो य ् 
(
भवतो
)
 
त  ु तमििमिततिरवका 
 
खडनमननुभाणमेता मम मतसयोलि
 
अथ नोलयत  ेमम मत ं
,
ततो मम खडन कुन  ंशयत  े।तिान 
(
 
भवता ं
)
 
 िवचाय िनयत  े। यि भवान् मखडन न  ंानुभात  े
,
ता भवान् खडन वश ििु नमयत  ेभवान्खडनमननुभायखडनश ंय ं
,
अथवखडनमनु भाय खडन शयम्।यि
 
ताव ् 
(
भवान् 
)
अननु भाय
(
 
खडन वतुंशोित
),
अहमयननु भाय खडन व   ु याम्।अथवाखडनमशय ं
,
ता   ैव खडनानु भाणम् सयात्। क  ु तः
?
खडनाुनः खडनसयोवात् । ता खडनानवसथा। न च  कालो िवत  ेय
 
खडनानु भाणम् 
[
अतः
]
य खडन वशयत  ेकालोनािसत।
 
अरञच खडनिमिखडनााम। यि तखडनानुभाणााम खडनिमिवतु  ं शयत  े
,
अननु भाय तु खडनिमिवतु  ं  शयत  े
 
ततः ू वखडनसनाम ानु भाणपातम्। रवितखडन न  ु भाणंपाोित।त् 
?
 
तीयतु िदतीयसय खडनसय नामानु भाणं
 
पातम्। चतु थ  ं् 
?
 
तीयसय खडनसय नामानु भाणपातम्। इित ानु ु  ंशयिमितचे  ् 
,
अननु ि् ।पथमंखडनम्नामाननु भायखडनना 
,
 िदतीयमि खडनं
 
  े।िदतीयखडनामाननु भायखडनिमितवतुंशय
,
पथमं खडन ं ामायननु भाय
 
त।िकतुपथमंखडननामावयमनुभा नामायवयमनु भायं
,
ु अंशयत  ेनवननु भायवतयम्।
 
यि ु नः खडनमननुभाय व  ेत् 
,
खडनसय िनहसथानािः। यि भवानसवखडन न  ंानु भात  े
,
ततो भव   ु तखडनसय
 
 िनहसथानािः। यि भवानखडनमननुभाय खड ं  ेत् 
,
खडन विनहसथानन   ेत  ेत् 
,
ताहमि खडनमननु भाय खडन  ं
 
व िनाः। िकञच या भवदचन म ं
[
मत ं
]
खडयित
,
ताऽहमनु भाे। या वह भ ंडयािमताभवानय
 
रसरानुभाणं
,
ता खडनपितानम्। यि रसरानुभाणं
,
ता यगथहािनः। यथा ोतावयोयबद मु व  ेलामय  े
 
रसरंघण ोलायमान।
 
अरञचवशयमु खािगतासता नषा एव  े ित कथं मदचनानु भाणम् 
?
 
अथ शो िवनाशमअुनरागमनाुनभणमशयम्।
 
अथ शः िसथितशीलसतानु भाणमशय ं
,
 िनयवात्। नष इित चेन् 
,
िकिञचनु भाितय ावात्।शोनषइितचेत् 
,
वनु भाणाय  ैतमे वचनिमित यवान् वीित  क  ु तक एव।
 
य ् 
(
भवतो
)
 
ू व
, [
भवत
]
ििि 
(
 
भवता ं
)
 िवचायिनयत  ेयि मदचं ू व ं
,
खडनतु 
 
ािित तयायम्।   ु त इित चेन् 
,
मदचन वदचनत ंुािित।यसमदचन ंरवितवचनख ंडयित
,
ततोऽसमथ िविशयत  े
 
भवदचनसतु हािनः। िकञच ययत  ेभवता विण वचनािन ू ववतिन खडनतु रवति
,
ता भवानि ू वमेव वचन व ंतीित
 
ाखडिू ववितव  ेऽिाखडनन  ंािसत
,
तिहमदचनसय ू ववितव  ेऽि
,
ाखडन न सयात्।य
 
खडन ि ू वसयखडनन  ंािसत।यिसव
,
ता ू व  ंाियु   े
 
सयाताम्। तसमावतो ंरभावीिततयुतम्।यिसव
 
ू वसयाि खडन ि   ेत्।यवतोतम ंदचन ंू व  ं
,
खडन तु रभािवतिमया।
 
यिभिहत  ंवता 
,
मया ह  ेवतरमु तिमित तिान 
(
 
भवता ं
)
 िवचाय िनयत  े। यि ू वह  ेतुं िरयय
 
  ेवतरपितानािहसथानमात  े
,
ता भवान् िनहसथानमाः। कथिमित चे ् 
,
भवता ू व  ेतुं िरयय ह  ेवतरपितानात्। यि
 
  ेवतरपितानावतिनहसथानवािसतममाि तथािकञच म   ु तह  ेतुतभव   ु तह  ेतोभः। यतुंवािमतमम
 
या्। य तुंनव  ेयं
,
ततो भव   ेतु  ं व  ेयम् ततो पिततयिवरोोऽिवावयोसतु यवचनत  ैव। यि  ् 
?
 
श एव ह  ेतुरावाय 
 
पिताितः
,
ता भवानसम   ेतुं खडयतीित सवह  ेतुमेव खडयित
 
अि च यि विण वचनािन ह  ेवतरािण सयु सताभव   ु तािन वचनायि   ेवतरािण भव  ेयु ः। तत भवतो िनहसथानािः। अथ
 
वचनायुचारयि भवानिनासतिह यवतोुंपितायहि   ंनाइिततयु तम्।
 
यवतोतमथतामीिततिान 
(
 
भवता ं
)
 िवचाय ि  न य  े।अयामेपितजा 
,
अया च भवत इित ययायमेव। अथाह ं
 
भवतपिततया िवरोीयथतर ि िा 
 
भवानसमथ  ंडयित
,
तिहभवतसवाथस  ैव खडन भन  ंतसवयमथतरमसवयमेवाथतर ं
,
ताथतरम् तसमावतोतमहमथतिु तम्।अरञचय   ु त ंवत ंथतरञचेा 
 
भव   ु तमयथतर त ् ि   ु तमथतरन  ंभव  ेायवतापितजात ंवमथतरिमिततयु 
 
य ् 
(
भवतो
)
 
चनानयदचनवामीिततिान 
(
 
भवता ं
)
 िवचायिनय  ेअसमपितजा भवपितजायापितभा  ेिवा।
 
यसमपितजा भवपितजायाः पितभा  ेन िवदा 
,
तयायम्।   ु त इित चेत् । वाह भ वथखडनाथव ंािम
,
तसमासमदचनमनयत्। यि मयाथतरमुतं
,
ििि ंािम।एवतावाहं
 
भविदोततयिभवान् म खडयित
,
तिह सवाथस  ैखडनम्।
 
अयच। यथा मयू वमुतमिनयः श इितएतािन वचनािन िवनाशसवभावािन यसवभावािन च। इानीमयदचनमु चय   े। तत
 
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...