• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
 
หัวขอที ่
 
๑๔
 
การสรางความคิดนามธรรม
(abstraction)
ในวัฒนธรรมไทย
(
ตอนที ่
 
๑
)
อาจารยอานันท
 
กาญจนพันธุ 
 
ภาควิชาสังคมวิทยา
-
มานุษยวิทยา
 
คณะสังคมศาสตร
,
มช
.
อาจารยนิธิ
 
เอียวศรีวงศ
 
ภาควิชาประวัติศาสตร
 
คณะมนุษยศาสตร
,
มช
.
๑
)
การสรางความคิดนามธรรมหรือที ่เรียกในภาษาอังกฤษวา
abstraction
มีความสําคัญในทุกวัฒนธรรม
 
เพราะโดยอาศัยการสรางความคิดนามธรรมนี  ้
 
มนุษยก็จะสรางความเขาใจเกี ่ยวกับโลกและชีวิตที ่อยู รอบตัว
 
กลาวอีกอยางหนึ ่งก็คือการ สรางความคิดนามธรรมเปนรากฐานของโลกทรรศนของคนในแตละวัฒนธรรม
 
กอนจะกลาวถึงการสรางความคิดนามธรรมในวัฒนธรรมไทย
 
ควรทําความเขาใจรวมกัน เสียกอนวาความคิดนามธรรมนี  ้คืออะไร
 
๒
)
ขอใหสังเกตความแตกตางระหวางคําที ่เราเรียก
"
ชาง
-
มา
-
งัว
-
ควาย
"
กับคําที ่เรา เรียกวา
"
สัตว
"
ชางมางัวควายเปนคําเรียกสัตวประเภทตางๆ
 
มีความเฉพาะเจาะจงเปนรูปธรรม
 
เราอาจจับตองชางหรือมาหรืองัวหรือควายได
 
แตสัตวเปนคํารวม
 
จะ
 
หมายถึงชางก็ใช
 
แตไมใชชางอยางเดียว
 
จะหมายถึงมาก็ใช
 
แตไมใชมาอยางเดียว
 
สัตวจึงเปนสภาวะอันหนึ ่ง
 
ไมไดมีอยู ในธรรมชาติ
 
เปนสิ ่งที ่เรากําหนดขึ  ้นวาอะไรก็ตาม มีคุณสมบัติตรงตามสภาวะอยางนี  ้แลว
 
เราก็เรียกวาสัตว
 
กอนหิน
,
ตนไม
,
ลําธารไมมีคุณสมบัติของสภาวะอันนี  ้
 
เราจึงไมเรียกวาสัตว
 
เราอาจกลาวไดวา
 
ชาง
-
มา
-
งัว
-
ควาย
 
เปนปรากฏการณรูปธรรม
 
มีอยู แลวใน ธรรมชาติหรือความเปนจริง
 
ใครๆ
 
ก็สามารถสังเกตเห็นได
 
แตสัตวไมใชปรากฏการณ รูปธรรม
 
เปนความคิดนามธรรมที ่เราสรางขึ  ้นเพื ่อรวมเอาปรากฏการณรูปธรรมที ่ แตกตางกันไวในกลุ มเดียวกัน
 
ถาเราพบตัวอะไรใหมที ่ไมเคยเห็นมากอนเชนไดโนเสาร
 
เราก็จัดมันไวในกลุ มของความคิดนามธรรมวา
"
สัตว
"
ในทํานองเดียวกันมีปรากฏการณ รูปธรรมทางการเมืองและสังคมซึ ่งเราเรียกวา
"
ปฏิวัติ
"
เชน
 
การปฏิวัติฝรั ่งเศส
,
การปฏิวัติของจีน
,
การปฏิวัติอันรุ งโรจนของอังกฤษ
 
ฯลฯ
 
ซึ ่งแตละอยางนั  ้นหาไดมี ความเหมือนกันไปทุกอยางไม
 
แตเราก็สรางความคิดนามธรรมขึ  ้นเพื ่อครอบคลุม ปรากฏการณทํานองอยางนี  ้ไวดวยกัน
 
และเรียกวาการ
"
ปฏิวัติ
"
ฉะนั  ้นการ
"
ปฏิวัติ
"
จึง
 
 
-2-
เปนความคิดนามธรรม
 
ที ่สรางขึ  ้นมาจากประสบการณจริงของมนุษยในสังคม ตาง
 
ๆ
 
ซึ ่งมีความแตกตางหลากหลายกันมาก
 
๓
)
จะเห็นไดวาการสรางความคิดนามธรรมก็คือการเปลี ่ยนระดับของการมอง
 
ปรากฏการณรูปธรรม
 
ซึ ่งมีลักษณะเฉพาะเจาะจง
 
เฉพาะตัวไมมีความหมายตอ ปรากฏการณอื ่นใหกลายเปนหลักการกวางๆ
 
ที ่ไมเฉพาะเจาะจง
 
และสามารถใชกับปรากฏการณรูปธรรมอื ่นๆ
 
ไดอีกมาก
 
เชน
 
ความรู  สึกผูกพันระหวางนายดํากับ
 
น
.
ส
.
แดง
,
นายขาวกับน
.
ส
.
เขียว
 
เปนปรากฏการณรูปธรรมที ่ไมเหมือนกันทีเดียวนัก
 
แตมีสภาวะบางอยางที ่เราเห็นวาเหมือนกันและรวมเรียกปรากฏการณรูปธรรมเชนนี  ้วา
 "
ความรัก
"
อันเปนความคิดนามธรรมที ่เราสรางขึ  ้น
 
และสามารถเอาไปอธิบายความผูกพันทํานองนี  ้ของคนคู อื ่นไดทั ่วไปหมด
 
เปนสภาวะที ่ไมเฉพาะเจาะจงวาเปนของคู ใด คู หนึ ่ง
 
๔
)
หากเขาใจการสรางความคิดนามธรรมตามนี  ้ได
 
ก็จะเห็นไดวาคนในทุกวัฒน
-
ธรรมยอมตองสรางความคิดนามธรรมขึ  ้นทั  ้งสิ  ้น
 
เพราะเราไมสามารถเขาใจสรรพสิ ่ง รอบตัวเราไดโดยไมเปลี ่ยนระดับของปรากฏการณรูปธรรมใหกลายเปนความคิด นามธรรม
 
แมแตจะพูดสื ่อสารกันโดยไมใชคําที ่เปนความคิดนามธรรมเลยก็ไม สามารถทําไดเสียแลว
 
แตปญหาอยู ที ่วา
 
คนในแตละวัฒนธรรมมีวิธีการสรางความคิด นามธรรมแตกตางกัน
 
เพราะประสบการณ
,
วิถีชีวิต
,
คานิยม
,
และพื  ้นฐานความคิดใน แตละวัฒนธรรมแตกตางกัน
 
เชนถาพูดถึงรั ฐธรรมนูญ
 
ฝรั ่งก็จะนึกถึงองคประกอบของ รั ฐและการแบงปนอํานาจระหวางองคประกอบเหลานั  ้น
 
ทั  ้งที ่ตราไวเปนกฎหมายและ ไมไดตราไวเปนกฎหมาย
 
แตคนไทยจะนึกถึงตัวบัญญัติที ่ตราไวเปนกฎหมาย มากกวาตัวองคประกอบจริงๆ
 
ของรั ฐ
 
๕
)
นักศึกษาอาจเคยไดยินคนสมัยใหมที ่ไดรับการศึกษาแบบตะวันตกกลาววา
 
คน
 
ไทยไมชํานาญในการสรางความคิดเชิงนามธรรม
 
สวนใหญของคําหรือแนวคิดที ่เปน
 
นามธรรมเรามักรับเอามาจากตะวันตก
 
หรือสรางคําของไทยสมัยใหมขึ  ้นแทนคําใน ภาษาอังกฤษ
 
เชนคําวารั ฐ
,
ความเรง
,
เปนตน
 
และเพราะเหตุที ่ไปคิดวาคนไทยไมมีการสรางความคิดนามธรรม
 
บางครั  ้งจึงเห็น วาคนไทยไมรู  จักความคิดเชิงปรัชญา
 
หรือวรรณคดีไทยก็ตื  ้นเขินเพราะไมสามารถพูด ถึงอะไรในเชิงนามธรรมได
 
ความรู  ของไทยก็ไมมีลักษณะเปนวิทยาศาสตรเพราะขาด รากฐานทางนามธรรมที ่จะอธิบายปรากฏการณอยางเดียวกันไดทั ่วไป
 
 
-3-
๖
)
แตจริงหรือที ่วาคนไทยคิดอะไรเชิงนามธรรมไมเปน
 
และศิลปะวรรณคดีของ
 
ไทยขาดความลุ มลึกในเชิงปรัชญา
 
ตลอดจนความรู  ของไทยที ่ตกทอดมาแตอดีตนั  ้นไม มีประโยชนเทียบไดกับวิทยาศาสตร
 
หรือจะเปนเพราะผู  พูดเชนนี  ้ไมเขาใจวิธีคิดใน เชิงนามธรรมแบบไทย
 
จึงทําใหมองไมเห็นความลุ มลึกในศิลปะวรรณคดีไทย
 
และภูมิปญญาไทยเอาเลย
 
๗
)
แตดังที ่กลาวแลววาไมมีวัฒนธรรมใดที ่ไมสรางความคิดนามธรรมขึ  ้น
 
เพียงแตวา การสรางความคิดนามธรรมของไทยนั  ้นแตกตางจากตะวันตก
 
ซึ ่งถูกใชเปนบรรทัดฐาน เดียวของการสรางความคิดนามธรรม
 
ฉะนั  ้นจึงควรทําความเขาใจการสรางความคิด นามธรรมของไทย
 
กอนอื ่นเราจําเปนตองกลาวถึงการสรางความคิดนามธรรมของตะวันตก
 
ซึ ่งมักถูก ใชเปนบรรทัดฐานเสียกอน
 
เพื ่อการเปรียบเทียบกับการสรางความคิดนามธรรมใน วัฒนธรรมไทยไดชัดขึ  ้น
 
๘
)
การสรางความคิดนามธรรมของตะวันตกดังที ่รู  จักกันในทุกวันนี  ้
 
เปนผลผลิตของประวัติศาสตรตะวันตกในชวงระยะประมาณ
 
๒๐๐
 
ปมานี  ้เอง
 
กอนหนานี  ้ขึ  ้นไปการ สรางความคิดนามธรรมในโลกตะวันตกก็ไมเหมือนกับที ่เปนอยู ในปจจุบัน
 
อิทธิพลสําคัญสองอยางที ่ไปกําหนดการสรางความคิดนามธรรมของตะวันตกก็คือ
 
๑
)
วิธีคิดแบบวิทยาศาสตร
 
นั ่นก็คือเลือกเอาปรากฏการณรูปธรรมกลุ มหนึ ่งที ่ สามารถศึกษาไดดวยประสาทสัมผัส
 
แลวคนหา
"
กฎเกณฑ
"
หรือความคิดนามธรรมที ่
 
อธิบาย
 
หรือครอบคลุมปรากฏการณรูปธรรมเฉพาะกลุ มนี  ้
 
เปนตนวากฎแหงแรง โนมถวงคือความคิดนามธรรมที ่อธิบายการเคลื ่อนที ่ของเทหวัตถุตางๆ
 
โดยอาศัยปรากฏการณรูปธรรมที ่ศึกษาไดดวยประสาทสัมผัส
 
เชน
 
น้ ําหนัก
,
มวล
,
ความเรง
,
แรงที ่มากระทํา
 
ฯลฯ
 
แตตัดเอาปรากฏการณรูปธรรมที ่ไมสามารถใชประสาทสัมผัส ศึกษาออกไปหมดเชนผี
,
ใจคน
,
พลังจิต
,
พระเจา
 
ฯลฯ
 
วิธีคิดเชนนี  ้เปนวิธีคิดที ่มีพลังอธิบายอยางสูง
 
แตมีขอบกพรองที ่จําเปนจะตอง
 
แบงซอยปรากฏการณรูปธรรมออกเปนสวนๆ
 
ที ่ไมสัมพันธกัน
 
และตองละเลยปรากฏ
 
การณรูปธรรมอีกมากที ่ไมสามารถศึกษาไดดวยวิธีชั ่งตวงวัด
 
หรือใชประสาทสัมผัสทั  ้ง
 
หา
 
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...