High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
BAB 5 – KEKAYAAN EKONOMI SABAHMENARIK MINAT ‘SYARIKAT BORNEOUTARA BRITISH’ (SBUB)
•
Sabah di bawah pengaruh KesultananBrunei dan Kesultanan Sulu
•
Sabah menjadi tumpuan pedagang Baratkerana kedudukannya strategik dan kayadengan hasil bumi
5.1 SBUB Bertapak Di Sabah
( Teks m/s: 102-104)
•
Sabah menarik perhatian pelabur-pelaburBarat kerana potensi ekonomi
•
antaranya kuasa Amerika Syarikat, Britain,Belanda dan Sepanyol
•
syarikat-syarikat asing mula bertapak diSabah
Amerika Syarikat
•
tahun 1865 Sultan Brunei beri konsesi tanahdi Sabah kepada wakil Amerika Syarikatiaitu W. L. Moses
•
tempoh sewaan selama 10 tahun
•
Moses menjual konsesi kepada
The American Trading Company
diketuai oleh J.W. Torrey dan T. B. Harris
•
Torrey gagal menanam kopi dan tebu diKimanis
•
Torrey menjual haknya kepada VonOverbeck
Britain
•
Von Overbeck menghadapi masalahkewangan
•
Tahun 1877 Overbeck meminjam wangdaripada syarikat Alfred Dent dan EdwardDent
•
Gabenor Labuan iaitu W. H. Treacherbersetuju membantu Overbeckmemperbaharui tempoh pajakan daripadaSultan Brunei dengan syarat syarikat yangditubuhkan diletakkan di bawah kekuasaanBritish
•
Tahun 1877 Sultan Brunei iaitu Sultan AbdulMu’mein perbaharui pajakan denganOverbeck dan Dent melalui perjanjian
•
Sultan Brunei serahkan tanah antara TelukKimanis dan Sungai Sibuku
•
1878 Overbeck dan Dent menandatanganiperjanjian dengan Sultan Jamalul Alam(Kesultanan Sulu)
•
Sultan Sulu serahkan kawasan dari SungaiPandasan hingga ke Sungai Sibuku
•
Tahun 1880 Overbeck menjual semuahaknya kepada Alfred dan Edward Dent
•
Dent tubuhkan Persatuan Sementara BorneoUtara British Berhad
•
Saham syarikat dijual kepada rakyat Britishbagi menambah modal perniagaan
•
Persatuan berusaha mendapatkan PiagamDiraja daripada kerajaan British untukmengukuhkan kedudukan dan memajukanperniagaan
•
November 1881 kerajaan Britishmenganugerahkan piagam kepadaPersatuan Sementara Borneo Utara BritishBerhad
•
Tahun 1882 syarikat itu dinamakan SyarikatBorneo Utara British (SBUB)
Kesan Pemberian Piagam Diraja BritishKepada SBUB
•
SBUB berkuasa mentadbir Sabah
•
Presiden pertama ialah Sir Rutherford Alcock
•
Pengarah urusannya ialah Alfred Dent
•
Brtish dapat memperluaskan pengaruh danmenghalang kuasa Barat lain bertapak diSabah
•
Tahun 1888 SBUB menandatanganiPerjanjian Perlindungan Borneo Utara yangmenjadikan Sabah negeri naungan British
•
British bertanggungjawab dalam hal ehwalluar Sabah
Syarat-Syarat Pemberian Piagam KepadaPersatuan Sementara Borneo UtaraBritish Berhad
•
SBUB tidak boleh menyerahkan wilayahSabah kepada sesiapa tanpa persetujuankerajaan British
•
SBUB mesti melantik pentadbir daripadapegawai yang diakui kerajaan British
•
SBUB perlu memelihara agama, adat resamdan undang-undang penduduk tempatan
•
SBUB hendaklah mentadbir Sabah denganadil dan saksama
•
SBUB mesti menerima nasihat daripadakerajaan British
5.2 SBUB Mengukuhkan Kuasa Di Sabah
(Teks m/s: 105-108)
•
pemerintahan SBUB diketuai oleh gabenorW.H.Treacher
•
gabenor dilantik oleh pengarah syarikatdengan persetujuan kerajaan British
•
gabenor dibantu majlis Penasihat yangditubuhkan tahun 1883
•
ahli majlis ialah Setiausaha Kerajaan,Bendahari dan Ketua Pasukan Keselamatan
•
pusat pentadbirannya di Sandakan
•
SBUB menubuhkan jabatan kerajaan untukmelicinkan pentadbiran
Cara SBUB Mengukuhkan Kuasa danMelicinkan Pentadbiran Sabah
(i)Menubuhkan Jabatan Kerajaan DalamPentadbiran
-
antaranya Jabatan Pos, Jabatan Buruh, Jabatan Polis, Jabatan Kewangan dan Jabatan Tanah dan Ukur
-
mempunyai Pegawai Daerah, Ketua AnakNegeri (digelar Orang kaya-Kaya – O.K.K. )dan Ketua Kampung
(ii)Membahagikan Sabah KepadaBeberapa Residensi / Daerah / Kampung
a)Peringkat Residensi
1
•
pada peringkat awal Sabah dibahagi kepadadua residensi iaitu Residensi Pantai Baratdan Residensi Pantai Timur
•
tahun 1935 terdapat empat residensi iaituResidensi Pantai Barat, Residensi Sandakan,Residensi Tawau dan Residensi Pedalaman
•
setiap residensi diketuai seorang Residenb)Peringkat Daerah
•
Setiap residensi pula dibahagi kepadabeberapa daerah yang diketuai olehPegawai Daerah (berbangsa Eropah)
•
Terdapat sepuluh daerah iaitu daerahAlcock, Daerah Dewhurst, Daerah Keppel,Daerah Martin, Daerah Myburgh, DaerahDent, Daerah Clarke, Daerah Cunliffe,Daerah Mayne dan Daerah Elphinstone
•
Tahun 1915 jawatan Timbalan PenolongPegawai Daerah diperkenalkan dandisandang oleh penduduk tempatan
•
Ketua Anak Negeri (Orang Kaya-Kaya –O.K.K.) tugasnya membantu Pegawai daerahdalam pentadbiran
•
Diberi surat kuasa yang membolehkanmereka menguruskan hal-hal berkaitanmasyarakat tempatanc)Peringkat Kampung
•
SBUB melantik Ketua Kampung yang digelarOrang Tua
•
SBUB mengekalkan penglibatan peribumidalam pentadbiran kerana merekamemahami adat dan budaya masyarakattempatan
•
SBUB tidak mempu menggaji ramai pegawaiEropah kerana menghadapi masalahkewangan
(iii)Melaksanakan Undang-Undang Barat dan Tempatan
•
tujuan untuk menjaga keamanan negeri
•
tahun 1900 diwujudkan Mahkamah Majistretdan Mahkamah Anak Negeri di Jesseltona)Mahkamah Majistret
-
dihakimi Pegawai Daerah
-
mengendalikan kes-kes berat seperti kesbunuh, culik dan rompakanb)Mahkamah Anak Negeri
-
hakim dilantik dari kalangan Ketua AnakNegeri yang arif dalam bidang agama Islamdan adat
-
mengendalikan kes-kes peribumi berkaitanundang-undang Islam dan adat
Organisasi Pentadbiran SBUB
•
Lembaga Pengarah
di London
•
Gabenor
di Sabah yang dinasihati olehMajlis Penasihat
•
Setiausaha Kerajaan
yangbertanggungjawab kepada;
- Ketua-Ketua Jabatan
(Pos, Buruh, Polis,Kewangan, Jabatan Tanah dan Ukur)-
Residen
yang merupakan ketua pentadbir diperingkat residensi-
Pegawai Daerah
merupakan ketua pentadbirdi peringkat daerah- tugasnya sebagai majistret, pemungut cukai,bendahari daerah dan pegawai buruh
•
Ketua Anak Negeri
pula tugasnyamenjaga keamanan, menguruskanpembahagian tanah, mengutip cukai danmemajukan pertanian
•
Ketua Kampung
pula tugasnyamenguruskan hal ehwal kampung, menjagakeamanan, membantu memajukanperdagangan, melaporkan kepada PegawaiDaerah tentang kes-kes kecurian, wabakpenyakit dan menjaga keselamatankampung
5.3 SBUB Mengeksploitasi Hasil BumiSabah
(Teks m/s: 109-114)
•
matlamat SBUB menguasai Sabah adalahuntuk membolot kekayaan ekonomi Sabah
•
SBUB mengeksploitasi kekayaan Sabahseperti hasil-hasil tradisional, hasil pertaniandagangan, pembalakan dan perlombongan(i)Hasil-Hasil Tradisional Sabah
•
SBUB memaksa penduduk tempatanmenambah hasil keluaran tradisional
•
Hasil jualan penduduk dikenakan cukaiseperti cukai tanah, cukai kepala, lesenperahu dan senjata
•
Tujuan cukai untuk mengatasi masalahkewangan SBUB
•
Antara hasil-hasil utama;
a) Sarang burung
•
eksport tradisional SBUB yangmenguntungkan
•
1926 nilai eksport sebanyak 125 000 dolar
•
kawasan utama ialah di Gua Gomantong,Gua Kuamut dan gua Magdalene
b)Pokok lanut
•
dikenali sebagai abaka, manila hemp atau
musa textiles
•
hidup meliar di kawasan pamah dan lembah
•
gentian pokok lanut dijemur sebelumdiproses menjadi tali kapal
•
di eksport ke Eropah
c)Rotan
•
di eksport dalam bentuk perabot, tikar dantongkat
d)Pokok sagu / rumbia
•
merupakan tanaman tradisional Sabah
•
hidup subur di kawasan berpaya di muarasungai
•
harga sagu sangat mahal di pasaran dunia
•
SBUB menggalakkan rakyat Sabahmengusahakannya secara komersial
•
Sagu mentah dieksport ke Singapura danEropah
•
1888 nilai eksport sagu Sabah sebanyak 93433 dolar
e)Hasil laut
2
•
seperti mutiara, trepang dan sirip ikan yu
•
diusahakan oleh masyarakat Bajau
•
dieksport ke China(ii)Hasil Pertanian Dagangan
•
SBUB mengusahakan tanaman baru sepertigetah dan tembakau
•
Sabah mempunyai tanah luas dan subur
a)Tembakau
•
tanaman dagangan yang penting
•
tembakau Sabah diiktiraf terbaik di dunia
•
daun tembakau digunakan untukmenghasilkan cerut
•
mendapat pasaran tinggi di Belanda danAmerika Syarikat
•
SBUB mengecualikan cukai eksport kepadapeladang tembakau bertujuanmenggalakkan tanaman tembakau
•
Tahun 1890 terdapat 61 buah ladangtembakau di Sabah
•
1902 hasil eksport tembakau Sabah bernilailebih 2 juta dolar
•
Kawasan utama penanaman ialah di PulauBanggi, Teluk Marudu, Lahad Datu, Tawaudan Sandakan
b)Getah
•
ladang-ladang getah dibuka di Beauford, Jesselton dan Tenom
•
berkembang akibat pembinaan landasankereta api
•
SBUB memberi 4% dividen kepadapengusaha getah bertujuan menggalakkanpenanamannya
•
SBUB juga memberi pengecualian cukaieksport selama 50 tahun kepada pengusahagetah
•
Buruh ladang getah dibawa masuk dariChina dan Jawa
•
Getah menjadi hasil eksport utama SBUB(iii)Pembalakan
•
SBUB menguasai hasil balak Sabah
•
Kaya dengan sumber balak seperti seraya,ramin, kapur, belian dan meranti
•
Kawasan pembalakan utama di Sandakan,Lahad Datu dan Tawau
•
Tahun 1898 kilang memproses kayu balakkepunyaan SBUB dibina
•
Buruh dibawa masuk dari Filipina danIndonesia
•
Hasil kayu balak dieksport ke China,Singapura, Britain dan Australia melaluipelabuhan Sandakan(iv)Perlombongan
•
SBUB giatkan perlombongan Sabah sepertiemas, arang batu dan mangan
a)Emas
•
tahun 1886 diusahakan oleh Orang Cina diSungai Segama
b)Arang batu
•
dilombong di Silimpopon dan Labuan
•
Silimpopon mempunyai longgokan arangbatu terbesar Asia Tenggara
•
diusahakan oleh
Syarikat Cowie Harbour Coalc)Mangan
•
diusahakan di Teluk Marudu oleh SyarikatBritish Borneo Exploration
•
dieksport ke Britain
5.4 Perubahan Sosial SBUB Di Sabah
(Teksm/s: 115-120)
•
SBUB membangunkan kemudahan asasseperti landasan kereta api jalan raya,sekolah, hospital dan telegraf
•
tujuannya untuk kepentingan dankeuntungan SBUB(i)Landasan kereta api
•
1896 landasan kereta api pertama dariWeston ke Beauford sepanjang 32 km
•
1904 dibina landasan dari Jesselton yangdikenali sebagai North Borneo Railway
•
1905 landasan disambung dari Beauford ke Jesselton dan dari Tenom ke Malalap
•
tujuannya untuk memudahkan SBUBmengangkut hasil keluaran di bahagianpedalaman ke pelabuhan(ii)Jalan raya
•
SBUB menumpukan pembinaan jalan raya dibandar-bandar besar seperti Jesselton,Sandakan, Lahad Datu, Kudat dan Tawau
•
tujuannya untuk menghubungkan kawasankegiatan ekonomi dengan bandar danpelabuhan
•
1930-an perhentian motokar dan bas dibinadi Kota Kinabalu(iii)Pengangkutan air
•
1890 Syarikat Perkapalan Straits Steamshipmemulakan perkhidmatan
•
tujuannya untuk mengangkut penumpangdan barangan(iv)Pendidikan
•
SBUB kurang memberi perhatian
•
SBUB hanya menyediakan pendidikan diperingkat rendah kerana kekurangan wang
•
SBUB anggap bidang pendidikan tidakmenguntungkan
•
Kebanyakan sekolah dibina oleh mubalighKristian bagi tujuan menyebarkan agamaKristian
•
antara sekolah yang wujud ialah SekolahInggeris, Sekolah Melayu dan Sekolah Cina
a)Sekolah Inggeris
•
1883 sekolah Inggeris pertama iaitu InstitutByron dibina di Sandakan oleh mubalighRoman Katolik
•
tahun 1887 Sekolah St. Mary ditubuhkan diSandakan
•
1909 Jabatan Pelajaran ditubuhkan untukmenguruskan sekolah-sekolah di Sabah
3
Add a Comment