• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
 
Ο μεταμοντέρνος γνωστικισμός
Τρίτη, 03 Φεβρουάριος 2009
του Θεόδωρου Ζιάκα
Η αναζήτηση εξόδου από το τέλμα του σύγχρονου μηδενισμούεκδηλώνεται κυρίως με τη μορφή του μεταμοντέρνου φουνταμενταλισμούκαι της λεγόμενης «νέας θρησκευτικής συνείδησης».Η εμφάνιση του μεταμοντέρνου φουνταμενταλισμού τοποθετείται στηδεκαετία του ’60 και έκτοτε βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη. Το πρώτο κοινόχαρακτηριστικό των ποικίλων και εχθρικών μεταξύ τουςφουνταμενταλιστικών ρευμάτων, είναι η διάγνωση ότι για όλα τα δεινά τουσύγχρονου κόσμου φταίει η Νεωτερικότητα και ζητούν την αναθεμελίωσητου πολιτισμού επί των δικών τους προνεωτερικών ανθρωπολογικώνβάσεων. Το δεύτερο κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ο κολεκτιβισμός και ηενεργοποίηση των πιο απίθανων παραδοσιακών απαγορεύσεων καικαθηκόντων, με σκοπό την πλήρη διαφοροποίηση-αποξένωση από το«διεφθαρμένο» νεωτερικό περιβάλλον (γενειάδες, κοτσιδάκια, μαντήλες,κλπ.).Με τον φουνταμενταλισμό δεν χρειάζεται να ασχοληθούμε εδώ, γιατί ηδιέξοδος που προτείνει είναι σαφώς κολεκτιβιστική-προνεωτερική. Με τη«νέα» όμως θρησκευτική συνείδηση πρέπει να προβληματιστούμε, γιατίμέσα απ’ αυτήν προβάλλουν αξιώσεις μετανεωτερικής διεξόδου.
1. Η «νέα θρησκευτική συνείδηση».
Φορείς της λεγόμενης «νέας θρησκευτικής συνείδησης» είναι σήμερα στηΔύση εκατοντάδες νέες θρησκείες.Οι απαρχές της «νέας θρησκευτικής συνείδησης» ανάγονται στα τέλη του19ου αιώνα και συνδέονται με την εμφάνιση του μοντέρνου μηδενισμού.Από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα οι διάφορες τάσεις της γνωρίζουν μιαπρωτοφανή άνθιση. Ξεκινούν από την Αμερική και διαχέονται στονυπόλοιπο κόσμο. Πολλές απ’ αυτές έχουν εισαχθεί και στην Ελλάδα έπειτα
1
 
από τη Μεταπολίτευση. Η λίστα που συνέταξε ο μακαρίτης π. Αν.Αλεβιζόπουλος είναι ατελείωτη.Το πνεύμα όλων αυτών των τάσεων είναι νεο-γνωστικιστικό. Έχειυπερφαλαγγίσει τον παρδοσιακό αστικό γνωστικισμό, που εκπροσωπούνταναπό τις μασονικές στοές. Διαποτίζει, επίσης, την παραδοσιακή θρησκευτικήσυνείδηση. Πιθανολογείται μάλιστα ότι η «νέα θρησκευτική συνείδηση»έχει ήδη καταστεί η επικρατέστερη μορφή θρησκευτικής συνειδήσεως στηΔύση. Ταυτισμένη καθώς ήταν με τον πνευματοκτόνο αντικομμουνιστικόακτιβισμό, η δυτική χριστιανική θρησκευτικότητα ρούφηξε τη «νέαπνευματικότητα» σαν η έρημος τη βροχή. Η αλλαγή είναι πλέον εμφανήςκαι συνίσταται στην υπερέξαρση του μυστικισμού. Η πίστη ότι ομυστικισμός είναι η «ουσία» της θρησκείας έχει μάλλον κυριαρχήσει.Αναγνωρίζεται, εν γένει, στην πεποίθηση ότι υπάρχει μια «άλληκατάσταση», η μόνη πραγματική και το θέμα είναι να βρει ο καθένας τονεμπειρικό δρόμο που θα πρέπει, ο ίδιος προσωπικά, να ακολουθήσει για να«φθάσει» εκεί.Η ταύτιση θρησκείας και μυστικισμού αποτελεί τη βάση ενόςμεταμοντέρνου θρησκευτικού συγκρητισμού. Όπου και το σημείοσύγκλισης των «νεοθρησκευτικών» τάσεων. Ο συγκρητισμός (η εκλεκτική«σύγκραση») παρέχει στη «νέα θρησκευτική συνείδηση» την ακαταμάχητηυπεροπλία της, έναντι της «δογματικής αποκλειστικότητας» τωνπαραδοσιακών θρησκειών. Το New Age είναι, για παράδειγμα, η κυρίαρχημορφή «νεοθρησκευτικού» συγκρητισμού. Σύμφωνα με τις «νεοεποχικές»συγκρητιστικές αντιλήψεις όλες οι θρησκείες κρύβουν μέσα τους μια«εσωτερική παράδοση». Κάθε μια απ’ αυτές περιέχει όψεις τηςαντικειμενικής αλήθειας, ιδιαίτερους «δρόμους» προς την «άλληκατάσταση». Θα ήταν, επομένως, ευχής έργον να συγκροτηθεί μιαοικουμενική υπερ-θρησκεία, που να περιλαμβάνει «όλους τους δρόμους»και να ξεπερνά τους φονταμενταλισμούς. Μια «εναλλακτική» πανθρησκεία,κατάλληλη για την παγκοσμιοποίηση και τη μετανεωτερική εποχή. Ο«ανοιχτός σε όλα» και «ελεύθερος από δογματισμούς» άνθρωπος της«νέας εποχής», αντλεί από το μυστικιστικό σουπερμάρκετ ό,τι επιθυμεί:από τη Φιλοκαλία, τις Ουπανισάδες, τη θιβετιανή Βίβλο των Νεκρών, τηνΑποκάλυψη του Ερμή του Τρισμέγιστου, την εβραϊκή Καβάλα, ή τοΒουντού και τη Σαϊεντολογία.
2
 
Το θέμα δεν είναι αν η «νέα θρησκευτική συνείδηση» είναι «καλύτερη» ήόχι από την «παλιά». Το θέμα είναι, για μας εδώ, ότι δεν είναι καθόλου«νέα». Τουλάχιστον πιο νέα από εκείνη της ελληνο-ρωμαϊκής εποχής, λίγοπριν και λίγο μετά την έλευση του χριστιανισμού. Η θεματολογία και οιαπαντήσεις παραμένουν οι ίδιες. Ο κοινός παρονομαστής τόσο τωναρχαίων όσο και των σύγχρονων μορφών Γνωστικισμού είναι ότικηρύσσουν κάποιον τρόπο απόδρασης από τα κοινωνικά προβλήματα,μέσω μιας ιδιαίτερης μεταφυσικής διαφώτισης ελιτίστικου χαρακτήρα. Οιδιατυπώσεις μόνο είναι διαφορετικές και βεβαίως τα ιστορικάσυμφραζόμενα.Ο αρχαίος γνωστικισμός ήταν ένα σύνολο ιδεολογικών συστημάτων, ταοποία χαρακτηρίζονταν από την πεποίθηση ότι με την εφαρμογή κάποιωνειδικών τεχνικών, οι οποίες απορρέουν από μια κρυμμένη ανώτερη Γνώση,είναι δυνατή η παραγωγή μαγικών αποτελεσμάτων στο πεδίο τηςυποκειμενοποίησης, ικανών να κάνουν τον άνθρωπο υπεράνθρωπο. Οτύπος ανθρώπου, στον οποίο έβρισκαν απήχηση τα συστήματα αυτά ήτανκυρίως το ανέστιο Άτομο, το περιερχόμενο σε κατάσταση υπαρκτικούαδιεξόδου: κρίσης νοήματος και εσωτερικού κενού. Το γνωστικιστικόπνεύμα ήταν η βασική έκφραση των διεργασιών εξανατολισμού-αφελληνισμού στο θρησκευτικό πεδίο. Εναντίον του έκανε σκληρό αγώνα οχριστιανισμός σε συμμαχία με το κλασικό ελληνικό πνεύμα.
2. Το πρόβλημα και η αναζήτηση.
Γενικά οι νεογνωστικιστικές τάσεις είναι ελκυστικές, γιατί υπόσχονταιαπαντήσεις στα υπαρξιακά προβλήματα που δημιουργεί η αποσύνθεση τουνεωτερικού ατόμου. Αξιοσημείωτο είναι το ενδιαφέρον που προκάλεσε γι’ αυτές η κατάρρευση των αριστερών οραματικών διεξόδων τηςΝεωτερικότητας. Ας δούμε από πιο κοντά τη συσχέτιση αυτή.
2.1 Από την «αλλαγή του κόσμου» στην «αλλαγή του ανθρώπου».
Η εμπειρία από την εφαρμογή της κομμουνιστικής ιδεολογίας απέδειξε, ότιόλα χωρίς εξαίρεση τα επαναστατικά κινήματα καταλήγουν να κάνουνακριβώς το αντίθετο απ’ αυτό που αρχικά επιδίωκαν. Τέθηκε έτσι το
3
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...