Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword or section
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
00 ARigl_Modernikultspomenika

00 ARigl_Modernikultspomenika

Ratings: (0)|Views: 4|Likes:
Published by Jasmina Novaković

More info:

Published by: Jasmina Novaković on Jul 16, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/18/2014

pdf

text

original

 
 
A. Riegl,
 Moderni kult spomenika, njegova bit, njegov postanak 
,Anatomija povjesnog spomenika, Zagreb 2006, 349-412
Алојз
 
Ригл
 
(Alois Riegl, 1858-1905)
Најпре
 
 је
 
студирао
 
право
,
затим
 
филозофију
 
и
 
општу
 
историју
,
да
 
би
 
се
 
тек 
 
касније
 
заинтересовао
 
и
 
за
 
историју
 
уметности
.
Ригл
 
 је
 
створио
 
нови
 
концепт
 
о
 
развоју
 
уметности
,
по
 
коме
 
се
 
уметност
 
развија
 
као
 
израз
"
уметничке
 
воље
",
која
 
 је
 
различита
 
од
 
периода
 
до
 
периода
.
Уметничка
 
воља
 
открива
 
се
 
проучавањем
 
форме
 
ликовних
 
дела
.
Из
 
тога
 
проистиче
 
да
 
сваки
 
период
 
у
 
уметности
 
има
 
свој
 
систем
 
вредности
;
даље
,
то
 
значи
 
да
 
су
 
сви
 
историјски
 
периоди
 
у
 
развоју
 
уметности
 
 једнако
 
вредни
;
отуда
,
нема
 
више
(
старог
)
концепта
 
о
 
успонима
 
и
 
падовима
 
уметности
.
Нови
 
концепт
 
искључује
 
употребу
 
апсолутног
,
општеважећег
 
критеријума
,
и
 
уместо
 
њега
 
уводи
 
историјски
 
критеријум
;
уједно
,
из
 
истраживања
 
се
 
искључује
 
лични
 
укус
 
историчара
 
уметности
.
Тако
 
 је
 
увео
 
у
 
историју
 
уметности
 
 један
 
начин
 
сагледавања
 
уметничке
 
прошлости
,
који
 
 је
 
у
 
основи
 
био
 
другачији
 
од
 
претходних
.
Тиме
 
 је
 
постао
 
уочљив
 
 још
 
 један
 
елемент
 
ове
 
науке
,
који
 
можемо
 
назвати
 
концептуализовањем
,
или
 
начином
 
на
 
који
 
истраживач
 
уобличава
 
или
 
повезује
 
своја
 
сазнања
 
о
 
предмету
 
који
 
проучава
;
наиме
,
показало
 
се
 
да
 
историја
 
уметности
 
временом
 
мења
 
своје
 
концепте
 
о
 
развоју
 
уметности
.
Риглов
 
концепт
 
заокружује
 
промену
 
схватања
 
у
 
историји
 
уметности
,
која
 
 је
 
током
 
деветнаестог
 
века
 
мењала
 
и
 
допуњавала
 
представу
 
о
 
појединим
 
поеридима
 
уметности
;
истовремено
,
нови
 
концепт
 
изазвао
 
 је
 
огромне
 
промене
 
у
 
схватању
 
уметности
 
и
 
утицао
 
 је
 
на
 
будући
 
развој
 
истраживања
 
(
према
:
П
.
Драгојевић
,
 Н 
a
 ука
 
о
 
 уметности
2
[
интерна
 
семинарска
 
публикација
],
Београд
1998. )
 
 1
Alois Riegl
Moderni kult spomenika, njegova bit, njegov postanak
1
 
1. Vrijednosti spomenika i njihov povijesni razvoj
Pod spomenikom se u najstarijem i izvornom smislu podrazumijeva djelo ljudskeruke podignuto u svrhu održavanja pojedinih ljudskih podviga i vještina (ili sklopaviše njih) u svijesti budu
ć
ih generacija. To može biti umjetni
č
ki (Kunstdenkmal) ilipisani spomenik (Sehriftdenkmal) — ve
ć
prema tome obavještava li promatra
č
a odoga
đ
aju koji treba ovjekovje
č
iti izražajnim sredstvima likovne umjetnosti ili pomo
ć
unatpisa. Naj
č
ć
e su te dvije vrste ujedinjene. Podizanje i održavanje takvih»namjernih« spomenika (»gewollte« Denkmale), koje je mogu
ć
e slijediti do najranijihzabilježenih razdoblja ljudske kulture, do danas nije prestalo. No, kad govorimo omodernome kultu i zaštiti spomenika, gotovo uop
ć
e ne mislimo na »namjerne«spomenike, nego na »umjetni
č
ke« i »povijesne« spomenike (»Kunst- und historiseheDenkmale«), kako je do sada u Austriji glasio službeni izraz. Ova oznaka, koja jeprema shva
ć
anjima od 16. sve do 19. stolje
ć
a bila posve opravdana, danas bi, sobzirom na poimanje biti umjetni
č
ke vrijednosti koje se afirmiralo u najnovije doba,mogla dovesti do nesporazuma. Zbog toga prije svega treba ispitati što se do sadapodrazumijevalo pod »umjetni
č
kim« i »povijesnim spomenicima«.Prema uobi
č
ajenoj definiciji umjetni
č
ko je djelo svako opipljivo, vidljivo ilislušno ljudsko djelo koje posjeduje umjetni
č
ku vrijednost. Povijesni spomenik je istotakvo djelo koje posjeduje povijesnu vrijednost. Slušne spomenike (glazba) u ovomkontekstu možemo unaprijed isklju
č
iti iz razmatranja jer njih, ukoliko nas ovdjeuop
ć
e zanimaju, jednostavno treba uvrstiti u pisane spomenike. Što je umjetni
č
ka, ašto povijesna vrijednost treba se zapitati samo s obzirom na opipljiva i vidljiva djelalikovne umjetnosti (u najširem smislu, tako da obuhvatimo sve tvorevine ljudskeruke).Povijesna vrijednost o
č
ito je širi pojam i zato ga treba razmotriti na prvommjestu. Povijesnim nazivamo sve ono što je jednom bilo, a danas više nije. Premanajmodernijem shva
ć
anju s time povezujemo i sljede
ć
u predodžbu: da ono što je
 
 2 jednom bilo više nikada ne može biti i da sve što je jednom bilo tvori nezamjenjiv ineuklonjiv dio razvojnoga lanca. Drugim rije
č
ima, sve što je uslijedilo uvjetovano jeprethodnim i ne bi moglo uslijediti onako kako se uistinu odigralo da nije prethodioonaj prvi dio. Upravo zamisao o razvoju tvori bit svakog modernog povijesnogpoimanja. Prema modernim shva
ć
anjima svaka ljudska aktivnost i vještina o kojoj jesa
č
uvano svjedo
č
anstvo ili vijest može polagati pravo na povijesnu vrijednost: svakopovijesno zbivanje za nas je u na
č
elu nezamjenjivo. No, kako nije mogu
ć
e uzeti uobzir veliku koli
č
inu zbivanja o kojima su posredno ili neposredno sa
č
uvanasvjedo
č
anstva i koja se svakoga trena umnožavaju do beskraja, dosad smo se prisilnoograni
č
avali na pridavanje pažnje onim svjedo
č
anstvima za koja nam se
č
inilo dapredstavljaju posebno istaknute odsje
č
ke u razvojnome tijeku odre
đ
ene grane ljudskedjelatnosti. To svjedo
č
anstvo može biti pisani spomenik
č
ijim se
č
itanjem pobu
đ
ujupredodžbe sadržane u našoj svijesti ili umjetni
č
ki spomenik
č
iji se sadržaj spoznajeneposredno, osjetilima. Važno je shvatiti da je svaki umjetni
č
ki spomenik beziznimke istodobno i povijesni spomenik, jer predstavlja odre
đ
eni stupanj razvojalikovne umjetnosti za koji, strogo gledano, ne postoji posve istovrijedan nadomjestak.Dakako, svaki je povijesni spomenik ujedno i umjetni
č
ki spomenik, jer
č
ak isekundarni pisani spomenik kao što je otrgnuti listi
ć
papira s kratkom, bezna
č
ajnombilješkom sadrži, osim njegove povijesne vrijednosti za razvoj tvorni
č
ke proizvodnjepapira, pisma, materijala za pisanje, itd., i
č
itav niz umjetni
č
kih elemenata: oblikpapiri
ć
a, oblik slova i na
č
in njihova komponiranja. Naravno, to su toliko nevažnielementi da
ć
emo ih u ve
ć
ini slu
č
ajeva previdjeti zbog toga što posjedujemo dovoljnodrugih spomenika koji nam na bogatiji i iserpniji na
č
in priop
ć
avaju gotovo isto. No,kad bi doti
č
ni papiri
ć
bio jedino sa
č
uvano svjedo
č
anstvo o umjetni
č
kome stvaralaštvusvoga vremena, morali bismo ga, unato
č
njegovoj bezna
č
ajnosti, smatratinezaobilaznim umjetni
č
kim spomenikom. Umjetnost koju ovdje susre
ć
emo zanimanas prije svega s povijesnoga stajališta: spomenik predstavlja neizostavni diorazvojnoga lanca povijesti umjetnosti. Dakle, »umjetni
č
ki spomenik« je u ovomesmislu zapravo »povijesno-umjetni
č
ki spomenik« i njegova vrijednost nije»umjetni
č
ka«, ve
ć
»povijesna«. Iz toga bi proizišlo da je podjela na »umjetni
č
ke« i»povijesne« spomenike neprikladna, jer su prvi sadržani u drugima i s njima
č
ine jednu cjelinu.No, cijenimo li na umjetni
č
kim spomenicima doista samo povijesnu vrijednost?Da je tako, sva bi umjetni
č
ka djela ranijih razdoblja i svako bi umjetni
č
ko razdoblje u

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->