Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
batıl

batıl

Ratings: (0)|Views: 25|Likes:
Published by Mesut Yılmaz

More info:

Published by: Mesut Yılmaz on Aug 31, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/28/2013

pdf

text

original

 
YAZI: MİNE SÖĞÜT ■ FOTOĞRAFLAR: SELMET GÜLER
B
atıl inanç sözlüklerde “Doğaüstü olaylara, gizli ve akıldışı güçlere,kehanetlere aşırı derecede bağlı boş inanç” olarak tanımlanıyor. Eğer butanımı ben yazsaydım bir de şunu eklerdim. “En inançsız insanı bile pençesialabilecek kadar kudretli, baştan çıkarıcı, adeta şeytan
tüyü taşıyan inanç.” Çün
inançla ilgili çok farklı, hatta aykırı fikirleriniz olsa bile hayatın bir anında batılinancın tuzağına düşüverir, kendinizi onun cazibesine kapılmış bulursunuz.
Örneğin, bizim kültürümüzde “nazar değ-mesin” diyerek tahtaya vurmak, her türlü insanıtartışmasız ele geçiren en gözde batıl inançtır. Yada evimizin bir köşesine, sevdiğimizin, sakındığı-mızın yakasına minicik de olsa bir nazar boncuğuiliştirivermek... Gerçi nazar kavramının bilimselaçıdan bir açıklaması olup olmadığı tartışılan birkonu ama batıl inancın ne olduğunu, daha doğ-rusu nasıl ortaya çıktığım Amerikalı psikologBurrhus Frederic Skinner, güvercin örnekleme-siyle şöyle açıklıyor:Güvercin bir kutuya konulur, o kutudaki bellibir noktayı her gagaladığında bir kapak açılır veona yem verilirse, tıpkı Pavlov’un köpeği gibi,güvercin gagaladığı zaman ödüllendirileceğinizamanla öğrenir. Ama eğer bir gün güvercin ga-galamadığı halde aynı kapak açılır ve yem veri-lirse kuş buna önce şaşırır, sonra hangi hareketisonucu bu ödülü hak ettiğini bulmaya çalışır.Sözgelimi o sırada kanat çırpıyorsa, her kanatçırpışında kapağın açılacağına ve yemi hak ede-ceğine inanır. Bu aşamadan sonra o kapak herotuz saniyede bir açılacak şekilde otomatik ola-rak ayarlansa bile güvercin kapağın açılmasınınkanat çırpmasıyla ilgisi olduğuna inanır. Buna da“güvercinin batıl inancı” denir.Skinner’m deneyine benzer bir başka deneyide 1987 yılında Gregory Wagner ve Edward Mor-ris üç ve altı yaş arasındaki çocukların üzerindeyapmışlar. Bu deneyde bir palyaço 15 saniyede
 Bazı yörelerde sararıp, ateşi çıkan çocukların
 
ay çarpmasına tutulda” söyleniyor. Hastalı-ğın alına, el ve ayaklara, dualar eşliğinde
 
is sürülerek tedavi edildiğine inanılıyor.
bir ağzından bir top çıkarır. Çocukların bazılarıpalyaçonun, topu, kendi yaptıkları göz kaş hare-ketleri sonucunda, bazıları da palyaçonun bur-nunu okşamaları sonucunda çıkardığına inanır;
yani insanlar kuşlar gibi zamansal olarak eş şen
olgular arasında hemen bir bağlantı kurabiliyor,böylelikle olgulardan biri öngörülebilir ve kontroledilebilir hale geliyor.İnsanın çoğu kez çocuksu bir inanç gibi gö-rünen ama bazen bütün hayatını yönetebilecekkadar güçlü bir inanca dönüşebilen batıl inanç-ları, güvercinin batıl inancından farklı değil.Mekanizmanın düzeneğini anlayamayan kuşlargibi hayatın matematiğini henüz çözememiş olaninsan, bu çözümsüzlüğün karabasanına düşmektense kendi çözümünü üreterek rastlantılardanmasalsı sonuçlar çıkarabiliyor ve kendine renklibir batıl inanç dünyası yaratıyor.ilk çağlardan bugüne uzanan dini inanç tarihi,sasız inanç modelinin birbirini yıkıp yok ede-rek var olma çabasının örnekleriyle dolu. Batılinançlarsa kendi dönemlerinin sürekli değişensosyolojik, psikolojik ve teolojik verilerinden bes-lenerek, değil yok olmak, aksine sağlamlaşarakinsanlık tarihi içinde kendine inşa ettiği yüksekkulede varlığını sürdürüyor.Antropolojik açıdan bakılırsa, batıl inançlar eski inançlardan evrilerek günümüze ulaşmış. Bir-çok batıl inancın kökeni eski pagan inançlara da-yanıyor. Bir zamanlar taşıdıkları anlamlar çoktanortadan kalkmış ama varlıklarını sürdürüyorlar.Örneğin, pagan inancında bir tanrıça olarak kaDuledilen Ay, bugün bizim için sadece dünyanın uy-dusu olsa da hâlâ ayla ilgili batıl inançlara sahibiz:Yeniay çıktığında dilek tutmak, sevdiğimiz insa-nın yüzüne bakmak ya da zenginlik getirsin diyealtına el sürmek... Aynı şekilde at nalının uğurlu
BATIL İNANÇ
89

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->