Do
ğ
u ve Batı
Bu gün kullandı
ğ
ımız anlamıyla “Do
ğ
u” ve “Batı” kavramları kapitalizmin Avrupa’da zaferyürüyü
ş
üne ba
ş
lamasıyla do
ğ
du
ğ
undan, burjuva uygarlı
ğ
ına göre bir koordinat eksenindentanımlanmı
ş
lardır. “Orta Do
ğ
u”, “Uzak Do
ğ
u” gibi kavramlar hep Avrupa’ya göretanımlanmı
ş
tır. Bu ideolojik karakterini unutmadan, Do
ğ
u ile Batı arasındaki temel farkabaktı
ğ
ımızda ne görürüz? Birinde zengin ülkeler ve demokratik rejimler vardır, di
ğ
eriyoksuldur ve anti demokratik rejimler vardır. Do
ğ
u’dakilerin en parlamenter biçimlerindebile, halkın seçilmi
ş
temsilcilerinin gerçek bir iktidarı, gerçek özgürlükler yoktur.Peki niye böyledir? Batı’da kapitalizmin do
ğ
up geli
ş
ti, Do
ğ
u’da ise modern bir kapitalizmhiçbir zaman do
ğ
mamı
ş
tır. Peki Do
ğ
u’da niye olmadı? Bunun sırrı Do
ğ
u’da Devletin güçlüolmasındadır. Yani Demokrasidedir batıdaki refah ve kapitalizmin sırrı. Sanılır ki, demokrasikapitalizmin ürünüdür, aksine kapitalizm demokrasinin ürünüdür.Burada
ş
öyle bir itiraz yapılabilir: Peki Japonya do
ğ
unun do
ğ
usunda, orada pek ala kapitalizmgeli
ş
mi
ş
ve tıpkı Batı’daki gibi bir ülke ortaya nasıl olmu
ş
da çıkmı
ş
? Bu bize, do
ğ
u ve batıkavramlarını daha dakik olarak tanımlamamız gerekti
ğ
ini gösterir. Do
ğ
u denenin ayırıcıözelli
ğ
i nedir? Eski uygarlık be
ş
ikleri olması. Yani Çin, Hint,
Đ
ran ve Orta Do
ğ
u, bunlarınhepsi, eski uygarlık be
ş
ikleridir. Binlerce yıl boyunca buralar, bu gün dünyada Avrupa veKuzey Amerika’nın bulundu
ğ
u yerlerdeydiler. Do
ğ
u’nun bu özelli
ğ
inden hareket edersek,Do
ğ
u’nun co
ğ
rafi de
ğ
il bir sosyolojik kavram olarak, eski uygarlıklara bula
ş
mı
ş
lık veya eskiuygarlık be
ş
ikleri olarak tanımlanabilece
ğ
i ortaya çıkar. Eski uygarlık be
ş
ikleri Avrupa’yagöre Do
ğ
u’da oldukları için, onlara do
ğ
u denmektedir. Eski uygarlık be
ş
i
ğ
i olmak nedemektir? Uygarlık demek ticaret, yani tefecilik ve bezirganlık demektir. Uygarlık demek çokgüçlü bir devlet demektir.Do
ğ
u’yu böyle sosyolojik olarak tanımlayıp bu kriterler açısından baktı
ğ
ımızda, Japonya’nınistisna olmadı
ğ
ı kuralı do
ğ
ruladı
ğ
ı görülür. Japonya co
ğ
rafi olarak Do
ğ
udadır ama tarihsel vesosyolojik olarak Batılı bir ülkedir. Çin uygarlı
ğ
ı Japonya’ya, Tıpkı Akdeniz Uygarlı
ğ
ı’nın
Đ
ngiltere’ye fazla i
ş
leyememesi gibi, hiçbir zaman fazla i
ş
leyememi
ş
tir. Japonya’nın antiktefeci bezirgan uygarlıklarla ili
ş
kisi, tıpkı Kuzey ve Batı Avrupa’nın Orta do
ğ
u ve Akdenizuygarlıklarıyla ili
ş
kisi gibidir. Yani Japonya, sosyolojik olarak do
ğ
ulu de
ğ
il batılı bir ülkedir.Tersinden de örnek verilebilir. Örne
ğ
in, Fas, Tunus, Cezayir, Arap uygarlı
ğ
ının Magrepdedikleri, Batının batısındadırlar co
ğ
rafi olarak ama tarihsel ve sosyolojik olarakdo
ğ
uludurlar. Fenikelilerden beri, bo
ğ
azlarına kadar Akdeniz ve orta do
ğ
u uygarlı
ğ
ınabatmı
ş
lardır.Hatta bu ölçüt bizzat, Batı’nın kendi içinde bile görülebilir. Güney Avrupa, uygarlı
ğ
a çokdaha fazla bula
ş
mı
ş
tır. Kuzey ise çok daha az. Bu antik uygarlıklara bula
ş
mı
ş
lık, KatolikProtestan sınırını bile belirler. Tıpkı do
ğ
u ve Batı Roma’nın Ortodoks, Katolik sınırı gibi.Eski Romla imparatorlu
ğ
unun iyice içine i
ş
ledi
ğ
i alanlar Katolik, uygarlı
ğ
a yeterincebula
ş
mamı
ş
alanlar Protestan’dır. Yani Avrupa ölçülerinde, Güney Dünya’daki Do
ğ
u’nunbenzeridir, Kuzey Batı’nın. Bütün bu sonuçlara baktı
ğ
ımızda, medeniyete az bula
ş
mı
ş
lık, yani
Leave a Comment