Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Anna Alexieva - Cultural Languages

Anna Alexieva - Cultural Languages

Ratings: (0)|Views: 6|Likes:
Published by dimitar_atanassov

More info:

Published by: dimitar_atanassov on Aug 08, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/05/2013

pdf

text

original

 
19
2
.
2007
Ïîåìàòà Ñòîÿí è Ðàäà îò Íàéäåí Ãåðîâðàçäåëåíèåòî íà êóëòóðíèòå åçèöè
 Àííà Àëåêñèåâà
Ëèòåðàòóðíàòà èñòîðèÿ ñèòóèðà ôèãóðàòà íà Íàéäåí Ãåðîâ ñðåä áúë-ãàðñêèòå âúçðîæäåíöè îò ò.íàð.
îäåñêè êðúã
, êîéòî, âúïðåêè íååäíîðîä-íîñòòà ñè, ñå ÿâÿâà ïúðâîòî çíà÷èòåëíî îáåäèíåíèå ñ îáùîêóëòóðíî çíà-÷åíèå, ÷èèòî ïðåäñòàâèòåëè (Ä. ×èíòóëîâ, Èâ. Áîãîðîâ, Í. Êàñàïñêè,Ä. Ìóòåâ, Å. Ìóòåâà, Ê. Ïåòêîâè÷, Õð. Ê. Äàñêàëîâ, ìèòðîïîëèò Íàòà-íàèë, Ç. Êíÿæåñêè è äð.) èìàò ñàìî÷óâñòâèåòî íà ïúðâîîñíîâàòåëè èíîâàòîðè â ðåäèöà îáëàñòè íà êóëòóðíèÿ íè æèâîò  ïåðèîäè÷åí ïå÷àò,ôîëêëîðèñòèêà, ïðåâîäà÷åñêà äåéíîñò, êîÿòî íå ñå îãðàíè÷àâà åäèíñò-âåíî ñ ðóñêàòà ëèòåðàòóðà.
1
Íåîáõîäèìî å äà áúäàò ñïîìåíàòè è ìíî-ãîáðîéíèòå ïîëåìèêè, êîèòî îäåñêèòå âúçïèòàíèöè âîäÿò ïî îòíîøå-íèå íà åçèêîâè è ëèòåðàòóðíè âúïðîñè, êàêòî è êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòîïðîòèâîïîñòàâÿíå ìëàäè  ñòàðè (ïðîñëîâóòàòà ïîëåìèêà ìåæäóÍ. Ãåðîâ è Â. Àïðèëîâ), ÷èèòî íà÷àëà, êàêòî ñå âèæäà, ñà ïîñòàâåíèäàëå÷ ïðåäè êóëòóðíàòà ïðîãðàìà íà êðúãà Ìèñúë.Íàé-çíà÷èòåëíèÿò ïðèíîñ íà îäåñêèÿ êðúã â îáëàñòòà íà ëèòåðàòó-ðàòà ñà ïîåòè÷åñêèòå îïèòè íà íåãîâèòå ïðåäñòàâèòåëè: òå ñúçäàâàò ìî-äåëà íà áúëãàðñêàòà îðèãèíàëíà ïîåçèÿ, âúâåæäàò íîâè ñòèõîòâîðíè æàí-ðîâå, êàêòî è íîâî ñòèõîñëîæåíèå  ñèëàáîòîíè÷åñêîòî. È òúé êàòî ñïî-ìåíàòèòå ïîåòè÷åñêè îïèòè ñà ìèñëåíè îò ñâîèòå ñúçäàòåëè êàòî íîâà-òîðñêè, òå íåìèíóåìî ïðèäîáèâàò åêñïåðèìåíòàëåí õàðàêòåð, çàùîòîèçïðîáâàò ãðàíèöèòå è âúçìîæíîñòèòå íà åçèêà, óìåíèåòî äà ñå áîðàâèñ ïîåòè÷åñêèòå ìó ðåñóðñè.Ïúðâàòà áúëãàðñêà ïîåìà Ñòîÿí è Ðàäà (1845) èìà ïîä÷åðòàíîäåìîíñòðàöèîíåí õàðàêòåð. Òÿ ñå îïèòâà äà îïðîâåðãàå òåçàòà íàÞðèé Âåíåëèí, ÷å íîâîáúëãàðñêèÿò åçèê å íåñïîñîáåí äà ãåíåðèðàïúëíîöåííè ïîåòè÷åñêè òåêñòîâå, òúé êàòî ÷ëåííèòå ìó ôîðìè ñòåñíÿâàò
1
Çà Îäåñà êàòî êóëòóðíî ñðåäèùå âæ.
Ëåêîâ, Ä
. Ëèòåðàòóðà  îáùåñòâî  êóëòóðà. Ñ., 1982;
Ëåêîâ, Ä
. Áúëãàðñêè âúçðîæäåíñêè ëèòåðàòóðíè è êóëòóðíè ñðåäèùà â ÷óæáèíà. Ñ., 1999.
Àðå-òîâ, Í
. Áúëãàðñêîòî âúçðàæäàíå è Åâðîïà. Ñ., 1995;
Äàìÿíîâà, Ð
. Ðóñêàòà åïèñòîëàðíà è ïîåòè-÷åñêà òðàäèöèÿ è Îäåñêèÿò ëèòåðàòóðåí êðúæåö.  Ëèòåðàòóðíà ìèñúë, 1983, ¹ 5.
 
20âúçìîæíîñòèòå íà ðèìàòà.
2
Òàêà ïîåìàòà íà Í. Ãåðîâ ïðèåìà ïðåäèçâè-êàòåëñòâîòî äà áúäå àêî íå åäèíñòâåíîòî, òî ïîíå ïúðâîòî óñïåøíî ðåà-ëèçèðàíî äîêàçàòåëñòâî (êàòî ñå èìà ïðåäâèä òðîãàòåëíî íåëåïèÿò îïèòíà Ñò. Èçâîðñêè), ÷å âñå ïàê ñòàâàò ñòèõîâå íà áúëãàðñêè åçèê. Îò äðóãàñòðàíà, âêëþ÷âàéêè ñå â òîçè ïîëåìè÷åí äèñêóðñ íà åïîõàòà, òåêñòúò íàÃåðîâ íà ñâîé ðåä ïðåäèçâèêâà ïîëåìèêè.  Ìèñëè çà ñåãàøíîòî áúë-ãàðñêî ó÷åíèå (1847) Â. Àïðèëîâ, âåðîÿòíî íå ñúâñåì îáåêòèâíî, íàìèðà,÷å ñòèõîâåòå ñà ìú÷íè, áåç ñÿêàêâà ñëàäîñò
3
, à ðóñêèÿò ñëàâèñò Ñðåç-íåâñêè, â åäèí î÷åðê çà ñúñòîÿíèåòî íà áúëãàðñêàòà êíèæíèíà, èçòúêâà,÷å å ïî-äîáðå áúëãàðèòå äà èçäèðâàò íàðîäíè ïåñíè, îòêîëêîòî äà ïèøàòêðàéíî èçêóñòâåíè ñòèõîâå êàòî Í. Ãåðîâ, çà êîèòî ñ âðåìå ó áúëãàðè-òå ùå ñå íàìåðÿò è äàðîâèòè ïîåòè.
4
Çíà÷èòåëíî ïî-êúñíî íÿêîè èçñëå-äîâàòåëè íà âúçðîæäåíñêàòà ëèòåðàòóðà ñúùî ùå äåìîíñòðèðàò àìáèâà-ëåíòíî îòíîøåíèå êúì òåêñòà.
5
Ìàêàð äà ïðèçíàâà, ÷å ïîñâåùåíèåòî êúì
2
Òîçè âúçãëåä å èçêàçàí îò Þ. Âåíåëèí â êíèãàòà ìó Î çàðîäûøå íîâîé áîëãàðñêîé ëèòåðà-òóðû (1838). Ñïîðåä ïðåâîäà íà Ì. Êèôàëîâ òîé çâó÷è òàêà: Êàêâî ùå ïðèäîáèÿò ïîêðîâèòåëèñåãà:
àò
,
òà
,
òî
èëè
î
? Íèùî äðóãî, ñàìî òîâà, ÷å Áîëãàðå íå ùà äà ìîæàò äà ïèøàò ñòèõîâå ñîñðèòìè, àêî ñè÷êèÿ ñóùåñòâèòåëíè èìåíà è âñè÷êèè ïàäåæè ùà èìàò òîêî òðè (!!!) îêîí÷àíèÿ:
àò
,
òà
,
òî
! Àêî å äîøëî âðåìÿ íàðîäó äà ñÿ ôàíå çà íàóêà, àêî ñÿ å ðàçöåïèë íåãîâèé ÿçèê íà íÿêîëêîðå÷åíèÿ, àêî å ïîòðåáíî äà ñÿ èçáåðå åäíî îò íèõ çà ñëîâåñíîñò, òîãàçè íèêîé îò òèèçè ïîêðîâèòå-ëè íåìà ïðàâíèíà äà íàòîâàðÿ äðóãàãî ñîñ ñâîå ðàçâàëåíî ðå÷åíèå. Âæ.
Âåíåëèí, Þ
. Çàðàäèâîçðîæäåíèå íîâîé áîëãàðñêîé ñëîâåñíîñòè èëè íàóêè. Ïðåâ.
 Ì. Êèôàëîâ
. Áóêóðåù, 1842.
3
 êíèãàòà ñè Â. Àïðèëîâ îòáåëÿçâà: Äðóãèé ó÷åíèê íà Îäåñêèÿò ëèöåé (ïðåäè òîâà åãîâîðèë çà Ã. Áóñèëèí  À.À.), ã. Í. Ãåðîâ, âîçèìå æåëàíèå äà ïîäàðè ñîó÷åíèöèòå ñè ðóñè ñ íåùîáúëãàðñêî è òàêà èçìèñëè äà ïðåïðàâè åäíà áúëãàðñêà ïåñíÿ íà áúëãàðñêè ðèòìè. Ðåâíîñòòà ìóãîëÿìà, íî îïèòíîñòòà ìó ìëàäà. Ñòèõîâåòå ìó, êàòî íåðàâíè, ñòàíàõà ìú÷íè, áåç ñÿêàêâà ñëà-äîñò. Çà äà ãè óëåñíè, ïðèäóìà íîâî ïðîèçíèøåíèå íà ÿ-òà è
h
-úò. Àêî ñåêè ñòèõîñëîæåöïîñëåäóâà íåãîâ ïðèìåð, ïðîùàâàéòå ñÿ ñ àçáóêàòà. Âæ.
Àïðèëîâ, Â
. Ñú÷èíåíèÿ. Ñ., 1968, ñ. 193.
4
Öèò. ïî:
Àðíàóäîâ, Ì
. Ïîåòè è ãåðîè íà Áúëãàðñêîòî âúçðàæäàíå. Ñ., 1965, ñ. 75.
5
Ñïîðåä Ãåîðãè Ãðóäåâ, íàïðèìåð, âúïðåêè âíåñåíèòå íîâè åëåìåíòè, Í. Ãåðîâîòîñòèõîòâîðåíèå íå èçäúðæà êðèòèêà. Ëèðè÷íèÿò õàðàêòåð íà íàðîäíàòà íè ïåñåí òóê å çàìåíåíñ ðàçëÿíà ïîâåñòâîâàòåëíîñò. Ñãúñòåíîñòòà è ïðîñòîòàòà íà èçðàçà â íàðîäíàòà íè ïåñåí ñàçàìåíåíè ñ ïðîâëå÷åíîñò è èçîáèëèå îò åïèòåòè  â öåëè 210 ñòèõà. Öåëè äåñåòîñòèøèÿ ñàïåðèôðàçà íà ïðåäèøíè òàêèâà. Âñè÷êî õóáàâî îò ìîòèâà íà íàðîäíèÿ ãåíèé å çàäóøåíî ñèçîáèëèå îò äóìè (...) Ðèìàòà å íåâúçìîæíà  áåäíà è èçêóñòâåíà (...) Ñ òîâà, ÷å Í. Ãåðîâ å ñúçäàëîðèãèíàë  10-ñòèøíà êîìáèíàöèÿ íà 7, 8 è 9-ñðè÷íè ñòèõà, òîé íå å èçëÿçúë ñ ïëþñ, òúé êàòîòå ñà íååñòåñòâåíî ñúçäàäåíè è áåçäóøíè (...) Í. Ãåðîâ íå å âëîæèë èíäèâèäóàëíîñò â îáðàáîò-êàòà íà íàðîäíèÿ ìîòèâ. Êàòî å çàïàçèë âúíøíîòî ñõîäñòâî ñ íåãî, íå ìó å âäúõíàë äóøà èçàòîâà êðàÿò íà ñòèõîòâîðåíèåòî, ìàêàð è äà å êàòî â íàðîäíèòå ïåñíè, íî äîêàòî â òÿõ÷óâñòâàìå ñáëèæåíèå íà äóøè, çà êîèòî æåëàíèåòî äà óìðàò å ñòèõèåí ñòðåìåæ äà æèâåÿò, îò Í.Ãåðîâîòî ñòèõîòâîðåíèå âåå õðèñòèÿíñêèÿò ìîðàë, ÷å ñòðàæäóùèòå ùå æèâåÿò â áëàæåíñòâî íàîíÿ ñâÿò. Í. Ãåðîâ êàòî íå å ñìîãíàë äà äàäå èíäèâèäóàëåí îòåíúê íà íàðîäíèÿ ìîòèâ, íå åóñïÿë è äà ñå äîáëèæè äî õóáîñòèòå ìó, êàòî ãî å ðàçëÿë â åäíî áåçêðàéíî ìîðå îò äóìè, áåç äàäàäå íóæíàòà íàñîêà íà òå÷åíèåòî. Âæ.
Ãðóäåâ, Ã
. Ëþáîâ è ñìúðò  íåðàçäåëíè (íàðîäåíìîòèâ â ëèðèêàòà íè)  Íàöèîíàëíà ëèòåðàòóðà. Ñ., 1918, ñ. 143.Çíà÷èòåëíî ïî-áëàãîñêëîííà å îöåíêàòà íà Ì. Àðíàóäîâ çà òåêñòà, ñïîðåä êîãîòî èçîáùîâçåòî, ïîåìàòà èçäàâà äîñòà òåõíè÷åñêè ãðåøêè è èìà ìíîãî ñëàáè ìåñòà, êîéòî ñà âïðî÷åì äîáðåîáÿñíèìè èç ïðåäïîñòàâêèòå íà ëèòåðàòóðàòà íè â òîâà âðåìå. Ãåðîâ íå å ìîãúë äà ñå ïîëçâà îòíèêàêâè äîìàøíè îáðàçöè, è êîìàé âñè÷êî å íåãîâ ñîáñòâåí òðóä, íåãîâî ñîáñòâåíî äîñåùàíå çàïîåòèêà è ñòèëèñòèêà íà áúëãàðñêè åçèê. À òîâà òðÿáâà äà íè íàêàðà äà îöåíèì âèñîêî çàñëóãàòàìó, ùîì íèêîé äðóã íå å äðúçâàë äà èçëåçå ñ òàêúâ îáìèñëåí îïèò. Âæ.
Àðíàóäîâ, Ì
. ÍàéäåíÃåðîâ è íà÷åíêèòå íà áúëãàðñêà ïîåçèÿ â XIX â.  Ó÷èëèùåí ïðåãëåä, 1923, ¹ 10.
 
21ïîåìàòà å ïúðâîòî îðèãèíàëíî áúëãàðñêî ñòèõîòâîðåíèå, êîåòî å èçäúð-æàíî äî èçâåñòíà ñòåïåí âúâ ôîðìàëíî îòíîøåíèå è íå å ëèøåíî îò ïîå-òè÷íîñò
6
, Á. Ïåíåâ íàìèðà, ÷å â îñòàíàëàòà ñè ÷àñò ïîåòè÷åñêèÿò òåêñòñå ðàçãðúùà â îïàñíà áëèçîñò äî ôîëêëîðíèÿ
7
, êîåòî äèñêðåäèòèðà ïðå-òåíöèÿòà ìó çà åìàíöèïèðàíîñò ñïðÿìî íàðîäíîïåñåííèÿ ìîòèâ çà íå-ðàçäåëíèòå âëþáåíè. Ïîäîáåí âúçãëåä âåðîÿòíî å èíñïèðèðàí è îò èç-êàçâàíå íà ñàìèÿ Ãåðîâ ïðåä Èâ. Øèøìàíîâ, ÷å ïðè íàïèñâàíåòî íà òåê-ñòà å èìàë ïðåäâèä êîíêðåòåí íàðîäíîïîåòè÷åñêè îáðàçåö. Àëà ïîåìàòà Ñòîÿí è Ðàäà, êàêòî ùå âèäèì, íå å ñâîäèìà äî èìè-òàöèÿ íà ôîëêëîðåí ïúðâîèçòî÷íèê.  ñòðóêòóðíî îòíîøåíèå òÿ ñå ñúñ-òîè îò äâå íåñúîòâåòíè ïî îáåì, îòíîñèòåëíî ñàìîñòîÿòåëíè ÷àñòè, êî-èòî, îñâåí ÷å çàÿâÿâàò ìåæäóòåêñòîâà àêòèâíîñò, ïðåáèâàâàò è â ñèòóà-öèÿ íà êîíôëèêòíî ñúæèòåëñòâî. Ïúðâàòà, ïîâëèÿíà îò ìîäíèÿ çà âðå-ìåòî æàíð íà ïîñâåùåíèåòî (êîåòî, îò ñâîÿ ñòðàíà, ïðåäèçâèêâà àñîöè-àöèè ñ ïîåìèòå íà Ïóøêèí è Ëåðìîíòîâ), åêñïëèöèðà âïèñàíîñòòà ñè âîïðåäåëåíà êóëòóðíà ìàòðèöà, êîÿòî îòïðàùà êúì ãàëàíòíàòà èçòúí÷å-íîñò íà ñàëîííàòà àòìîñôåðà:
 Íå ñúì óâèë àç êèòêà öâåòåäà äàì íà Òâîÿ õóáîñò äàð,òà äà Òè âëÿçà ó ñúðäöåòîñ íàðîäåí íàø îáè÷àé ñòàð;à âäîõíîâåí ñ ëþáîâ àç æèâà,â äóøà ñè âäèãíàõ Òåáå òðîí,è íà îò ñðúäöå, áåç ïðîòèâà,òåá æàëíà ïåñåí çà ïîêëîí. Ìåòíè Òè ìåíå î÷è ÿñíè,êúì ìåí ñè ñðúäöå îáúðíè,òà äà çàïååì ïåñíè êðàñíèíà âåñåëè ÷åñòèòè äíè!
8
Öèòèðàíèÿò ëèðè÷åñêè òåêñò çàïî÷âà ñ äåìîíñòðàòèâíî çàãúðáâà-íå íà òðàäèöèÿòà, ïðèïîçíàòà â êèòêàòà öâåòå, êîÿòî òðÿáâà äà áúäåçàìåíåíà îò æàëíà ïåñåí çà ïîêëîí. Òîâà îçíà÷àâà çàìÿíà íà îáè-÷àéíàòà îáðåäíîñò ñ íîâà ðèòóàëíîñò, êîÿòî îòïðàùà êúì ñôåðàòà íàèçêóñòâîòî, ñõâàùàíî ïî-ñêîðî â èçêîííèÿ ìó ñìèñúë íà
òåõíå
, ò.å.
6
Ïåíåâ, Á
. Èñòîðèÿ íà íîâàòà áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà. Ò. 2. Ñ., 1977, ñ. 272.
7
Ðàäåâ, Èâ
. Èñòîðèÿ íà áúëãàðñêàòà ëèòåðàòóðà ïðåç Âúçðàæäàíåòî. Âåëèêî Òúðíîâî,1997, ñ. 210.
8
Ãåðîâ, Í
. Ñòîÿí è Ðàäà. Ñòèõîòâîðåíèå íà Íàéäåíà Ãåðîâ. Ïå÷àòàíî â òèïîãðàôèè À. Áðàóíà. Îäåñà, 1845.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->