Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
IV. Autorskie Prawa Osobiste

IV. Autorskie Prawa Osobiste

Ratings: (0)|Views: 25|Likes:

More info:

Published by: Mariusz Yamataka Pan on Sep 18, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/25/2013

pdf

text

original

 
IV. Autorskie prawa osobiste1
dr Panczyk
 
a. Ochrona dóbr osobistych w kontekście twórczości
 
Uprawnienia twórcy związane z wynikami jego twórczości dzielą się na osobiste imajątkowe. Te ostatnie dotyczą możliwości gospodarczego korzystania z utworu.Autorskie prawa osobiste mieszczą się w szerszym pojęciu
dóbr osobistych
prawacywilnego. Te ostatnie rozumiane są jako
wartości ze świata uczuć i przeżyć psychicznychczłowieka.
Obejmują one fizyczną i psychiczną integralność człowieka, jego indywidualnośćprzejawiającą się zwłaszcza w działalności twórczej, a także godność i pozycję społeczną.Jako dobra nierozerwalnie związane z jednostką ludzką są niezbywalne i wygasają wraz ześmiercią człowieka. Mają one charakter niemajątkowy, chronią bowiem te wartości, któredecydują o sposobie, w jaki postrzegamy siebie i jak jesteśmy postrzegani przez innych. Jeślichodzi o katalog tych chronionych wartości, to jest on otwarty, ustawodawca bowiem w art.23 k.c. wymienia tylko przykładowo niektóre kategorie dóbr osobistych, o czym świadczyużycie zwrotu „w szczególności". Wyliczenie to ułatwia jednak zrozumienie, o jakiegorodzaju dobra chodzi. I tak chronione są imię i nazwisko, nietykalność cielesna, tajemnicakorespondencji, nietykalność mieszkania, wizerunek, twórczość wynalazcza iracjonalizatorska. Katalog ten bywa rozszerzany przez praktykę, która wyodrębnia takżeinne dobra osobiste, jak choćby prawo do identyfikacji z określoną płcią lub prawo czcipamięci osoby zmarłej.Ochrona dóbr osobistych może być dodatkowo „wzmocniona" przez inne przepisy. Takbędzie w przypadku niektórych dóbr osobistych związanych z działalnością twórczą.Spośród dóbr osobistych w interesującym nas zakresie należy zwrócić uwagę na prawodo imienia i nazwiska, wizerunku, tajemnicy korespondencji oraz twórczości artystycznej,literackiej i naukowej.Imię i nazwisko stanowią istotne elementy identyfikujące osobę fizyczną, która możesię domagać tego, by nikt bezprawnie ich nie wykorzystywał. Przykładowo naruszeniem tegodobra osobistego może być ujawnienie nazwiska autora tekstu, który sobie tego nie życzył.Innym przejawem naruszenia prawa do nazwiska będzie przypisanie tekstu innej osobie niż jejrzeczywisty twórca. Chodzi tu o swoistą odwrotność plagiatu (przypisania sobie autorstwacudzego dzieła).
Przykład:
wydawca grafomańskiej powieści publikuje ją jako dzieło znanego pisarza.
Podobnie jak nazwisko chroniony jest pseudonim, jakim twórca oznacza swoje dzieło(np. Deotyma, Madonna, Joe Alex), a nawet nazwa zespołu muzycznego. Szczególneregulacje dotyczą użycia nazwiska przez prasę w związku z toczącymi się postępowaniamikarnymi. Sąd może, w uzasadnionych przypadkach, wyrazić zgodę na podanie go dopublicznej wiadomości, niekiedy też pozwala na podanie do publicznej wiadomości wyroku.Kolejnym dobrem osobistym powiązanym z działalnością twórczą jest prawo dowizerunku, rozumianego jako odtworzenie rysów twarzy i ogólnie wyglądu człowieka. Niechodzi tu o „wizerunek" w sensie tego, jak odbierana jest dana osoba fizyczna przez innych.Generalnie, z punktu widzenia ochrony dóbr osobistych znaczenie ma nie tylko sam faktwykorzystania cudzego wizerunku, ale także kontekst, w jakim został on wykorzystany.Może on bowiem prowadzić do naruszenia kolejnych dóbr osobistych. Równieżrozpowszechnianie wizerunku regulują przepisy szczególne - prawa karnego procesowego,prasowego i autorskiego.Ujawnienie wizerunku osoby, przeciwko której toczy się postępowanie karne, może
 
IV. Autorskie prawa osobiste2
dr Panczyk
 
nastąpić za zgodą właściwego sądu lub prokuratora, w zależności od etapu, na jakim topostępowanie się znajduje. Dopuszczalne jest także ujawnienie wizerunku w liście gończym.Jeśli chodzi o prawo autorskie, to chroni ono wizerunek osoby fizycznej, uzależniając jego rozpowszechnianie od zgody przedstawionej na nim osoby. Zgoda ta może byćwyrażona w sposób wyraźny lub dorozumiany. W przypadku osoby, która wzięławynagrodzenie za pozowanie, przyjmuje się, że udzieliła ona zgody na rozpowszechnianiewizerunku, chyba że w umowie postanowiono inaczej.Uzyskanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku nie jest wymagane, jeżeliprzedstawiona na nim osoba stanowi tylko szczegół większej całości, jak na przykład kibicena trybunach czy przechodnie na ulicy. Nie trzeba też zgody na rozpowszechnianiewizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniemprzez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych i zawodowych.Powszechnie znane są osoby z racji swojej działalności rozpoznawane w danymśrodowisku. Jednakże rozpowszechniać wizerunek takiej osoby bez jej zgody można tylko, jeżeli łączy się on w jakiś sposób z prowadzoną przez osobę działalnością. Przykładowofotos z występu charytatywnego gwiazdy pop będzie przedstawiał jej wizerunek w związku zpełnioną funkcją. Natomiast zdjęcia ze szpitala, w którym artystka się leczy - nie, niezależnieod tego, że jej życie prywatne jest niezwykle interesujące dla fanów.Przepis szczególny dotyczy też rozpowszechniania korespondencji - mianowiciewymaga ono zgody adresata, a w ciągu 20 lat po jego śmierci - zgody małżonka, a w jegobraku - zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków), rodziców lub rodzeństwa.Osobnym dobrem osobistym podlegającym ochronie prawnej jest twórczośćnaukowa, literacka i artystyczna. Ochrona zapewniana przez przepisy k.c. znajdzie wprzypadku tego rodzaju działalności zastosowanie niezbyt często, ze względu na to, żeprzepisy prawa autorskiego i prawa własności przemysłowej zapewniają daleko idącąochronę twórcy. Nie zawsze jednak sięgnięcie do przepisów szczególnych jest możliwe, np.w przypadku prawa uczonego do bycia uznawanym za pierwszego, który ustalił istnieniedanej zależności fizycznej lub odczytał tekst z antycznego papirusu. Wyniki ich działalnościnie podlegają ochronie prawnej, przysługuje im „jedynie" dobro osobiste. Podobnie będziew przypadku artystów, których dokonania twórcze nie mieszczą się w pojęciu „utwór". Wdoktrynie przyjmuje się, że ochrona twórczości obejmuje także ochronę przed nadmiernąbądź nieuzasadnioną krytyką.Odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych jest niezależna od winy. Sprawcaodpowiada za sam fakt naruszenia. Jego odpowiedzialność wyłącza jednak działanie wramach upoważnienia ustawowego (np. opublikowanie danych osobowych oskarżonego zazgodą sądu), nadużycie prawa przez uprawnionego, a także zgoda pokrzywdzonego.
Przykład:
uczestnik
reality show 
zgadzający się na udział w programie godzi się z tym, że jego dobra osobiste, wtym wizerunek i prywatność będą permanentnie naruszane przez cały czas trwania programu. Bokser wyrażajączgodę na udział w meczu bokserskim godzi się z tym, że może doznać w jego wyniku uszczerbku na zdrowiu, anawet zginąć.
Czwartą, choć kontrowersyjną okolicznością mogącą wyłączyć odpowiedzialnośćnaruszyciela jest działanie w uzasadnionym interesie społecznym.Jeśli chodzi o roszczenia, to w przypadku grożącego naruszenia pokrzywdzony możedomagać się zaniechania grożących naruszeń, a jeżeli naruszenie już nastąpiło, przysługująmu także roszczenia o usunięcie skutków naruszenia, w tym przez złożenie oświadczenia wodpowiedniej treści lub formie, odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Zamiast
 
IV. Autorskie prawa osobiste3
dr Panczyk
 
zadośćuczynienia pokrzywdzony może żądać zobowiązania sprawcy do zapłaty odpowiedniejsumy pieniężnej na cel społeczny.
b. Konstrukcja autorskich praw osobistych
 
Autorskie prawa osobiste
chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu sięlub zbyciu więź twórcy z utworem. Od powszechnych dóbr osobistych różni je przede wszystkimto, że chronią one nie tyle sferę osobistych przeżyć twórcy, co jego stosunek do dzieła. Nadtodobra te mają charakter „wieczysty," to znaczy trwają przez czas życia twórcy i po jego śmierci.W tym ostatnim przypadku są one wykonywane przez ściśle określony krąg osób. Prawa te mającharakter niezbywalny, nie można się też ich zrzec. Możliwe jest jednak umowne zastrzeżenie, żetwórca nie będzie wykonywał określonych uprawnień osobistych (np. nie będzie się sprzeciwiałwprowadzaniu zmian w utworze).Katalog autorskich praw osobistych jest formalnie otwarty, możliwe jest istnienie prawniewymienionych w katalogu z art. 16 u.p.a.p.p. Jednakże wskazanie, o jakie dobra mogłobychodzić, jest niemal niemożliwe. Stąd w literaturze reprezentowany jest pogląd, że katalog ten jest kompletny.Pierwszym z autorskich praw osobistych jest
prawo do oznaczenia utworu imieniem inazwiskiem lub pseudonimem twórcy
albo
do rozpowszechniania go anonimowo.
Decyzja ooznaczeniu utworu nazwiskiem lub w inny sposób należy do twórcy. Może on, z różnychprzyczyn, nie chcieć, by dzieło było z nim kojarzone. Wtedy posługuje się pseudonimem lub wogóle nie oznacza swojego autorstwa. Oznaczenie utworu w sposób sprzeczny z wolą twórcy (np.przez podanie jego nazwiska zamiast pseudonimu) stanowi naruszenie autorskich prawosobistych. Problematyczne natomiast jest, czy dopuszczalne jest wskazanie jako autora osobyinnej niż rzeczywisty twórca. Kwestia ta pojawia się w różnych kontekstach. Zazwyczaj wskazujesię na problem tzw. ghostwriter'ów, tzn. osób piszących za kogoś innego (np. dziennikarzspisujący wspomnienia znanego polityka, specjalista przygotowujący mowę politykowi). Wprzypadku tych pierwszych nazwisko jest zazwyczaj ujawniane. Natomiast autorzy mówsejmowych pozostają zazwyczaj anonimowi, co uzasadnia się obowiązującymi zwyczajami.
Zaniedopuszczalną należy natomiast uznać sytuację, w której twórca ukrywa swoje autorstwopo to, by ktoś inny mógł ją przedstawić jako własną pracę dyplomową.
 Jeśli chodzi o
prawo do autorstwa,
to jego treścią jest uprawnienie do byciaidentyfikowanym jako twórca konkretnego dzieła. Każde naruszenie tego prawa, choćbynieumyślne albo niezawinione, stanowi wkroczenie w sferę praw wyłącznych twórcy. Jeślichodzi o typologię naruszeń, to jest ona stosunkowo rozbudowana.
Przykład:
naruszeniem prawa do autorstwa będzie pominiecie nazwiska twórcy dzieła albo podanie go tylko wbibliografii, bez wskazania, które fragmenty dzieła pochodzą od niego.
Szczególnym rodzajem naruszenia prawa do autorstwa jest
plagiat.
Stanowi onzjawiskową postać deliktu (czynu niedozwolonego) polegającą na przypisaniu sobieautorstwa cudzego dzieła. W przeciwieństwie do innych naruszeń prawa do autorstwaplagiat jest zawsze wynikiem umyślnego działania sprawcy (plagiatora). Plagiat może byćplagiatem całkowitym lub częściowym. Plagiat całkowity polega na przejęciu całości cudzegoutworu - na przykład plagiator podaje cudzą pracę jako swoją. Z plagiatem częściowymmamy do czynienia, gdy przejmowany jest tylko fragment utworu, na przykład hasło z„Wikipedii" czy kilka stron z książki. Czasami plagiator przejmuje cudzy utwór bez wprowa-dzania w nim zmian, przejmując zarówno jego treść, jak i formę. Mamy wtedy do czynieniaz
plagiatem jawnym.
Jeżeli natomiast przejęciu towarzyszy wprowadzenie zmian mających

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->