Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Nhìn lại 50 năm đầu của giải thưởng Nobel Vật lí 1901-1950 (hiepkhachquay)

Nhìn lại 50 năm đầu của giải thưởng Nobel Vật lí 1901-1950 (hiepkhachquay)

Ratings:

4.0

(1)
|Views: 250 |Likes:
Published by hiepkhachquay
Bài do hiepkhachquay dịch từ Physics World
Bài do hiepkhachquay dịch từ Physics World

More info:

Published by: hiepkhachquay on Jan 19, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

05/10/2014

 
 
   ©    h   i  e  p   k   h  a  c   h  q  u  a  y
1 
Nhìn l
i l
ch s
ử 
 
50 năm đ
u c
a gi
i th
ưở 
ng Nobel V
t lí1901
1950
 Elisabeth Crawford
 
 Hơn 100 năm đã trôi qua kể từ ngày giải Nobel đầu tiên được trao. ElisabethCrawford sẽ giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về giải thưởng được trao hàng nămvà rất 
 
có uy tín này. Cơ cấu giới tính, quốc tịch, màu da trong lịch sử trao giải tự nó đã nói lên nhiều điều. Elisabeth Crawford cũng sẽ điểm qua top những người được đề cử nhiều nhất trong 50 năm đầu trao giải, trong số đó có nhiều người không được nhận giải…
 Ngày 10 tháng 12 năm 2001, Quỹ Nobel đã tổ chức lễ kỉ niệm 100 năm kể từngày giải thưởng Nobel đầu tiên được trao. Với tư cách là những người thắng giải trongnăm
- Eric Cornell, Wolfgang Ketterle và Carl Wieman
 – 
 
tụ họp ở Stockholm và Oslo,cùng với
 
những người thắng giải khác của năm 2001 và những người đã từng đạt giảitrong những năm trước đã tham gia buổi lễ kỉ niệm. Cũng đừng quên rằng họ là phần nổicủa tảng băng chìm thể chế Nobel. Vì chỉ có tối đa ba người có thể chia chung một giảithưởng, cho nên người ta có thể đếm được số ứng cử viên kém may, những người thườngít được mời đến.
 
Giải thưởng Nobel được xem như một tòa tháp cao hơn tất cả những giải thưởngkhác trong khoa học và y học là vì lịch sử lâu đời của nó. Thậm chí khi giải thưởng
này
chưa tròn 10 tuổi thì một nhà báo người Mĩ đã viết: “Không thể viết về lịch sử của nềnkhoa học hiện đại mà không nhắc đến danh tiếng của giải thưởng Nobel dành cho nhữngkhám phá có ích cho con người trong lĩnh vực vật lí, hóa học và y học”. Một số người cóthể không đồng ý với nhận định này, chẳng hạn, họ có thể cãi lại rằng những giải thưởngvật lí đã trao trong thế kỉ qua đã chỉ giới hạn trong nền vật lí nguyên tử và hạt nhân, mà bỏ sót đa số các thành tựu thuộc lĩnh vực địa vật lí, thiên văn vật l
í và toán lí. Tuy nhiên,
người ta cũng có thể công bằng mà nói rằng, đa số những nhà vật lí lớn của thế kỉ qua đãđược trao giải Nobel.
 
 
 
   ©    h   i  e  p   k   h  a  c   h  q  u  a  y
2 
 Năm 1974, Quỹ Nobel đã thay đổi quy chế, cho phép toàn bộ hồ sơ lưu trữ
-
thuộcquyền sở hữu của Viện Hàn lâm khoa học Hoàng gia Thụy Điển, đối với giải thưởng vậtlí và hóa học – 
 
được công bố để các nhà sử học khai thác, sau 50 năm giải thưởng đã trao.Quy định này có nghĩa là toàn bộ hồ sơ lưu trữ sẽ được đưa ra công chúng sau khi 50ròng đã trôi qua. Ví dụ, hồ sơ liên quan đến giải thưởng năm 1951 sẽ được công bố vào
ngày 1/1/2002.
Tất nhiên, sự thay đổi quy chế này đã cho phép những người viết lịch sử khoa họcnghiên cứu xem từng cá nhân nào đó đã thẳng giải như thế nào. Nhưng thực ra nhữngnghiên cứu này còn đi xa hơn. Các nhà lịch sử cũng xem xét cái gì đã giới hạn “tính côngchúng của giải Nobel”, và xem những người thắng giải, những người đề cử và cả nhữngngười kém may
 
mắn đã tham gia vào quá trình xét trao giải như thế nào.
 
Trong bài báo này, chúng ta gộp chung cả các nhà vật lí và hóa học, xem như làthành viên trong “công chúng Nobel”
 
của chúng ta. Lí do là trong phạm vi mà ủy ban Nobel quan tâm, một số vấn đề thường được xem là thuộc vật lí
-
như sự phóng xạ chẳnghạn – 
 
có khi trở thành thuộc hóa học. Hơn nữa, giải thưởng hóa học năm 1908 và 1935tương ứng được trao cho
Ernest Rutherford và cho Frédéric Joliot và Irène Joliot-
Curie, cho nghiên cứu củahọ trong lĩnh vực này
.
Cơ cấu giới tính, màu da và trường viện nghiên cứu
Trụ cột của công chúng Nobel là những người được đề cử cho giải thưởng vật lí,hóa học – 
 
hoặc đôi khi cả hai ngành – 
 
 bởi những nhà đề cử được mời. Những ai có quyềnđề cử được giới thiệu trong bảng bên dưới. Từ 1901 đến 1950, có khoảng 598 cá nhânđược đề cử, 104 trong số họ
-
chừng 1/6 – 
 
đã thắng giải. Vậy thì họ gồm những ai ?
 
Một điều rõ như ban ngày. Đa phần họ là đàn ông (99%). Chỉ có vỏn vẹn 8 ứngcử viên là nữ, trong đó chỉ có 3 người thắng giải. Đó là Marie Curie, giải Nobel vật lí1903 và giải Nobel hóa học 1911, Irène Joliot
-
Curie (giải hóa học 1935) và DorothyHodgkin (giải hóa học 1964).Mặc dù chỉ có vài ứng cử viên nữ, nhưng họ nhận được nhiều đề cử hơn (trung
bình
10 đề cử/ ứng cử viên nữ, trong khi chỉ có 7 đề cử/ ứng cử viên nam). Sự chênh lệchnày chủ yếu là do một số lượng lớn phiếu đề cử từ phía Lise Meitner, người chưa bao giờ thắng giải nào (Bà nhận được tổng cộng 20 đề cử cho giải thưởng vật lí, 21 đề cử cho
 
giảithưởng hóa học – 
 
chiếm hơn phân nửa số đề cử dành cho những ứng cử viên nữ tronggiai đoạn 1901
-
1950). Buộc phải trốn chạy khỏi chế độ phát xít Đức không bao lâu trướckhi khám phá ra sự phân hạch hạt nhân vào tháng 12/1938, những đóng góp của bà khô
ng
được ủy ban xét giải vật lí và hóa học kể đến, và năm 1945, chỉ một mình Otto Hahnnhận giải Nobel hóa học. Những ứng cử viên nữ kém may khác có thể kể ra đây là nhàhóa học người Đức Ida Noddack, nhà hóa sinh và toán học người Anh
-
Mĩ Dorothy
Wrinch, và
hai nhà vật lí nguyên tử người Áo Marietta Blau và Hertha Wambacher.
 
 
   ©    h   i  e  p   k   h  a  c   h  q  u  a  y
3 
 Những ứng cử viên giai đoạn 1901
-
1950 cũng đến từ một phạm vi hẹp các quốcgia. Trong số 2416 đề cử trong lĩnh vực vật lí, ba phần tư là dành cho các nhà khoa họcthuộc 4 nước: Đức (25%), Mĩ (21%), Pháp (16%) và Anh (13%). Trong những năm đầu,người Đức được đặc biệt ưu ái. Một phần tư còn lại phân đều cho các nước châu Âu, nhấtlà vùng Scandinavi, Đông Âu, Hà Lan và Italia. Ứng cử viên đến từ những lục địa khác – 
 
như Mĩ Latinh ( Peru và Brazil ) hay châu Á (Ấn Độ và Nhật Bản) – 
 
chiếm chưa tới 2%số đề cử. Châu Phi thì hoàn toàn không có mặt trong bản đồ Nobel.Đại đa số các đề cử trong lĩnh vực vật lí (67%) dành cho những ứng cử viên đanglàm việc ở các khoa giảng dạy của trường đại học và các phòng thí nghiệm. Nhóm nhiềuđứng vào hàng thứ hai (10%) là những người làm việc ở các viện công nghệ
-
từ cáctrường kĩ thuật đến các trường đại học công nghệ. Chỉ một vài đề cử dành cho nhữngviện nghiên cứu độc lập và phòng thí nghiệm thuộc chính phủ, như James Dewar thuộcViện Hoàng gia London, và Friedrich Kohlrausch thuộc Cục Tiêu chuẩn Đức, cả haingười này đều không được giải. Các nhà vật lí làm việc trong lĩnh vực công nghiệp cũngít và hiếm.Guglielmo Marconi, người cùng nhận giải thường vật lí năm 1909 cho khám phára điện báo không dây, là một thí dụ hiếm hoi. Phần đề cử còn lại bao gồm những nhà vậtlí như Oliver Heaviside và William Crookes, những người “không đủ tư cách” và làmviệc trong các phòng thí nghiệm tự xây dựng tại nhà, một chuyện không phải hiếm thấyvào thời gian đầu thế kỉ 20.
Tháng 6/1920, một nghi thức đặc biệt đã được tổ chức ở Stockholm để tôn vinh giải thưởng Nobel 
trao
trong thời kì và ngay khi vừa kết thúc Thế chiến thứ nhất. 5 trong số 9 người đạt giải trong thời kì này làngười Đức. Họ là (từ trái sang phải): Max von Laue (giải vật lí 1914), Fritz Haber (giải hóa học 1918),Max Planck (giải vật lí 1918), Richard Willstätter (giải hóa học 1915) và Johannes Stark (giải vật lí 1919). Những người phụ nữ trong hình là vợ của họ.
 
Vậy thì những đại biểu đại diện cho chuyên ngành của họ được tiến cử giảithưởng vật lí và hóa học như thế nào ? Câu trả lời phụ thuộc vào từng thời kì. Chẳng hạn,người ta ước tính có đến 1000 hay ngần ấy nhà vật lí đang hoạt động ở châu Âu và BắcMĩ vào đầu thế kỉ 20, khoảng giữa một phần tư và một phần ba trong số đó có thể đóng

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Choral Wealth liked this
Choral Wealth liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->