Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
2Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Osmanlı Gayr-i Müslim Kıyafetleri Namık - Sinan Turan

Osmanlı Gayr-i Müslim Kıyafetleri Namık - Sinan Turan

Ratings: (0)|Views: 704|Likes:
Published by osmanxcengiz
16. YÜZYILDAN 19. YÜZYIL SONUNA DEK OSMANLI DEVLETİNDE GAYRI MÜSLİMLERİN KILIK KIYAFETLERİNE DAİR DÜZENLEMELER

Yrd. Doç. Dr. Namık Sinan Turan İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi

● ● ● Özet
Osmanlı İmparatorluk sistemi içinde gayrı Müslimler Ortadoğu-İslam deneyiminin tarihi deneyimini yansıtan zımmet kavramı içinde yer edinmişlerdir. Bu çerçevede sahip oldukları bir takım hakların yanında toplumun baskın unsurundan farklı olma konusunda kimi zaman ayrı bir statüye de tabii olmuşlardır. Fa
16. YÜZYILDAN 19. YÜZYIL SONUNA DEK OSMANLI DEVLETİNDE GAYRI MÜSLİMLERİN KILIK KIYAFETLERİNE DAİR DÜZENLEMELER

Yrd. Doç. Dr. Namık Sinan Turan İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi

● ● ● Özet
Osmanlı İmparatorluk sistemi içinde gayrı Müslimler Ortadoğu-İslam deneyiminin tarihi deneyimini yansıtan zımmet kavramı içinde yer edinmişlerdir. Bu çerçevede sahip oldukları bir takım hakların yanında toplumun baskın unsurundan farklı olma konusunda kimi zaman ayrı bir statüye de tabii olmuşlardır. Fa

More info:

Published by: osmanxcengiz on Jul 31, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

01/14/2013

pdf

text

original

 
16. YÜZYILDAN 19. YÜZYIL SONUNA DEK OSMANLIDEVLET
İ
NDE GAYRI MÜSL
İ
MLER
İ
N KILIK KIYAFETLER
İ
NEDA 
İ
R DÜZENLEMELER
 
 Yrd. Doç. Dr. Nam
ı
k Sinan Turan
İ
stanbul Üniversitesi
İ
ktisat Fakültesi
 
 
 
Özet
Osmanl
ı
 
İ
mparatorluk sistemi içinde gayr 
ı
Müslimler Ortado
ğ
u-
İ
slam deneyiminin tarihi deneyiminiyans
ı
tan z
ı
mmet kavram
ı
içinde yer edinmi
ş
lerdir. Bu çerçevede sahip olduklar 
ı
bir tak 
ı
m haklar 
ı
n yan
ı
ndatoplumun bask 
ı
n unsurundan farkl
ı
olma konusunda kimi zaman ayr 
ı
bir statüye de tabii olmu
ş
lard
ı
r.Farkl
ı
l
ı
ğ
ı
ortaya koymada en göze çarpan örnek giyimleri konusunda devletin getirdi
ğ
i düzenlemelerdir. Sözkonusu düzenlemeler ço
ğ
u kez s
ı
n
ı
rlamalar 
ş
eklinde ortaya ç
ı
ksa da toplum üzerinde 16. yüzy
ı
ldanmodernle
ş
me sürecine de
ğ
in olan dönem incelendi
ğ
inde her dönem ayn
ı
yo
ğ
unlukta etkini göstermemi
ş
tir.Devlet bu
ş
ekilde Müslim ve gayr 
ı
Müslim unsurlar aras
ı
ndaki farkl
ı
l
ı
ğ
ı
ortaya koyarken toplum içindekistatülere i
ş
aret etmi
ş
tir. Oysa 19. yüzy
ı
ldan sonraki geli
ş
meler farkl
ı
l
ı
klar 
ı
ortaya ç
ı
karacak düzenlemelerdençok benzerliklere ve ortak yanlara vurgu yapmay
ı
zorunlu k 
ı
lm
ı
ş
t
ı
r. Bu süreçte devlet farkl
ı
l
ı
ktan çok tebaaaras
ı
ndaki e
ş
itli
ğ
i vurgulamaya dayal
ı
bir siyaset geli
ş
tirmi
ş
buna yönelik semboller üretmeye çal
ı
ş
m
ı
ş
t
ı
r. Bumakalede söz konusu tarihsel sürecin k 
ı
ı
lma noktalar 
ı
ele al
ı
nmaktad
ı
r.
Anahtar Kelimeler:
Osmanl
ı
, gayri Müslim, z
ı
mmî, k 
ı
yafet, modernle
ş
me.
 Regulations of the Costumes of the non-Muslims in the Ottoman State from 16th Century to the End of 19th Century
Abstract
The place of the non Muslims in the Ottoman Empires social system was due to a Middle EasternIslamic tradition named as
 Zimme
, which allows them to have certain rights apart from the Muslim population but also to have certain customs that represents their differences. The Ottoman state regulated the costumes of the non Muslim population to distinguish them from the Muslim population, Even though these arrangementsoccurred as restrictions, the intensity of these restrictions varied time to time. In fact, these arrangements weremade for determining the status quo in the public. Howewer during the 19
th
Century, Ottoman state needed to be handled from a different point of view. As the empire move towards the age of nationalism, the former arrangements that were made to differentiate the public were changed in a way to symbolise the unity of the population. This article discusses the main points of this historical approach and regulations of the costumesof the non Muslims in the Ottoman Empire.
Keywords:
Ottoman, non-Muslims, zimme, costume, modernisation.
 
 
 
Ankara Üniversitesi SBF Dergisi
 
 
60-4
240
240
16. Yüzy 
ı
ldan 19. Yüzy 
ı
l Sonuna Dek Osmanl
ı
 Devletinde Gayr
ı
Müslimlerin K
ı
l
ı
k K
ı
 yafetlerineDair Düzenlemeler
 
Giyim ku
ş
am
ı
n niteli
ğ
ini belirleyen unsurlar ince bir zevk ve be
ğ
enininötesinde, gelenek-görenek, co
ğ
rafi ko
ş
ullar ve iklime göre de
ğ
i
ş
ebilir. Bununyan
ı
nda giyim kimi zaman toplumsal statüyü ya da farkl
ı
l
ı
ğ
ı
ortaya koymak amac
ı
yla düzenlemelere ve k 
ı
s
ı
tlamalara tabi olabilir.
1
Söz konusu durumyaln
ı
zca geleneksel yap
ı
n
ı
n çözülmedi
ğ
i toplumlarda de
ğ
il, endüstritoplumlar 
ı
nda da gözlenebilir. Örne
ğ
in beyaz ya da mavi yakal
ı
olarak tan
ı
mlanmak basit bir farkl
ı
l
ı
ğ
ı
n ötesinde üretim güçleri içinde nereye aitolundu
ğ
unun göstergesidir. K 
ı
yafet sözcü
ğ
ünün Arap dilinde “
bir kimseninard 
ı
ndan gitmek, izini sürmek”
anlam
ı
na gelen
kavl 
kökünden türetildi
ğ
i, buradan hareketle insan
ı
n fizik yap
ı
s
ı
ndan ve giyiminden yola ç
ı
karak onunki
ş
ilik özelliklerinin tespitine yönelik ilm-i k 
ı
yafeti olu
ş
turdu
ğ
u hat
ı
rlanacak olursa konunun sosyal tarih için ta
ş
ı
d
ı
ğ
ı
önem daha belirgin hale gelir.
2 1
Toplumsal ya
ş
am içinde k 
ı
l
ı
k
ı
yafet konusunun birçok boyutunun oldu
ğ
u görülür.Her 
ş
eyden önce i
ş
in bir sanat ve zenaat boyutu bulunmaktad
ı
r ki burada üretimkonusu dikkat çeker. Bunun yan
ı
nda her toplumda ayr 
ı
özellikler gösteren biçim, renk ve kullan
ı
m
ı
içeren bir estetik ve folklor boyutu vard
ı
r. Dinin ya
ş
am
ı
ku
ş
att
ı
ğ
ı
 dönemlerde mistik ve dini boyutun varl
ı
ğ
ı
gözard
ı
edilmezken, devlet-toplumetkile
ş
iminde hiyerar 
ş
i ve te
ş
rifat boyutu hemen her dönemde etkisini göstermektedir.Asl
ı
nda konunun bu sonuncu boyutu i
ş
in içine girdi
ğ
inde do
ğ
al olarak dayatma veyasaklamalar gündeme gelecektir. Bunun yan
ı
nda k 
ı
l
ı
k
ı
yafetin sembolik bir yönüoldu
ğ
unu da belirtmek gerekir. Konuya bu yönüyle yakla
ş
an bir çal
ı
ş
ma için bkz.Yahya Agah b. Salih el-
İ
stanbuli,
Mecmu’atü’z Zara’if Sandukatü’l- Maarif 
, Ocak Yay
ı
nlar 
ı
,
İ
stanbul 2002
2
Bu konuda Türk ve Arap dillerinde oldukça geni
ş
bir literatür bulunmaktad
ı
r.Konumuzla do
ğ
rudan ilgili olmamakla beraber genel bilgi için
ş
u çal
ı
ş
malara bak 
ı
labilir. Mine Mengi, “K 
ı
yafetnameler Üzerine”,
TDAY. Belleten
, Ankara 1979,s.300 vd., klasik bir çal
ı
ş
ma olarak bkz.
İ
 bnü’l-Arabi,
Tedbiratü’l-
İ
lahiyye fi
 
Nam
ı
k Sinan Turan
 
 
16. Yüzy
ı
ldan 19. Yüzy
ı
l Sonuna Dek Osmanl
ı
Devleti’nde Gayr 
ı
Müslimlerin
241
241
ı
l
ı
k
ı
yafete dair düzenlemeler eski toplumlarda ço
ğ
unlukla toplumsalkatmanlar aras
ı
ndaki ayr 
ı
m
ı
gözler önüne sermek endi
ş
esiyle yap
ı
l
ı
rd
ı
. Dinadamlar 
ı
n
ı
n farkl
ı
, yönetici ve yönetilenlerin farkl
ı
ö
ğ
eleri sembolize edengiysileri tercih etmelerinin arkas
ı
nda yatan neden buydu (GOLDZIHER, 1986:88-89).
3
Bunun d
ı
ş
ı
nda hür ya da köle olmak önemli bir etkendi. Örne
ğ
in OrtaAsur kanunlar 
ı
nda hür kad
ı
n ve köle kad
ı
n aras
ı
nda böyle ayr 
ı
mlara gidilmesidikkat çekicidir. Buna göre hür kad
ı
nlara gündelik ya
ş
amlar 
ı
n
ı
n kamuya aç
ı
 bölümlerinde ba
ş
lar 
ı
n
ı
örtmeleri emredilmekteydi. Köle kad
ı
n ise bunun tamtersi biçiminde davranmak zorundayd
ı
(TOSUN/YALVAÇ, 1975: 252 vd.) Geleneksel toplumun dikte ettirdi
ğ
i ayr 
ı
m kimi zaman cinsiyet temeli üzerindeyükselebilmekteydi (ÇI
Ğ
, 2002: 310). Eski Arap toplumunda k 
ı
z çocuklar 
ı
 ergenlik ça
ğ
ı
na ula
ş
t
ı
ğ
ı
nda ona törenle
‘d 
ı
r’ 
ad
ı
verilen bir k 
ı
yafet giydirilir, böylelikle akranlar 
ı
aras
ı
ndaki farkl
ı
l
ı
ğ
ı
na i
ş
aret edilirdi (Yedi Ask 
ı
, 1943:24).
4
 Farkl
ı
l
ı
ğ
ı
görünür k 
ı
lma durumu dinsel metinlere de yans
ı
m
ı
ş
t
ı
r.Tevrat’ta
İ
srailo
ğ
ullar 
ı
na elbiselerinin eteklerine ve örtülerinin kenarlar 
ı
nasaçak yap
ı
 p, üzerine lacivert kordon geçirmelerinin emredilmesi bu türdenörneklerdir.
5
Ancak ula
ş
ı
m olanaklar 
ı
n
ı
n ve ticaretin geli
ş
mesi gibi nedenler toplumlar aras
ı
nda söz konusu ayr 
ı
mlar 
ı
ortadan kald
ı
rarak kar 
ş
ı
l
ı
kl
ı
etkile
ş
imigündeme getirmi
ş
tir. Bu gerçekten hareketle olsa gerek 
İ
slam deneyiminde peygamber zaman
ı
nda bu yönde herhangi bir k 
ı
s
ı
tlama olmamas
ı
na ra
ğ
men
6
 
Islahi’l-memleketi’l-
İ
nsaniyye
, haz. A. Avni Konuk,
İ
z Yay
ı
nlar 
ı
,
İ
stanbul 2001,574 s.
3
Örne
ğ
in Do
ğ
ulu bilginler 8. yüzy
ı
l
ı
n ikinci yar 
ı
s
ı
ndan itibaren ortaya ç
ı
kan sar 
ı
k vedi
ğ
er özel k 
ı
yafetler giymeye ba
ş
lam
ı
ş
lard
ı
.
İ
 bnü’l Esir’in hicri 6. yüzy
ı
lda konuylailgili yapt
ı
ğ
ı
derlemede yer alan düzenleme örneklerinden birisi, M
ı
s
ı
r’
ı
n yüksek dereceli memurlar 
ı
na yönelikti. Ancak anla
ş
ı
lan o ki ulemaya mahsus k 
ı
yafet ayr 
ı
m
ı
 hicri 3. yüzy
ı
ldan itibaren ortadan kalkm
ı
ş
t
ı
. Bu asr 
ı
n sonlar 
ı
nda Kurtuba emiri,Hadisci Habib
İ
 bnü’l-Velid Dahani, çok renkli cübbe giymekten men etmi
ş
ti. Ayn
ı
 dönemde alelade bir elbiseyle dola
ş
an
ş
ehrin kad
ı
s
ı
Muhammed b. Be
ş
ir el-Muafiri’yitan
ı
mayanlar onu müzisyen zannetmi
ş
lerdi. Di
ğ
er taraftan Umar el-Bulkayni ulema
ı
yafetini takliden giyinen bir adam
ı
azarlam
ı
ş
t
ı
. Endülüste Abdurrahman Sankhul bilginlerin sar 
ı
ğ
ı
n
ı
orduya sokmak istedi
ğ
inde mutaass
ı
 p Kurtuba bilginleri kendisinia
ğ
ı
r ithamlarla suçlam
ı
ş
lard
ı
.
4
Muallakat’ül Seba
ş
airlerinden
İ
mruülkays’
ı
n eserinde bu durumla ilgili i
ş
aretler  bulunmaktad
ı
r. “Bu sevgili bugün, ya
ş
ı
n
ı
alm
ı
ş
kad
ı
nlar 
ı
n giydikleri D
ı
r ile küçük 
ı
zlar 
ı
n giydikleri Micvel aras
ı
nda sal
ı
nmakta...”
5
 
Tevrat
, Tesniye, 22/12; Say
ı
lar 15/38
6
Bu konuda özellikle Müslümanlar 
ı
n çok güçlü olmad
ı
ğ
ı
ilk dönemlerde bellinoktalarda hassasiyet gösterilmi
ş
se de Medine’ye göçün ard
ı
ndan esnek 

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->