Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
4Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Heterojen Reaksiyon Kinetiği- Ders Notlar-2

Heterojen Reaksiyon Kinetiği- Ders Notlar-2

Ratings: (0)|Views: 985|Likes:
Published by Cemalettin Tekinalp

More info:

Published by: Cemalettin Tekinalp on Nov 17, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, DOC, TXT or read online from Scribd
See More
See less

12/08/2012

pdf

text

original

 
BÖLÜM 2
KATALİZÖRLER
Katlizörler genel olarak katalizörler kimyasal reaksiyonların hızını arttıran ve reaksiyonsonunda değişmeden kalan kimyasal maddelerdir.
Katalizör,
çok küçük miktarı büyük değişikliklere sebep olan ve kimyasal prosesteharcanmadan reaksiyon hızını arttıran madde olarak tanımlanmaktadır.“Katalizör”terimi ilk olarak 1835 yılında
Berzelius
tarafından türetilmiş ve Berzeliuskatalizörü kimyasal hareketlenmeyi varlığı ile harekete geçiren ve yokluğunda bir kimyasalhareketlilik olmayan madde olarak tanımlamıştır.Berzelius’dan 60 yıl sonra W.
Ostwald
’a göre katalizör, kimyasal reaksiyon sırasında kendikendini değiştirmeyen, tükenmeyen ve varlığı ile termodinamik olarak mümkün reaksiyonlarıhızlandıran madde olarak tanımlanmıştır.Bilindiği üzere, bir kimyasal reaksiyonda reaktanların ve ürünlerin ortalama potansiyel enerjileriarasında bir enerji bariyeri bulunmakta ve reaksiyonun gerçekleşebilmesi in reaktanmoleküllerinin belli bir kritik aktivasyon enerjisine sahip olması, diğer bir deyişle mevcut enerji bariyerinin aşılması gerekmektedir. Katalizörün görevi, reaksiyonun gerçekleşebilmesi içinaktivasyon enerji bariyerini düşürerek reaksiyonun hızını yükseltmektir. (Aktivasyon enerjisiniazaltmaktır.) Bu durum şematik olarak aşağıdaki gibi gösterilebilir.
Katalizör kullanıldığında reaksiyon mekanizması değişir,
yanireaksiyon yeni bir mekanizmaya re olur. Bu sayede aktivasyonenerjisi düşer ve reaksiyon hızı artar. Katalizörün rolü, bir önceki şekildede görüldüğü gibi reaktanlarla yeni bir ara ürün meydana getirmek vedaha sonra kendisi eski haline geri dönerken, bu ara üründen son ürün
1
 
veya ürünlerin oluşmasını sağlamaktır. Katı katalizörlüğünde yürüyen birreaksiyonda katalizörün rolü bir örnekle aşağıdaki gibi açıklanabilir.
A + B
C
şeklindeki bir reaksiyonun katı katalizörün
X
1
ve X
2
gibi iki aktif merkezi tarafından katalizlendiği düşünülür. Aktif 
X
1
 
ve
X
2
merkezleri A ve B reaktanları ile kompleks oluştururlar. Daha sonra bu
X
1
ve
X
2
merkezleri tekrar rejenerasyona uğrayarak C ürününü meydanagetirirler.
A + X
1
 
AX
1
(1)B + X
2
 
BX
2
(2)AX
1
+ BX
2
 
C + X
1
+ X
2
(3)
Proses esnasında X
1
ve X
2
merkezleri sürekli olarak reaksiyonda rol alamazlar ve zamanlaaktifliklerini kaybederek reaksiyona giremez hale gelirler. Bu durumda katalizör zehirlenmesiveya katalizör deaktivasyonu meydana gelmiş olur. Katalizörün aktivitesinde gözlenen azalmaçoğunlukla katalizör deaktivasyonu olarak adlandırılmaktadır. Heterojen kataliti proseslerdeki katalizör deaktivasyonu katalizörlerin ne kadar süre aktivitelerini kaybetmedençalışabildiklerini göstermektedir ve bu nedenle de katalizörlerin endüstriyel sistemlereuygulamasında kullanılan önemli bir parametredir. Katalizörler zamanla aktivitelerinikaybetmelerine rağmen, bu işlemin ortaya çıkabilmesi geçen süre, reaksiyon süresine göre çok daha fazla olduğundan (aynı aktif merkezler binlerce, milyonlarca defa reaksiyonun oluşmasınısağlarlar) katalizör kullanmak ekonomik hale gelir. Katalizörün aktivitesini koruma süresi nekadar fazla ise katalizör o derece kararlı demektir. Kararlık katalizörün ne kadar süreaktivitesini koruyacağının bir göstergesidir.
Çok düşük miktardaki katalizör, büyük miktardaki reaktanın ürüne dönüşmesinisağlar.
Ancak, düşük katalizör miktarlan k dönüşümler sağlaması, katalizör konsantrasyonunun reaksiyon hızı üzerine etkili olmadığı anlamına gelmez. Aslında, zincirleme bir reaksiyon söz konusu değilse, reaksiyon hızı doğrudan katalizör konsantrasyonu ileorantılıdır. Yani, yukarıda verilen örnekte X aktif merkez sayısı sayısı ne kadar fazla ise,reaksiyon hızı da o oranda artar. Homojen katalitik reaksiyonlarda, reaksiyon hızı doğrudandoğruya katalizör konsantrasyonu ile orantılıdır. (Çözeltide oluşan bir çok organik reaksiyon,katalitik enzim reaksiyonları.)
Çift yönlü
(reversible) reaksiyonlarda, denge bileşimleri ortamda katalizör bulunmasına veyakatalizör cinsine bağdeğildir. Yani denge bileşimi katalizörle değişmez. Bu durum,katalizörlerin sadece reksiyon hızı üzerinde etkili olduğunu ve katalitik etki sonucu her iliyöndeki reaksiyonun hızlandığını gösterir.
2
 
Katalizörlerin diğer bir önemli özelliği de reaksiyonun seçiciliği (selectivity) üzerine etkiliolmalarıdır. Katalizör tarafından yalnızca istenen ürünün oluştuğu reaksiyonun katalizlenmesiolayına
katalizörün seçiciliği
denilmektedir. Seçicilik katalizörün tercih edilen bir reaksiyonukatalizlemesine olan yeteneğini ifade eder. Seçicilik birden fazla reaksiyon olduğu zamanreaksiyona giren maddenin ne kadarının istenen ürüne dönüştüğünü göstermektedir. Seçicilik genellikle basınç, sıcaklık, reaksiyona giren maddenin bileşimine göre farklılık gösterebilir.Katalizör yapısı ve cinsi de seçicilik üzerinde rol oynar. Aynı anda bir çok paralel reaksiyon ileyan ürün meydana geliyorsa, uygun bir katalizör sadece arzu edilen reaksiyonun hızınıarttırarak, verimin artmasısağlamadır. Örnek olarak etanolün (etil alkol) bozunmasıgösterilebilir. Etanolün termik bozunmasında oluşan ürünler su buharı, asetaldehit, etilen vehidrojendir. Katalizör olarak alumina (Al
2
O
3
) kullalması durumunda sadece etilen ve su buharı ürün olarak ortaya çıkmaktadır. Buna karşılık, bakır katalizör kullanılması durumundasadece aset aldehit ve hidrojen oluşur, diğer yan ürünler oluşmaz.
Katalizörlerin genel özellikleri
şöyle özetlenebilir.1.Katalizörler, reaksiyon mekanizmasını değiştirerek reaksiyon hzıznı arttırırlar. Katalitik reaksiyonun aktivasyon enerjisinin, katalitik olmayan reaksiyonun aktivasyon enerjisinegöre daha düşük olmasını sağlarlar.
2.
Reaksiyon esnanda katalizörün aktif merkezleri reaktanlardan en az biriylekombinasyona girerek bir ara ürün oluşturur. Bu ara üründen son ürünün oluşması ile bu aktif merkezler inaktif durumdan tekrar aktif duruma geçerek işlemin sürekli olarak devam etmesini sağlarlar.3.Büyük miktarda ürün elde etmek için az sayıda aktif merkez (çok az miktarda katalizör)yeterli olabilmektedir.4.Katalizörler denge dönüşümünü değiştirmezler, yani denge bilimi üzerinde etkiliolmazlar. Çift yönlü bir reaksiyonda, ileri yöndeki reaksiyon için katalizör olan bir madde, ters yöndeki reaksiyon için de katalizördür.
5.
Katlizörler reaksiyonun seçiciliğini (oluşan ürün cinsini) tamamen değiştirebilirler.
Negatif Katalizörler:
Reaksiyon ortamında bulunmaları durumunda reaksiyonun hızını azaltanmaddeler “negatif katalizör” olarak adlandırılmıştır. Bu tür katalizörler genellikle zincirlemereaksiyonlarda ortaya çıkarlar. Bunun sebebinin, katalizörün reaksiyon basamaklarından birinidurdurması olduğu genel olarak kabul edilmiştir.
Otokatalitik Reaksiyonlar:
Bazı reaksiyonlarda reaksiyon hızı oluşan ürün konsantrasyonu ile bir artış gösterir. Ürünün katalizör olarak rol oynadığı bu tür reaksiyonlar “OtokatalitiReaksiyon” adı verilmiştir. Bunlara genellikle mikro-organizmalar tarfından katalizlenen enzimveya fermentasyon reaksiyonlarında rastlanır. Mekanizmaları oldukça karmaşık olmakala birlikte genel olarak;
3

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->