Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Bilig_9.sayi.

Bilig_9.sayi.

Ratings: (0)|Views: 36 |Likes:
Published by Ülküsel Erinç
Bilig , Türk dünyasının sosyal bilimler alanındaki birikimlerini ortaya koymak, tarihî ve güncel problemlerini bilimsel bir yaklaşımla ele almak amacıyla yayımlanan uluslararası standartlarda, hakemli dergidir. Kış/Ocak, Bahar/Nisan, Yaz/ Temmuz ve Güz/Ekim sayısı olmak üzere yılda dört defa yayımlanır. bilig'e gönderilen yazılar, önce yayın kurulunca dergi yazım ilkelerine uygunluk açısından incelenir ve uygun bulunanlar, değerlendirilmek üzere o alandaki çalışmalarıyla tanınmış iki hakeme gönderilir. Hakemlerin isimleri gizli tutulur ve raporlar beş yıl süreyle saklanır. Dergide yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir.
Bilig , Türk dünyasının sosyal bilimler alanındaki birikimlerini ortaya koymak, tarihî ve güncel problemlerini bilimsel bir yaklaşımla ele almak amacıyla yayımlanan uluslararası standartlarda, hakemli dergidir. Kış/Ocak, Bahar/Nisan, Yaz/ Temmuz ve Güz/Ekim sayısı olmak üzere yılda dört defa yayımlanır. bilig'e gönderilen yazılar, önce yayın kurulunca dergi yazım ilkelerine uygunluk açısından incelenir ve uygun bulunanlar, değerlendirilmek üzere o alandaki çalışmalarıyla tanınmış iki hakeme gönderilir. Hakemlerin isimleri gizli tutulur ve raporlar beş yıl süreyle saklanır. Dergide yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir.

More info:

Published by: Ülküsel Erinç on Dec 01, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/04/2012

pdf

text

original

 
 1
 bilig-9/Bahar’99
 
TÜRK
İ
YE
İ
LE TÜRK CUMHUR
İ
YETLER
İ
 ARASINDAK
İ
EKONOM
İ
K
İ
L
İŞ
K
İ
LER
 
Mehmet D
İ
KKAYA
 
 Marmara Üniversitesi,O.Do
 ğ 
u ve
 İ 
sl.Ülk.Enst.
 İ 
ktisat At 
ı
abilim Dal
ı
Ö
 ğ 
rencisi
 
ÖZET 
 
1991'in sonlar 
ı 
ndan itibaren Sovyetler Birli 
ğ 
i'nin da 
ğ 
ı 
lmas 
ı 
yla birlikte ba 
ğ 
ı 
ms 
ı 
zl 
ı 
klar 
ı 
ı 
kazanmaya ba 
ş
layan Türk Devletleri olan Azerbaycan,Kazakistan, K 
ı 
rg 
ı 
zistan, Türkmenistan ve Özbekistan Cumhuriyetleri, kapal 
ı 
ve sosyalist bir ekonomik sistemden ç 
ı 
km 
ı 
ş
olman 
ı 
n tedirginli 
ğ 
i içerisinde d 
ı 
ş
 dünyadan kendilerine modeller ve ortaklar aramaya ba 
ş
lad 
ı 
lar. Bu konuda ilk akla gelen ülke, bölgeyle tarihsel ve kültürel pek çok aç 
ı 
dan ortak özellikleri bulunan Türkiye olmu 
ş
tur. Fakat bu ülkelerle ilgili sa 
ğ 
lam bir stratejik temele sahip olunmamas 
ı 
sebebiyle, Azerbaycan ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile ba 
ş
layan ili 
ş
kiler duygusall 
ı 
ktan s 
ı 
yr 
ı 
ld 
ı 
ktan sonra sa 
ğ 
lam bir ekonomik temele oturtulamam 
ı 
ş
ı 
r. Yak 
ı 
n zamanlarda büyük sermaye gruplar 
ı 
ı 
n bölgeye duyduklar 
ı 
ilgide meydana gelen art 
ı 
ş
istisna tutulacak olursa, Türkiye'nin bu ülkelerdeki iktisadî temsilcileri küçük ve orta ölçekli i 
ş
letmeler ile kültürel elçilik görevi yapan ve be 
ş
eri sermayenin yeti 
ş
tirilmesinde önemli roller oynayan e 
ğ 
itim kurumlar 
ı 
olmu 
ş
tur. Tüm bunlar çerçevesinde d 
ı 
ş
ticaret aç 
ı 
ı 
ndan Azerbaycan 
ı 
ş
ı 
nda Türkiye'nin fazla bir etkinli 
ğ 
e sahip olmad 
ı 
ğ 
ı 
, petrol arama gibi yo 
ğ 
un sermaye gerektiren faaliyetler d 
ı 
ş
ı 
ndaki yat 
ı 
ı 
m alanlar 
ı 
ı 
n pek ço 
ğ 
unda ise önemli bir avantaj yakalad 
ı 
ğ 
ı 
söylenebilir. Çal 
ı 
ş
mada bu etkinlik alanlar 
ı 
nda meydana gelen ili 
ş
kiler incelenmekte, petrol boru hatlar 
ı 
etraf 
ı 
nda geli 
ş
en politik çeki 
ş
meler ve Türkiye'nin bu çerçevede üstlenmesi gereken hayati vizyon üzerinde durulmaktad 
ı 
r.
 
 Anahtar Kelimeler :
 
Türkiye, Türk Cumhuriyetleri, Mal hareketleri,
 
Sermaye hareketleri,
İ
hracat kalemleri,
İ
thalât
 
kalemleri, Yat
ı
r
ı
m,
İ
ktisadi i
ş
birli
ğ
i
 
 
 2
 bilig-9/Bahar’99
 
G
İ
R
İŞ
 
1991'de Sovyetler Birli
ğ
i'nin da
ğ
ı
lmas
ı
ile ortayaç
ı
kan cumhuriyetlerde
ş
imdilik siyasal plandagörünmese de önemli ekonomik sorunlar
ı
n ya
ş
and
ı
ğ
ı
 
ı
kt
ı
r. Bunun sebebi, da
ğ
ı
lma sonras
ı
nda olu
ş
anuluslar aras
ı
iktisadî ili
ş
kiler bo
ş
lu
ğ
unun tam olarakdoldurulamamas
ı
d
ı
r. Bu ülkeler, önemli rezervlere vepotansiyele sahip olmalar
ı
na ra
ğ
men henüz ekonomiktoparlanman
ı
n sa
ğ
lanamam
ı
ş
olmas
ı
ve d
ı
ş
ticaretsektörünün belli bir olgunlu
ğ
a eri
ş
ememi
ş
olmas
ı
, buargüman
ı
n bir delili say
ı
labilir.Ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
klar
ı
n elde edildi
ğ
i 90'l
ı
y
ı
llar
ı
nba
ş
ı
nda, gerek ekonomik yeniden yap
ı
lanma, gereksepiyasalar
ı
n organizasyonu aç
ı
s
ı
ndan Türkiye'yeönemli roller biçilmi
ş
tir. Türkiye-TürkCumhuriyetleri aras
ı
ndaki iktisadî i
ş
birli
ğ
i
ı
s
ı
ndanen kayda de
ğ
er geli
ş
me, Türk firmalar
ı
n
ı
n buülkelerde yapm
ı
ş
oldu
ğ
u do
ğ
rudan yat
ı
r
ı
mlard
ı
r.Daha çok küçük ve orta ölçekli firmalar
ı
nyönlendirdi
ğ
i bu ak
ı
m, büyük sermaye guruplar
ı
içinde gerçekle
ş
ti
ğ
i takdirde potansiyelin önemli orandabüyüyece
ğ
i söylenebilir.Bu çal
ı
ş
mada, Türkiye ve Türk Cumhuriyetleriaras
ı
ndaki iktisadî i
ş
birli
ğ
inin boyutlar
ı
ve yap
ı
s
ı
 incelenecek, mal ve sermaye hareketleri aç
ı
s
ı
ndanmevcut durum analiz edilecektir. Çal
ı
ş
man
ı
ninceleyece
ğ
i bir di
ğ
er alan da tüm bu ülkelerinbirbirleriyle olan iktisadî ili
ş
kilerinin nas
ı
l birgeli
ş
me gösterdi
ğ
idir.
MAL VE SERMAYE HAREKETLER
İ
N
İ
N YÖNÜVE ÖZELL
İ
KLER
İ
 
İ
ktisadi i
ş
birli
ğ
ini gösteren en önemli araçlardanbirisi olan mal hareketlerinin yönü ve boyutlar
ı
n
ı
nçok c
ı
l
ı
z kalmas
ı
, yeni iktisadî ortak olan Türkiye ileili
ş
kilerin henüz önemli bir konuma gelemedi
ğ
inigöstermektedir. Bunun sebepleri olarak; yeniba
ğ
ı
ms
ı
z cumhuriyetlerde ya
ş
anan dönü
ş
ümsanc
ı
lar
ı
na paralel olarak al
ı
m gücünün azalmas
ı
veTürkiye ekonomisinde son y
ı
llarda ya
ş
anan sorunlarsay
ı
labilir. Bu çerçevede Türkiye'nin bu ülkelereyapm
ı
ş
oldu
ğ
u mal ve sermayetransferinin toplam içerisinde istenen ölçüde önemlibir yer tutmad
ı
ğ
ı
söylenebilir.Türk Cumhuriyetleri aç
ı
s
ı
ndan da iktisadî i
ş
birli
ğ
ini geli
ş
tirici ak
ı
mlar
ı
n henüz olu
ş
mad
ı
ğ
ı
 görülmektedir. Bu ülkeler için, hâlâ en büyük d
ı
ş
 ticaret orta
ğ
ı
Rusya Federasyonu ve kom
ş
u eski SSCBCumhuriyetleri olmaya devam etmektedir. Yeniticaret ortaklar
ı
n
ı
n aras
ı
nda ise AB Ülkeleri ve Çingibi ülkelerin ilk s
ı
ralarda yer almas
ı
oldukça dikkatçekicidir. (Aras ve Dikkaya, 1996) Eski ticariortaklarla olan iktisadî ili
ş
kiler Uzak Do
ğ
u ve Rusyakrizine kadar, azalan bir e
ğ
ilimin i
ş
aretçisi olarakgörünmesine ra
ğ
men, krizle birlikte, yeniden eskiba
ğ
lar
ı
n güçlendi
ğ
i görülmektedir.Türkiye ve bu ülkeler aras
ı
ndaki ticarette,özellikle ilk ba
ş
larda takas
ı
n önemli bir yer tuttu
ğ
ubilinmektedir. Önemli döviz rezervlerine sahipolmayan bu ülkeler için, ba
ş
lang
ı
çta bir zorunlulukolan bu durum, daha sonra ekonomik daralma ya
ş
ananzamanlarda yeniden ba
ş
vurulan bir araç olmu
ş
tur.Türkiye'den bu ülkelere gerçekle
ş
tirilendo
ğ
rudan yat
ı
r
ı
m alanlar
ı
, ço
ğ
unlukla hafif sanayi,g
ı
da sanayii ve tar
ı
ma dayal
ı
sanayilerdenolu
ş
maktad
ı
r. Yani bunlar, göreceli olarak üstünlü
ğ
esahip olunan ve d
ı
ş
rekabete dayanabilecek alanlard
ı
r.Bu konuda Türkmenistan ve Özbekistan gibi,hammadde avantaj
ı
na sahip ülkelerde, özellikle tekstilalan
ı
nda yap
ı
lan yat
ı
r
ı
mlar
ı
belirtmek gerekir.
Ş
imdi Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan,K
ı
rg
ı
zistan, Özbekistan ve Türkmenistan aç
ı
s
ı
ndan,say
ı
lan bu hususlar gerekli verilerin
ı
ş
ı
ğ
ı
alt
ı
nda ülkebaz
ı
nda incelenebilir.
İ
lk ele al
ı
nacak ülke, iktisadî,siyasi ve kültürel alanlarda Türk Cumhuriyetlerinemodel olma konusunda kendisine "öncülük" dahil pekçok rol biçilmi
ş
olan Türkiye olacakt
ı
r.
TÜRK
İ
YE
 Türkiye'nin Türk Cumhuriyetleriyle olan iktisadî ili
ş
kilerinde, bu ülkelerin geçi
ş
ekonomisi ya
ş
ı
yorolmalar
ı
ve zengin hammadde kaynak-
 
 3
 bilig-9/Bahar’99
 
lar
ı
ndan as
ı
l üretimin henüz tam olarak ba
ş
layamamas
ı
 sebebiyle çok fazla yol ald
ı
ğ
ı
söylenemez. Bu durum buülkelerle gerçekle
ş
en d
ı
ş
ticaretin son be
ş
y
ı
ll
ı
k durumuincelenerek a
ş
a
ğ
ı
daki gibi de gösterilebilir.
 
Tablo 1. Türkiye-Türk Cumhuriyetleri D
ı
 ş
Ticaret Rakamlar 
ı
 (milyon dolar)
 
1993
 
1994
 
1995
 
1996
 
1997
 
İ
hracat
 
455.3
 
444.2
 
549.1
 
862.0
 
1,088.6
 
Toplam
ı
n %'si
 
3.0
 
2.5
 
2.5
 
3.7
 
4.1
 
İ
thalat
 
196.8
 
192.6
 
293.6
 
306.8
 
401.1
 
Toplam
ı
n %'si
 
0.7
 
0.8
 
0.8
 
0.7
 
0.8
 
Kaynak: Ekonomik Rapor 1998,
İ
TO, s.80-82.
 
Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri aras
ı
ndaki d
ı
ş
ticaretrakamlar
ı
na ait bu veriler, Türkiye'nin bu ülkelerle olaniktisadî ili
ş
kileri aç
ı
s
ı
ndan önemli ipuçlar
ı
vermektedir.Bunlar
ı
n ba
ş
ı
nda son be
ş
y
ı
lda Türkiye'den bu ülkelere olanihracat rakamlar
ı
n
ı
n sürekli bir yükselme e
ğ
ilimigösterdi
ğ
idir. Örne
ğ
in 1997 ihracat
ı
, bir önceki y
ı
la göre%26.3 art
ı
ş
göstermi
ş
tir.
İ
thalat rakamlar
ı
nda sürekli birart
ı
ş
olmas
ı
na ra
ğ
men toplam ithalat içerisindeki pay
ı
n
ı
nyakla
ş
ı
k ayn
ı
oranlarda kalmas
ı
, Türkiye'nin bu ülkelerekar
ş
ı
önemli oranda d
ı
ş
ticaret fazlas
ı
verdi
ğ
inigöstermektedir.
İ
ncelenilen dönem içerisinde tüm BDTülkelerine yap
ı
lan ihracat
ı
n da benzer
ş
ekilde art
ı
ş
 göstermesi (1993'te %6.7'den 1997'de %13.4'e yükselerek)Türkiye'nin ihracat pazarlar
ı
ndaki yeni yönelimlerini
ş
aretçisi say
ı
labilir.
İ
thalâtta ya
ş
anan durgunluk, buülkelerden önümüzdeki y
ı
llarda, ba
ş
ta petrol ve do
ğ
al gazolmak üzere hammadde ak
ı
m
ı
gerçekle
ş
ti
ğ
i zamande
ğ
i
ş
ecektir.
 
İ
hracat
ve
İ
thalât
ı
n Da
ğ
ı
ld
ı
ğ
ı
Sektörler
 
Türkiye'nin bu ülkelere yapm
ı
ş
oldu
ğ
u ihracat
ı
n temelkalemleri
ş
unlard
ı
r: (DPT, 1996)
 \/ 
Tar
ı
m ve tar
ı
ma dayal
ı
g
ı
da sanayi ürünleri (bitkiselüretim,un, ya
ğ
,
ş
eker vs.)
 \/ 
Elektrikli ve elektriksiz makineler
 \/ 
Tekstil ürünleri
 
 \/ 
Dericilik sanayii ürünleri
 
 \/ 
Petro-kimya ve di
ğ
er kimyasal ürünler (ilaç vs.)
 \/ 
Metal e
ş
ya ve mobilyac
ı
l
ı
k ürünleri
 \/ 
Ula
ş
ı
m vas
ı
talar
ı
.
 
İ
hracat
ı
belirleyen bu temel kalemler, ayn
ı
zamandaTürkiye'nin geleneksel ihraç maddeleridir. TürkCumhuriyetlerinde temel g
ı
da sanayii ve di
ğ
er tar
ı
madayal
ı
sanayi alanlar
ı
geli
ş
ece
ğ
i zamana kadar bu ülkeler buçe
ş
it ürünlerini büyük oranda Türkiye'den kar
ş
ı
lamayadevam edeceklerdir.
 
Temel ithalât kalemleri ise
ş
öyle s
ı
ralanabilir:
\
 / 
Ç
ı
ı
rlama
 \/ 
Hayvanc
ı
l
ı
k ürünleri
 \/ 
Demir-çelik ve di
ğ
er metal sanayi ürünleri
 \/ 
Dokumac
ı
l
ı
k ürünleri
 \/ 
Petro-kimya mamulleri.
 
İ
thalât
ı
olu
ş
turan bu kalemlerin ana özelli
ğ
i, buülkelerin geleneksel ürünleri olmas
ı
d
ı
r. Yani bu mamüller,SSCB döneminde kurulan tar
ı
m a
ğ
ı
rl
ı
kl
ı
üretim yap
ı
s
ı
vebaz
ı
a
ğ
ı
r sanayi mamullerinin uzant
ı
s
ı
say
ı
labilir. Bualanlarda yabanc
ı
yat
ı
r
ı
mlar
ı
n artmas
ı
na paralel olarak birzaman sonra Türkiye bu ülkelerden daha geli
ş
mi
ş
ürünlersat
ı
n alabilecektir.
 
Türkiye'den Bölgeye Do
ğ
rudan Yat
ı
r
ı
m ve
İ
ktisadî 
İş
birli
ğ
i Çabalar
ı
 
1991'den sonra Azerbaycan ve Orta Asya'ya yönelikgüçlü bir Türk müte
ş
ebbis ak
ı
m
ı
gerçekle
ş
mi
ş
tir. Bugiri
ş
imcilerin, söz konusu ülkelerde yapt
ı
klar
ı
i
ş
ler ise,üretim baz
ı
nda küçük ve orta çapta i
ş
ler olmu
ş
, in
ş
aat,haberle
ş
me gibi alt yap
ı
i
ş
lerinde ise önemli çaptafaaliyetler üstlenilmi
ş
tir. Bu çerçevede 1994'ün sonunakadar Orta Asya ile 200 civar
ı
nda anla
ş
ma imzalanm
ı
ş
, bubölgeye toplam
666 
milyon dolar de
ğ
erinde krediverilmi
ş
tir. Bu rakam, insanî ve teknik yard
ı
mlarla birlikte1.1 milyar dolar
ı
bulmu
ş
tur. Yine bu döneme kadar Türkiyekökenli yakla
ş
ı
k 400
ş
irket 3.4 milyar dolar de
ğ
erinde i
ş
 üstlenmi
ş
tir. TC. petrol
ş
irketi TPAO ile BOTA
Ş
bölgedepetrol ve do
ğ
al gaz arama ve yeni boru hatlar
ı
n
ı
n in
ş
a edil-
 

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->