Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Teorija k n j i z e v n o s Ti Skripta

Teorija k n j i z e v n o s Ti Skripta

Ratings: (0)|Views: 1,013|Likes:
Published by Zorana Misovic
knjizevnost
knjizevnost

More info:

Published by: Zorana Misovic on Oct 15, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/10/2014

pdf

text

original

 
K N J I Z E V N O S T
1.NAZIV I POJAM KNJIZEVNOSTI
 Poreklo termina nalazi se u reci knjiga : sve sto je izrazeno recima iuobliceno u celinu ( knjigu ) imalo je zajednicki nazivknjizevnost. Knizevnost usirem smislu obuhvata umetnicku knjizevnost ( beletristriku ili lepu knjizevnostIknjizevnonaucnu prozu ) ali i proizvode koji nastaju u procesu proucavanjaknjizevnosti ( knjizevnu kritiku , u uzemsmislu obuhvata samo ono sto se naziva beletristrika ili lepa knjizevnost ( poezija , proza , drama ) I knjizevnonaucnuprozu( dnevnik , putopis , reportaza , pisma , memoari ). Za knjizevnost u uzem smislukoriste se I pojmovi umetnickaknjizevnost , umetnost reci .
2.PRIRODA I FUNKCIJA KNJIZEVNOSTI
 Knjizevnost ima znacajnu ulogu , ona siri i saznaje intelektualne vidike .Knjizevnost ima vaspitnu I drustvenu ulogu. Ona je samosvesna , kreativna , ljudskaduhovnost i emocija .Ima ulogu da zadovoljava narasle potrebe , potrebezacelovitijim dozivljavaljem I obuhvatnijim saznavanjem sveta prewko dubljegrazumevanja i tumacenja knjizevnog dela. Drustvena funkcija I uloga knjizevnostiispoaljava se u svojoj pravoj mogucnosti , tamo gdes e ciatcevo knjizevnoiskustvoukljuci u horizont ocekivanja njegove zivotne prakse I preformira njegovo shvatanjesveta . 3.
NAUKA O KNJIZEVNOSTI
 ( KNJIZEVNA TEORIJA , KNJIZEVNAISTORIJA KNJIZEVNA KRITIKA )Teorija knjizevnosti je dinamicna nauka kako u pogledusvoje sadrzine , takoi u pogledu rezultata i pojmovnog aparata .Ona je dinamicna disciplina , jer je uvek otvorena zanove rezultate i nova uopstavanja , na osnovu materijala koji obezbedjujuknjizevnost , knjizevna kritika i knjizevnaistorija .Teorija knjizevnosti obezbedjuje osnovne postavke znanja I instrumente zaistrazivacki rad knjizevnog kriticara iknjizevnog istoricara . Na drugoj strain ,knjizevna kritika I knjizevna istorija obezbedjuju nove cinjenice za daljauopstavanjateorije knjizevnosti .Teorija knjizevnosti izucava opste zakonitosti knjizevnog stvaranja , priroduknjizevnogdela , izrazajna sredstva , utvrdjuje merila za klasifikaciju knjizevnostikao i posebna svojstva , osobine i zakonitostiradova i vrste .
ISTORIJA KNJIZEVNOSTI
 Proucava razvitak knjizevnosti u istorijskom kontinuitetu . Ona ne prati samoknjizevni zivot , pojedine pisce , I njihovadela , vec pazljivo proucava drustveno
 –
ekonomske uslove u kojima je nastajala odredjena knjizevnost , uziam u obzirpoliticki zivot , koji se svakako na odredjeni nacin odrazio u knjizevnoj produkciji jednog vremena , pomno prati razvitakideologije I njen uticaj na knjizevni zivot Iknjizevno stvaranje kako pisca pojedinca , tako i cele zajednice . Istorija knjizevnostinije samo hronoloski pregled pisacai dela ,nego kompleksno prikazivanje drustvenog, politickog I kulturnog zivota jedne sredine i vremena. .U istorijuknjizevnosti spadajusinteticki pregledi razvoja jedne knjizevnosti uodredjenom periodu , rasprave , studije , Imonografije u kojima se proucava jedan pisac , jedan knjizevni pravac ili neka knjizevna pojava .
KNJIZEVNA KRITIKA
 Njen zadatak je da prati knjizevni zivot , obavestava citaoca o novimknjigama ocenjije i vrednuje knjizevno delo ilistvaranje pisca .Zato se kritika deli natekucu I naucnu kritiku . U tekucu kritiku spadaju novinska ili casopisna kritika ,kojau kratkim crtama predstavalja novu knjigu ukazujuci na njene vrednosti Inedostatke . Ima informativni karakter I nezalazi u dublju analizu knjizevnog dela.Ova kritika ima oblik beleske , osvrta I prikaza . Naucna kritika pruza produbljenuIdokumentovanu ocenu vrednosti knjizevnog dela bilo dam u prilazi samo sa jednogaspekta ili ga razmatra u celini , sarazlicitih aspekata I primenom razlicitih metodaispitivanja . U naucnu kritiku ubrajaju se raspave , studije I monografije.Knjizevna kritika je znacajna disciplina nauke o knjizevnosti iz dva osnovnarazloga : vrlo je razvijena I bogata ,najproduktivniji je deo nauke o knjizevnosti ,obezbedjuje gradju za knjizevno
 –
istorijska uopstavanja I izraduknjizevnoistorijskihsinteza .4.
STILISTIKA
 ( kao disciplina o izrazajnim vrednostima jezika ; pojam , odlike iPodela )
Stilistika
  je nauka o stilu . Proucava nacin izrazavanja jezikom I relacijeizmedju jezika na jednoj strain , I namera , misli , osecanja Iraspolozenja , na drugojstrani . Stilistika je disciplina lingvistike kada proucava jezicki system I njegovustrukturu sve do jezickih jedinica. Stilistika je diciplina nauke o knjizevnostikada proucava sklad izmedju misli , osecanja I namera , na jednoj strani I jezickog izrazakao realizacije misli na drugoj strani , te umetnicke vrednosti tog sklada . Otuda Idveorijentacije u stilistici ili mikrolistika I knjizevan stilistika ( stilisticka kritika ) ilimakrostilistika .
Lingvisticka stilistika
 proucava jezicke cinjenice u utvrdjuje opste zakone ,ale ne daje ocene . Njene rezultate koristi knjizevna stilistika zaestetsko vrednovanjeknjizevnog dela .Predmet istrazivanja ove stilistike obuhvata jezicki system , jezickunormu , jezicke jedinice i stil .
Knjizevna stilistika
 ili stilisticka kritika proucava umetnicko funkcionisanje jezickih sredstava u knjizevnom delu I ocenjuje estetskevrednosti knjizevnog dela .Predmet istrazivanja knjizevne stilistike obuhvata veliki broj knjizevnih elemenata Ifenomena
 
: motive I teme , oblikovanje sizea , reljef teksta , poruka , monolog ,dijalog , pripovedanje , deskripcije , karakterizacija ,izvori I uticaji .5.
STIL PESNICKOG JEZIKA
 Jezik je kolektivna tvorevina ali se ostvaruje tako sto ga pojedinacupotrebljava da bi izrazio svoja htenja , namere ,osecanja , raspolozenja I stavove .Zato ima individualni karakter i boju . U toj upotrebi dobija mnoge pratilackeelemente( gest , mimika , intonacija , ritam ) dozivljava odstupanja od norme ,emocionalno se boji , uskladjuje se sa situacijom ukojoj sekoristi I sa prirodom I psihologijom onoga koji ga koristi . Ovaj poseban I specifican nacin upotrebe jezikaodstrane pojedinca , naziva se stil , a nauka koja se bavi proucavanjem stila zove sestilistika .Pesnicki jezik je oznaka za jezik knjizevnog dela , koji se razlikuje od svihdrugih nacina izrazavanja ( u svakodnevnom govoru , novinarstvu , nauci )po nacinui cilju upotrebe . Dok naucni jezik saopstava istinue uz pomoc pojmova I cinjenicadelujuci na razum , pesnicki jezik predocava stvari I pojave preko umetnickih slika Ilikova , delujuci na mastu , razum I osecanja. Citanje naucnogteksta pruza saznanja ,citanje knjizevnog teksta ozivljava mastu, budi osecanja , nudi saznanja I estetskouzivanje .Pesnicki jezik odlikuje :-konkretnost u slikovitost u opisivanju-emocionalnost uizrazavanju pri cemu odstupa od normalnog nacinaizrazavanja-ritmicnost u organizacicjiumetnickog materijala
 –
slika ilikova , jezickasredstva I jezickog signala-preobrazavanjeznacenja ( prenesena znacenja
 –
figurativnost , bogatstvoznacenja
 –
mnogoznacnost , jezgrovitost ,simbolicnost , izrazajnost )6
. STILSKE FIGURE
 ( POJAM I PODELA )Stilske figure nastaju iz raznovrsnog odstupanja od uobicajenog nacinaizrazavanja cime se postizekonkretnost , slikovitost , pojacavanje znacenja , dinamizacijaI ritmizacija umetnickog govora .Stilske figure se dele nanekoliko grupa :-FIGURE DIKCIJE , glasovne ili zvucne figure ( apsonanca , aliteracija,onomatopeja , anaphora , epifora , simploka , anadiploza ) .-FIGURE RECI ili tropi ( metafora , metonimija ,personifikacija , singdoha ,eufemizam , epitet , alegorija , simbol )-FIGURE KONSTRUKCIJE ili sintaksckefigure ( inverzija , retorsko pitanje, elipsa , asindeton , polisindeton )-FIGURE MISLI ( poredba ,antiteza , hiperbola , litota , gradacija , ironija , paradoks , oksimoron )7
. FIGURE DIKCIJE
 
( ASONANCA , ALITERACIJA , ANAFORA ,ONOMATOPEJA …)
 
ASONANCA
 
 –
zvucna stilska figura , nastaje ponavljanjem istih samoglasnika .S obzirom da samoglasnici imaju specifican tonskikvalitet , njihovo nagomilavanja jeizraz osecanja i raspolozenja , te I kod citalaca ili slusalaca izazivaju akusticne slike Iodredjena osecanja I
raspolozenja ( “pucina plava spava “ ) .
 
ALITERACIJA
 
 –
zvucna stilska figura , nastaje ponavljanjem istih suglasnika ilisuglasnickih skupova . Ovo ponavljanje izaziva zvukove
efekte I doprinosi ekspresivnosti pesnickog izraza ( “ vrh hridi crne trne “ )
 
ANAFORA
 
“ Ljubim li te….il` me bezum ganja ,Nemam vida , nemam osecanja ,Ljubim li te….. il` ljubav nije –
Sto se grli , to su samezmije .- Ponavljanje na pocetku stihova ( anaphora )
ONOMATOPEJA
 
 –
zvucna stilska figura nastala podrzavanje glasova izvukova iz prirode . Onomatopeicne reci nastale su kaorezultatreagovanja prvobitnog coveka na svet oko sebe
 –
ovim recima on je izrazavao svojaosecanja I raspolozenja , ali Isvoj dozivljaj sveta . U pesnickom jeziku , onomatopejaima znacajnu umetnicku funkciju , ozivljava I dinamizuje sliku
,konkretizuje je Izvukovno obogacuje( “ potok jauce , potok ….)
 
EPIFORA
 
 –zvucna stilska figura , gde se reci ponavljaju na kraju stihova .“ Sadi kuma jednog do drugoga ,Starog svata jednog do
drugogaMladozenju jednog do drugoga .( Devojka nadmudrila Marka )
SIMPLOKA
 
 –
 
zvucna stilska figura , gde se ponavljanje reci javlja ina pocetku I nakraju stihova .“ Blago mene I do boga moga blago
mene , eto sina moga( Uros I Mrnjavcevici )8.
FIGURE RECI ILI TROPI
 ( metafora , metonimija , personifikacija , singdoha ,eufemizam , epitet , alegorija , simbol )
METAFORA
 –
 
najslozenija I najlepsa stilsaka figura . Toliko je cesta u izrazavanjuda je postala sastavni deo govora .Nastaje u procesuuporedjivanja dva pojma vezivanjem po srodnosti . Zasniva se na prenesenom znacenju reci , na prenosenju pojmova iz jednog podrucja zivota u drugo . Cesto se metafora odredjuje kao skraceno poredjenje , cime seobjasnjava processnjenog nastajanja : mesto reci koja se poredi , upotrebljava se samorec s kojom se poredi . Mesto da pesnik , iskazujuci
 
svoju ljubav prema dragoj , kaze da je ona kao Sunce ( on bez nje ne moze da zivi kao sto svet nemoze da zivi bez Sunca
kaoizvora zivota ) , reci ce :“ Tijo noci ,Moje sunce spava …..”( J.J.Zmaj –
 
“ Tijo noci “ )Metafora ima afektivni karakter jer
pokazuje govornikov stav prema predmetuopisivanja ili opevanja , ona je izraz vrednovanja ( Golubice moja , Sovuljago jedna ,Kravetino ) . Jedna od svojstava metafore je da zgusnjava znacenje reci I istice ga ,obogacujuci izraz I ritam.
METONIMIJA
 
 –
Cesta stilska figura logicka metafora . Gradi se na principu zamene pojmova po osnovu logicke veze I zavisnosti . Veliki je broj oblika metonimje :-mesto da umesto onoga sto se u njemu nalazi -
Kuca
  je mirna ( -ukucani ,ljudi , porodica )-vreme umesto onoga sto se u njemu zbiva
 –
Bio je to buran
dan
 ( dogadjaj ) .-Orudje umesto proizvoda : Odusevilo me njegovo vesto
pero
 ( - poezija ) .-Znak umesto predmeta ili pojave , sredstvo umesto osobe :
Kruna
  je tako odlucila ( - kraljevska vlast )Ustala
 je kuka
 I
motika
 ( - narod )-Sredstvo umesto radnje :Citam
Cosica ( - njegovo delo )
 -Sadrzalac umesto sadrzine :Zapalio je lulu ( - duvan )
PERSONIFIKACIJA
 
 –
 
Stilsko sredstvo kojim se nezivim stvarima I apstraktnim pojmovima pridaju ljudske osobine , postupci I moci .“ Zemljakune svoje pokore “Nebo “ dalje putuje “ I “ zvezde placu ““Po tamnom krilu neme ponociko grdan talas jedan jedini ,da
se na morskoj va
lja pucicni ,lagano huji ko da umire ,ili da iz crne zemlje izvire”Personifikacija se cesto koristi u opisima
pejzaza kada se ozivljavaju pojedini predmeti u prirodi . Tim postupkom stavaraju se zive , dinamicne I upecatljive slikeprirode .
SINEGDOHA
 
 –
figura reci , logicka metafora , zamena reci na osnovu kvantitativnihelemenata ili logicno
 –
uzrocnih veza . Ona jesaznavanje jedne reci ili pojma pomocudruge reci ili pojma . Sinegdohom se oznacava :-
Deo umesto celine
 :Branili su
ognjiste
 ( - dom )Ostalo je bez
krova
 nad glavom (
 –
kuca )
- Celina umesto dela
 :
Evropa
 pruza otpor Americi ( - evropske zemlje )
- Jednina umesto mnozineVuk
dlaku menja , ali cud nikako ( -vuci )
- Posebno umesto opsteg :
 On je Kir Janja ( tvrdica )
EUFEMIZAM
 
 –
figura reci , podvrsta metonimije , koja se zasniva na zameni reci :kada se mesto prave reci koja imenuje nesto ruzno,ostro ili neprijatno , upotrebi blazarec. Koriste se I kao zamena za tabu reci , reci koje su vulgarne ,I precutnimdogovoromzabranjene za kolokvijalnu upotrebu .( Obilazi istinu
 –
laze , dobro se nakitio
 –
napio , mokra braca
 –
pijanice
…)
 
EPITET
 
 –
stilsko izrazajno sredstvo ,figura reci . Rec koja dodata glavnoj recidoprinosi zivosti, slikovitosti I snazi izraza . U tome je I sustinska razlika izmedju epitetaI atributa koji blize odredjuje pojam . Atribut kazuje neku opstu odliku I to pridevom
uosnovnom znacenju , a epitet ukazuje na unutrasnju osobinu pridevom koji je upotrebljenu prenesenom znacenju( “
pospano mo
re “ ) . Epitet otkriva raspolozenje onoga ko ga ko ga upotrebljava ,ugao gledanja na stvari I nacin
dozivljavanja stvari .Sustina epiteta je u koncentracijiosobina , u svodjenju moguceg opisa na jednu rec . Umetnicki sunajsnazniji oni epitetikoji su zasnovani na prenesenom znacenju isticuci neku unutrasnju osobinu predmeta , pojave ili

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->