Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword or section
Like this
14Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Svetlana Rakic - Ikone BiH (16.-19.Vek)

Svetlana Rakic - Ikone BiH (16.-19.Vek)

Ratings: (0)|Views: 228 |Likes:
Published by Bubišarbi

More info:

Published by: Bubišarbi on Oct 01, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/24/2014

pdf

text

original

 
1
Svetlana RakićIkone Bosne i Hercegovine(16-19. vijek)1998.Icons of Bosnia-Herzegovina, 16th-19th century by Svetlana Rakic
 Napomena: na ovoj web-strani su predstavljeni samo fragmenti ove bogate studije.Preporučujemo štampano izdanje: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Beograd,odgovorni urednik: Mileta Milić, Urednik: Svetlana Pejić, recenzenti: dr Gordana Babić-Đorđević i dr Vojislav J. Đurić
Sadržaj
o
o
o
o
o
NapomeneOpšti pogled
Riječ
ikona
označava svetu sliku kojoj se ukazuje posebno poštovanje. U pravoslavnoj crkviikone imaju naročitu ulogu i značenje, a poštovanje koje im se ukazuje sastavni je dio službe. Na katoličkom Zapadu svete slike nisu nikada dobile onaj uzvišeni položaj kao kod pravoslavnih vjernika. Grčki crkveni oci smatrali su ikonu podjednako važnom kao i pisanuriječ i ona je trebalo da djeluje na čulo vida isto tako snažno kao i riječ na čulo sluha.Želja za slikanjem božanskih i svetačkih figura u ljudskom obličju sa jedne strane i strah odidolopoklonstva paganskih religija sa druge, rezultirali su burnim sukobima između ikonodula iikonoklasta, poštovalaca i protivnika ikona. Ovaj duboki razdor doveo je do rata koji je u 8.vijeku potresao same temelje Vizantijskog carstva. Jedni su vjerovali da Bog, nepoznat inevidljiv, kome nijedan čovjek nikada nije vidio lice, nije smio biti slikan. Drugi su vjerovali dase Bog pokazao čoveku kroz Hrista, uzevši ljudsko obličje, i da se zato mora predstavljati i poštovati na ikonama. Odbrana svetih slika bila je zasnovana na učenju o inkarnaciji - HristuBogu u ljudskom liku. Poslije konačne pobjede poštovalaca ikona 843. godine, ikona je postalaneophodan i posebno važan dio života pravoslavnog vjernika, koji joj ukazuje poštovanje ucrkvi i čuva je kao porodično nasljeđe. Poštovanje koje vjernici ukazuju ikoni u stvari prelazi na pralik koji ona predstavlja, a ikona ima posredničku ulogu ogledala koje odražava svijetBožanstva.
 
1
Obožavanje ikone, koje se povezuje sa obožavanjem mučenika, počelo je već u ranojhrišćanskoj epohi uprkos različitim teološkim protivljenjima. Zapovijedi vizantijskih carevaikonoboraca, za vrijeme duge ikonoklastičke krize koja je trajala od 726. do 843. godine, nisuse srećom odnosile na sinajski manastir, koji se od sredine 7. vijeka nalazio u krajevima podislamskom vlašću. U ovom periodu, u kome su vizantijske ikone uništavane a ikonobranitelji podvrgavani strašnim mučenjima, Sinaj i susjedni krajevi, posebno Palestina, nastavili su saslikanjem ikona. U Palestini je, po svoj prilici, postojala ikonopisna škola čiji je centar,vjerovatno, bio u Jerusalimu. Ne postoji nijedna druga zbirka osim sinajske koja bi omogućila proučavanje ikona u kontinuitetu od 6. vijeka do danas.
[1]
Najstarije ikone koje su sačuvane ikoje datiraju prije perioda ikonoborstva su enkaustičke ikone iz manastira
Sv. Katarine
naSinaju.Sačuvane ikone starije od 9. vijeka veoma su rijetke i malobrojne, tako da se prava spoznaja oslikarstvu ikona formira počevši sa 9. i 10. vijekom, i to, prije svega, zahvaljujući ikonama saSinaja. Od 11. vijeka, međutim, sve je veći broj sačuvanih ikona u vizantijskom svijetu uopšte.Cjelokupan sačuvani ikonopis ipak pokazuje da ogroman broj danas postojećih ikona nije starijiod 13. vijeka, dok su ranije ikone mnogo rjeđe. Od 14. vijeka nadalje - od takozvane epohePaleologa (1261 - 1453) koja je dobila ime po posljednjoj dinastiji vizantijskih vladara - a pogotovo poslije pada Carigrada 1453, ikone na drvetu postale su glavno umjetničko sredstvoizražavanja u pravoslavlju. Međutim, ikona kao religiozna slika nije vezana za određenimaterijal i u ranijim stoljećima drugi materijali su bili isto tako popularni (enkaustičke ikone,fresko-ikone na zidovima, mozaičke ikone, ikone na tekstilu, ikone u mermeru, kamenu,slonovači, metalu ili emajlu). Na tlu Bosne i Hercegovine sačuvane ikone potiču iz vremena turske vladavine ovim krajevima,od 15. do 19. vijeka. Na ovom području nalazi se pet srpsko pravoslavnih eparhija: Dabro- bosanska, Zahumsko-hercegovačka, Zvorničko-tuzlanska, Banjalučka i Bihaćko-petrovačka.Veliki broj, preko dvije hiljade, sačuvanih ikona pokazuje izuzetnu raznolikost provenijencije istilova u okvirima postvizantijske tradicije. Najviše je primjeraka srpskog ikonopisa koji, prateći glavne tokove srpske umjetnosti tog perioda, pokazuju gotovo sve stilske pojave uslikanju ikona od 16. do 19. vijeka. Većinu ovih ikona radili su putujući srpski ikonopisci zasrpske crkve u Bosni i Hercegovini, dok je manji broj donošen iz Srbije. Kritske, venecijanske,grčke i ruske ikone su, međutim, donošene i naručivane iz tih sredina i često darivane crkvamaod strane bogatih srpskih trgovačkih i zanatlijskih porodica, pogotovo u većim gradovima, kaošto su Sarajevo i Mostar. Nekoliko izvanrednih primjeraka zapadnih ikona stiglo je iz Italije ili Njemačke i sačuvano u starim franjevačkim samostanima i u pravoslavnim crkvama.Kritske ikone donošene su u Bosnu i Hercegovinu tokom cijelog perioda djelovanja kritskeškole, od 15. do kraja 17. vijeka. Pored Dalmacije, najveći broj kritskih ikona u Jugoslavijisačuvan je upravo u Bosni i Hercegovini, a one su često radovi veoma dobrih slikara. IzVenecije su ikone donošene u manjem broju nego sa Krita, a izrađivali su ih takođe obdarenigrčki majstori postvizantijskog stilskog opredjeljenja. Cjelinu za sebe čine zapadne ikone,sačuvane u najvećem broju u
 Kraljevoj Sutjesci,
jednom od najstarijih franjevačkih samostanaosnovanom još u 14. vijeku, a ponekad su stizale i u srpske crkve u Sarajevu i Mostaru. To suradovi velikih umjetnika štajerske škole i alpskih majstora ranog 15. vijeka ili mletačkih slikaragotike i renesanse tog i narednog stoljeća. Ikone rađene u kontinentalnoj Grčkoj u 18. i 19.vijeku, koje pripadaju konzervativnom zografskom ikonopisu ili levantinskom baroku, takođesu stizale u srpske crkve ovih krajeva. One već pokazuju veliku stvaralačku okoštalost i gašenje postvizantijske umjetnosti. Ruske ikone su, kao i Grčke, uglavnom serijski radovi provincijskih
 
1
radionica, rjeđe iz 17. a češće iz 18. i 19. vijeka. Ove ikone su u velikom broju stizale u Bosnu iHercegovinu.Pojedinačne zbirke ikona srpskih crkava Bosne i Hercegovine vrlo su heterogene i redovnoimaju primjere iz svih navedenih grupa postvizantijskog ikonopisa. Geografski položaj ovoggraničnog područja istoka i zapada, kao i preko četiri stotine godina života pod tuskom vlašću,razlog su takve raznolikosti ikona, nabavljanih sa svih strana za pravoslavne crkve. Slikarska ikulturna središta života srpskog naroda bila su daleko, prvo u Pećkoj patrijaršiji, a od kraja 17.vijeka u Karlovačkoj mitropoliji. Ako se imaju u vidu teška sudbina hrišćanskog naroda, razneistorijske i prirodne nedaće te tragična ratna pustošenja, danas gotovo začuđuje broj sačuvanihikona ovog područja. On svjedoči o izuzetnom poštovanju i ljubavi vjernika koji su često, i pocijenu života, sklanjali, skrivali i prenosili svoje svete slike. Daleko najveća zbirka ikona, koja broji nešto više od šest stotina primjeraka, nalazi se u
Staroj crkvi
u Sarajevu (sl. I). Poznatezbirke ikona čuvaju i riznice
Stare crkve
u Mostaru (sl. II), Eparhijskog dvora u Tuzli (sl. III) icrkve u Livnu. Manastiri
 Lomnica, Žitomislić
i
Gomionica
takođe imaju vrlo vrijedne primjerke postvizantijskog ikonopisa. Najstarija i svakako najvrednija ikona u Bosni i Hercegovini je čudotvorna ikona
Čajničke Krasnice
(sl. IV) iz srpsko pravoslavne crkve
Uspenje Presvete Bogorodice
u Čajniču, koje je poznato kao mjesto hodočašća. Ova ikona jedinstven je ovdje sačuvan primjerak svoje vrste, aujedno i jedina ikona iz 14. vijeka u Bosni i Hercegovini. Litijska ikona
 Bogorodice Perivlepte sa Hristom
sa jedne i
 Jovana Krstitelja
sa druge strane djelo je vizantijskog slikara, izgleda iz1329-1330. godine.
[2]
Ikona je kasnije dosta doslikavana, čini se u 16. vijeku. Originalni slikani sloj sačuvan je nalicima figura, ali tačne partije naknadnih okolnih premaza teško je odrediti dok se ne skinevosak koji sada prekriva cijelu površinu ikone (vosak je ostavljen nakon konzervatorskihradova). Kasniji retuši očigledni su, na primjer, ispod pukotine daske u donjim partijama predstave Bogorodice sa Hristom, gdje dijete drži u rukama svitak sa srpskim, a ne originalnimgrčkim tekstom (kakav je Pretečin sa druge strane):
 Mladenac ... tebje rad... milostju.
Sarajevski učitelj Sava Kosanović zabilježio je 1870. godine daje ikona
 Bogorodice čajničke
 prenijeta u Bosnu iz manastira
 Banja
kod Priboja. Upravo ovaj podatak daje ikona došla uČajniče kada je manastir 
 Balja
opustio, ukazao je na mogućnost daje ikona slikana 1329-1330.godine, kada je kralj Stefan Dečanski podigao svoju zadužbinu u Banji, crkvu
Sv. Nikole Dabarskog.
Ona je i ranije, prije kraljeve građevine, postojala kao episkopsko sjedište, a dugoiza toga nastavila je da bude katedrala dabarskih vladika. Pretpostavlja se da je možda baš kraljStefan dao da se ikona naslika u vrijeme kada je crkva u Banji građena, živopisana i opremana.Obostrano slikane ikone bile su nošene u procesijama već u 12. i 13. vijeku, a možda su neke odnjih bile samo postavljene na ikonostasne pregrade jer su bile preteške i prevelike za nošenje.Pretpostavlja se da su ikone koje su zatvarale interkolumnije na templonima u komninskom periodu uglavnom bile pokretne, te da su povremeno, prilikom službe, iznošene ili da suizlagane na posebnim postoljima u praznične dane. Takve naročito poštovane ikone mogle su biti smatrane i čudotvornim, pa su privlačile veću pažnju ktitora i molilaca i bile su postavljanena najsvečanijim mjestima, bilo na samoj pregradi bilo na stupcima kraj pregrade, ako ih je bilo.
[3]
Takvih ikona, oslikanih sa obje strane, koje su služile za litije, sasvim je malo u svijetuvizantijske umjetnosti, a najviše ih je u Ohridu. Početkom 14. vijeka velike litijske ikone

Activity (14)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Bojana Bozic liked this
starimost2009 liked this
skutorka59 liked this
u_stevic liked this
Bubišarbi liked this
skutorka59 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->