Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Talat Paşa ve İttihat ve Terakki

Talat Paşa ve İttihat ve Terakki

Ratings: (0)|Views: 32 |Likes:
Published by kelkor

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: kelkor on Oct 18, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/18/2012

pdf

text

original

 
 
Prof. Dr. Sina AKŞİN TEORİ DERGİSİ - Mart 2006
 AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi E. Öğretim Üyesi 
Talat Paşa ve İttihat ve Terakki
Osmanlı 
tarihinin dönemeçleri
 
Önce Me
şrutiyet Devrimi'nin önemi üzerinde durmak istiyorum. Zaman
ı
nda "Hürriyetinilanı' diye adlandırılan bu olay, Osmanlı tarihinin ilk devrimi sayılabilir. Osmanlının ikincidevrimi, kendisini yok edecek olan Atatürk Devrimi olacaktı. Osmanlı tarihinin nice önemlidönüm noktaları vardır. Örneğin, İstanbul'un fethi ve başkent oluşu, beylikten imparatorluğageçiş anlamına gelen önemli bir dönüm noktasıdır. Rumeli'ye geçiş de öyledir. 1683 İkinciViyana Kuşatması, ya da o savaşı noktalayan Karlofça Antlaşması da, yenilgilerin başlangıcıolarak çok önemlidir. 1908'deki Sened-i İttifak belki devrim sayılabilecek bir dönüşüm olacaktı.Çünkü ilk kez Padişahlığın dışında bir toplumsal güç (âyan-toprak ağları sınıfı) resmen iktidaraortak oluyordu. Ama önce Alemdar Mustafa Paşa'nın ölümü ve sonra Kavalalı Mehmet AliPaşa'nın 1840'da nihaî yenilgisi ile bu kapı kapanmış oluyordu. Mısır Valisine karşı elde edilensonuçta İngiltere'nin etkin rolü oldu.
 Tabii Tanzimat önemli bir dönüm noktası
dır, ama devrim sayılamaz. Padişahkendi kendini sınırlamış, hukuk devletine doğru bir adım atılmış oluyordu. Ama bu sınırlamanınyaptırımı olabilecek bir iç güç yoktu. Yaptırım olarak dış güçler vardı. Çünkü Mısır sorunundaBüyük Devletlerin II. Mahmut tarafından devreye sokulması, 1838 Osmanlı-İngiliz TicaretAntlaşması, 1839 Nizip askerî İflasıyla birlikte Osmanlı Devleti bu devletlerin ortak yarı-sömürgesi durumuna düşmüş bulunuyordu. Demek ki Tanzimat devrim değil, Padişahın getirdiği bir düzeltmedir (ıslahattır).
I. Me
şrutiyetle gelince... Bu hareketin ideolojisi Nam
ı
k Kemal ve arkadaşları tarafındanoluşturulmuş bulunuyordu. Ama tabanı henüz yoktu. Paris’de 1867'de kurulan Yeni Osmanlılar Cemiyeti’nin topu topu 8 üyesi vardı. Osmanlı'nın, bir yandan malî iflas (1875 Tanzil-i FaizKararı), bir yandan Hersek ve Bulgaristan bunalımı, bir yandan tahtta çıldırmış bir padişah, sonderecede sıkışık bir durumunda, Kanun-u Esasî bir çıkış yolu olur umuduyla ilan edilmişti.Abdülhamit Sadrıâzam Mithat Paşayı azledip sürgüne gönderdiğinde hiç bir tepki gelmemişti.Oysa Abdülhamit korkuyla, Mithat Paşa umutla böyle bir tepki gelebileceğini düşünüyorlardı. 93Harbinin (1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı) yıkım; ardından Kanun-u Esasî'yi rafa kaldırmak zor olmamıştı. Hürriyet kahramanı Namık Kemal Padişah dalkavukluğu yapmak durumunadüşürülmüş, büyük olasılıkla bunun kahrından ölmüştü.
Ama 11. Me
şrutiyet'in ilan edildi
ğ
i 1908 yılında Namık Kemal'in vatan ve hürriyet
 
Yayına Hazırlayan:http://genclikcephesi.blogspot.com
1
 
ideolojisinin bir tabanı artık oluşmuştu. Taban, Padişaha zorla bunu kabul ettirmişti. Onun için burada söz konusu olan Islahat değil, devrimdi diyebiliriz.
II. Me
şrutiyet ve
İ
ttiha
t ve Terakki Partisi 
Hürriyeti ilan ettiren İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin yüzlerce, binlerceüyesi vardı
. İttihat ve Terakki (İT) 1889'da kurulan devrimci bir örgüttü. II. Mahmutdöneminde açılan Tıbbiye (1827), Harbiye (1834), Abdülmecit döneminde açılan Mülkiye (1859)gibi çağcıl (modern) yüksek okulların öğrenci ve mezunları kurmuştu onu. Padişahlar,mekteplilerin mutlakıyetleri için tehlikeli olduklarının farkındaydılar. Ama devleti ayaktatutabilmek için bu okulların
onsuz olmaz oldukları
da duyumsuyorlar
.Mekteplilerin sayısını az tutarak, onları a
laylı
larla (mektepli olmayanlar 
la) dengeleyerekdurumu idare etmeye çalışı
yorlardı. Ne var ki z
aman içinde sayı
ları artmış ve devrimyapabilecek birikime ulaşmışlardı.
 Mekteplilerle birlikte İ
ttihatç
ılar çoğalmışlardı, ancak % 95’i okuryazarolmayan, geleneksel ağ
alık ve şeyhlik düzeni içinde yaşayan Anadolu ve RumeliMüslümanları kitlesi içinde "
devede kulak" durumunda oldukları
nın farkındaydılar.Onun için Hürriyetin
ilanı
ndan sonra bile seçkin, öz
verili, çok disiplinli, devrimci,yurtsever bir örgüt olmaya özen gösteriyorlar
. Meşrutiyetin ilk yıllarındaKongrelerini gizli yapmak, hatta 1908 Kongresi 'nde seçilen Merkez-i Um
umî üyelerini gizlitutmak yoluna gittiler. Ayrı
ca. İlk dört yılda karşıtlarına gözdağı vermek için yılda bir (1908, 1909/1910, 1911) onlardan birini öldürme yoluna gitmişlerdi.
İttihatçıların hemen hepsi gençlerden olu
şuyordu. Geleneksel bir top
lumdaönderlik ya
şl
ı
lardan beklendiği için, ayrıca İT'nin siyasal deneyi
mi olmadığı
için 1913'edeğin İT iktidar 
daydı
, ama bu tam iktidar değil
di, '"denetleme iktidarı
" idi. Yani sadraza
mve nazı
rların çoğu İT'li olma
yan ya
şl
ı
başlı, devlet adamı konumunda paşalardın oluyordu. İT bunlara ne yapacaklarını ("yap"), ne yapmayacaklarını ('"yapma") söylüyordu. Bu, bir çeşit'uzaktan kumandalı' iktidardı. Bu uygulamanın bir benzerini 1997 yılında başlayan ve HilmiÖzkök 
'ün Genelkurmay Ba
şkanl
ığı
na de
ğin süren, "28 Şubat süreci" adını almışolan askeri müdahale döneminde yaşadık. İT'nin denetleme iktidarı süresinceİT karşıtları onun tam iktidar olmak istemesini ayıp bir şey gibi sunmakistediler ve kamuoyunu da bu yönde etkilediler.Denetleme iktidarı
bir ölçüde 1908 seçim sonuçlarının bir sonucuydu.
Hürriyetilan edildiğ
inde İT Rumeli'de iyi örgütlenmiş duru
mdaydı
. Oysa İstanbul, Anadolu,
Arapülkelerinde örgütü yoktu ya da zayı
ftı. Muhale
fet olan Ahrar Fı
rkası da aynı biçimdeörgütlenme fırsatı bulamamıştı. Bu
yüzden Mebussan Meclisinde 281 toplamsandalyenin dağı
lımı şöyle ol
mu
ştu:
İ
T 54, Ahrar 60, bağımsız 147. Ahrar ile İT baş başagibiydi, hatta Ahrar biraz öndeydi. İT dilediklerini yapt
ırabilmek için sürekli bağımsızları
etkilemek durumundaydı. İT'n
in İş
lediği "yıllık'" cinayetlerinin bir amacı da belki buydu. Nitekim İT 1913'te S
ait Halim Pa
şa'n
ı
n sadrazam
lığı
yla ve tek parti yönetimiyle iktidar ol
unca yı
ldırı (terör) yöntemlerin
den vazgeçti. Yukarı
da denildiği üzere,
İ
T'nin karş
ısındaki en büyük engel, Türklerin
http://genclikcephesi.blogspot.com
2
 
(Müslümanların) ağalık-şeyhlik düzeninde (feodal bir düzende) ya
ş
ıyorolmaları
ydı. Saray, padişahlık olarak "süper ağa
", halifelik olarak ‘süper
şeyh’
konumundaydı
ve bu düzenin doğal önderliğini yapıyordu. Türklerin %95'inin okuryazar olmaması düzenin gereği ve sonucuydu. Zaten İT'nin amacı da toplumu dönüştürmek, Türkl
eri,Müslümanları
çağcıl, kapitalist bir düzene taşımaktı. Demek ki ağalık ve şeyhlik İT'ninhasmıydı. 31 Mart olayından sonra tahta Sultan Reşat gibi yumuşak ve edilgin bir padişahıngelmesi, İT için olağ
anüstü bir talihti. Ama öbür Saray mensupları
karşıt tavırlarınıs
ürdürmü
şlerdir. Meşrutiyet, yani seçilmiş Meclisli-
hükümdarlı
k düşüncesine hiçbir Osmanlı padişahının aklı ve gönlü yatmamıştır. Sultan Reşat'ın uy
umluluğ
u bir kabulden çok, kişi
liğ
igereği, bir tahammülü gösteriyordu. Tabii ağalık ve şey
hlik düzeninin her kademesi de,her fı
rsatta İT'nin karşısına dikilmiştir.
alık ve şeyhliğin büyük müttefiki emperyalizm idi. Onun için de emperyalizm İT'ninamansız düşmanı oldu. Çünkü "hasta adam" ilan edilmiş olan Osmanlı Devleti'ni canlandırmak isli
yordu İ
T. Ve bunu
istemekle kalmı
yor, bunu gerçekleştirecek yolları biliyor, gerekli beceri ve gücü gösteriyordu. Ama öyle olacak olursa emperyalizmin Osmanlı'da sömürüsünüsürdürme arzusu, sırası gelince Osmanlı'yı parçalama ve yok etme arzusu güme giderdi.
İttihat ve Terakki ve Batı emperyalizmi
Rumeli ve Anadolu söz konusu oldukça emperyalizmin özel ba
şka bir amac
ı
daha vardı. Onların, yerli Hıristiyanlarca da benimsenen bakışına göre, Türkler butopraklara sonradan gel
mi
şlerdi. Osmanl
ı
egemenliği so
na erince, bu coğ
rafyayı yurtedinmiş Türkler de, kaç yüzyıl oturmuş olurlarsa olsunlar, çekip gitmeliydiler. Ya
ni, etniktemizliğ
e uğratılmalıy
lar. Buralar Hıristiyan topraklarıydı ve y
alnı
z Hıristiyanlar oturmalıydı
lar. Türklerin sahip olduğ
u yurt edinme, birlikte y
a
şama anlay
ışı
onlarda yoklu.Rumeli
için böyle bir megali idea'ları
olduğu belli olmuştu. Sevr antlaşması Anadolu içinde böyle oldu
ğunu ortaya koymuştu. Ama o antla
şman
ı
n hükümleri daha belli olmadan.Erzurum Kongresi Beyannamesi
"Her türlü i
şgal ve müdahale Rumluk ve Ermenilik teşkiligayesine matuf (yönelik) say
ı
lacaktır" (md.3) diyere
k durumun farkı
nda olduğunugös
termi
şti. "Her türlü işgal ve
müdahale" demek, sevimli, yararlı, zararsı
z sayılacak hiçbir "işgal ve müdahale" olamaz demekti.
Batı
emperyalizmi deyince Avrupa'nı
n büyük devletleri, ABD anla
ş
ı
l
malı
dır.Fakat tabii ki değişik zamanlarda bu ülkelerin kendilerine özgü siyasetleri olmuştur. Örneğin,ötekiler gibi Osmanlı ülkesinden parçalar koparmak heveslisi olmayan Almanya, bütün
Osmanlı
ülkesini elde etmek, yani onu uydusu, olanaklı
ysa sömürgesi haline getirmekistiyordu. Bu isteğ
inin belirtisi, bütün İmparatorluğu
kateden Berlin-Bağ
dat demir yolutasarısıydı. İT’ye gösterdiği yakınlı
ktı
. Fakat 93 Harbi sonundaki Berlin Kongresinde, I. BalkanS
ava
ş
ı
sonunda Londra Konferansı’
ndaki tutumuyla göstermi
ş oldu
ğ
u gibi. Alma
nyaiçin Osmanlı
bütünlüğü siyaseti t
aktik bir ara siyasetti. Fakat sonul (nihai) olarak oda Batı
'nın megali idea's
ını payla
ş
ı
yordu. Eski Hıristiyan topraklarında ya
lnı
zca Hıristiyan
larkalmalı
ydı. Nitekim Almanya ile i
ttifakı
kurmuş ve yürütmüş olan,
Almanya'ya sığı
nanTalat Paşa'nın
katili Tehlerian (Taylerian) yakalandı
, fakat mahkeme onu berat ettirdi.
Rusya ve İ
ngiltere İT düşmanlığını etkin bir hiçimde yürüttüler. 31 Mart ayaklanmasını
http://genclikcephesi.blogspot.com
3

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->