Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

E ZWAARDERE DINGEN VAN DE WET

ETEKENIS EN ACHTERGROND VAN EEN JOODS BEGRIP IN

HET

ATTHEÜS

EVANGELIE

IBO

OENDERMIS

NLEIDING

Wanneer wetten meer zijn dan theoretische teksten, wanneer ze daadwerkelijk wordentoegepast in concrete situaties, ontstaan er rond de toepassing ervan altijd wetsinterpre-taties. Er dienen zich steeds situaties aan, waarin de wettekst moet worden uitgelegd. Devraag is dan óf en hoe de wet in zo' n geval toegepast moet worden. Vaak moet dan ook de ene wet nog tegenover de andere wet worden afgewogen. Welke wet heeft de voor-rang? Welke wet weegt zwaarder? Welk gebod heeft prioriteit?Deze combinatie van wetten en prioriteit komen we ook tegen in het Mattheüs-evangelie. In Mt. 23,23 gebruikt Jezus de uitdrukking

de zwaardere dingen van de wet

.Alleen al het noemen van dit begrip, impliceert het bestaan van

de lichtere dingen vande wet

.In deze bijdrage wil ik onderzoeken of het bijbelgedeelte, waarin deze uitdrukkingvoorkomt, terecht een kleine, maar belangrijke passage wordt genoemd, die maar al tevaak over het hoofd is gezien.

In de bespreking van het vergelijkende, comparatieve element in de wetsuitleg wordtuiteraard uitgegaan van de joodse wetten en de joodse wetsuitleg, de

halacha

. Zowel inhet Oude en Nieuwe Testament, als in de joodse, rabbijnse wetsuitleg zijn er tal vanvoorbeelden te vinden, waarbij wetten worden vergeleken en waarbij prioriteiten wor-den gesteld.Een goed voorbeeld van de neiging om met bestaande wetten in vergelijkende zin om tegaan vinden we in één van de Septuagint-vertalingen. Maarten Menken wijst erop, datMattheüs twee maal Hos.6.6a citeert (9,13 en 12,7). Volgens Maarten Menken gebruiktMattheüs hier een letterlijke, strikt op het Hebreeuws geënte, gecorrigeerde LXX-vertaling (LXX A).

Omdat Mattheüs in zijn evangelie zo vaak het comparatieve ele-ment gebruikt bij zijn beschrijving van Jezus' wetsuitleg zou hij, volgens Menken, vastde vrijere, ongecorrigeerde LXX-vertaling (LXX B) hebben gebruikt, wanneer Mat-theüs daar althans over zou hebben beschikt. De twee Hosea-citaten bij Mattheüs luiden

D.C. Sim, p. 131

M.J.J. Menken, p.229-230

e! leo" qev lw kaiVou* qusiv an

(barmhartigheid wil ik en niet [een] offer). De originele,ongecorrigeerde LXX-versie (LXX B), die dus beter bij Mattheüs had gepast, heeft:

e! leo"

qev lw h# qusiv an

(barmhartigheid wil ik [liever]

dan

een offer). Waarschijnlijk isdeze vertaling ontstaan onder invloed van Hos. 6,6b, waar de vergelijking wel explicietgemaakt wordt. Of Menken terecht aanneemt, dat Mattheüs een andere vertaling zouhebben gebruikt, indien voorhanden, of niet, lijkt me moeilijk vast te stellen. Het be-staan van LXX A geeft echter wel aan, dat men in een wat vrije omgang met de ver-schillende bijbelse geboden de neiging had om ze op hun belang en zwaarte te rang-schikken. Een verzameling wetten, die concrete handelingen voorschrijft, roept kenne-lijk ook een rangschikking op van de afzonderlijke wetten.In Mattheüs vinden we dit comparatieve aspect ook:in 5,20:

'...als jullie gerechtigheid niet

groter is dan

die van de Schriftgeleerden en van de Farizeeën...'

in 6,33:

'Zoek liever

eerst

het Koninkrijk van God...'

in 9,5:

' Wat is

gemakkelijker

te zeggen: "Uw zonden worden u vergeven" of : "Sta op en loop"?'

in 12,6:

'Ik zeg U: hier gaat het om

meer dan

de tempel'

in 23,17:

'..., wat is nu van

meer

waarde: het goud of de tempel die het goud geheiligd heeft'

in 23,19:

'...wat is nu van

meer

waarde: de offergave of het altaar, dat de offergave heiligt?'

in 23,23:

'Wee jullie, schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars, jullie geven tienden van munt, dille enkomijn, maar verontachtzamen wat in de wet

zwaarder

weegt: recht, barmhartigheid en trouw,terwijl men het een zou moeten doen zonder het andere te laten'.

In het Oude Testament vinden we een passage met een gebod in Dt. 22,6-7:

'...Als u onderweg toevallig een vogelnest vindt in een boom of op de grond, een nest waarin eenvogel op haar jongen of haar eieren zit, dan moet u het moederdier zelf ontzien als u het nestmocht uithalen. De jongen mag u meenemen, maar de moeder moet u in elk geval laten gaan. Uzult er wél bij varen, een lang leven zal u beschoren zijn'

Een rabbijns commentaar hierop vinden we in de Mishnah Hullin 12:5:

'B Now if concerning an

unimportant commandment

[the loss incurred in the performance of]which is worth only an issar, Scripture has said, that it may be well with you and that you may prolong your days.C How much the more so for the

weightier commandments

which are in the Thora [will reward be given]'

In het algemeen stelt Mishnah Hullin 2:7:

'Said R.Yose: "It is an argument from

the less

tot

the greater

Voor de bijbelgedeelten is De Nieuwe Bijbelvertaling 2004 gebruikt

3In bovenstaande gedeelten worden aspecten van wetten en voorschriften als het ware ineen bepaalde volgorde gezet. Er is sprake van onbelangrijke en van zwaardere geboden.Ze staan wel in verband met elkaar, maar er is minder en meer, kleiner en groter, onbe-langrijk en belangrijk.Ook Jezus maakt in de wetsdisputen van Zijn tijd een afweging. De onbelangrijke geboden worden bij Hem ook vermeld, evenals

de zwaardere dingen van de wet

.Vooraf aan de bespreking van Mt. 23,23 wil ik het allereerst het begrip

de zwaarderedingen van de wet

nader toelichten. Vervolgens zal ik ingaan op een aantal bijzonderhe-den in de tekst van Mt. 23,23 en deze ook plaatsen in de context van Mt. 23 en van hetMattheüs-evangelie.Uiteindelijk gaat het om de betekenis die Jezus volgens Mattheüs aan het begrip heeftgegeven. Ik zal proberen om aan de hand daarvan Jezus'

halacha

op het spoor te komen.Als

de zwaardere dingen van de wet

duidelijk zijn, hoop ik ook het belang van het be-grip uit Mt. 23,23 te kunnen aangeven.H

ET BEGRIP

DE ZWAARDERE DINGEN VAN DE WET

Om te begrijpen wat er met de term

de zwaardere dingen van de wet

bedoeld wordt,moeten we allereerst zoeken in de traditie, waarin dergelijke woorden worden vermeld.In de rabbijnse literatuur zijn er teksten, die een prioriteit aangeven. Bijvoorbeeld deinstructie, die een proseliet ontvangt, wanneer hij toetreedt tot het Jodendom. In de Ba- bylonische Talmud lezen we daar het volgende over:

[folio 47a] Our Rabbis taught: If at the present time a man desires tot become a prose-lyte, he is to be adressed as follows: 'What reason have you for desiring to become a proselyte; do you not know that Israel at the present time are persecuted and oppressed,despised, harassed and overcome by afflictions'? If he replies , 'I know and yet am un-worthy', he is accepted forthwith, and is given instruction in some of the minor andsome of the major commandments. He is informed of the sin [ of the neglect of thecommandments of] Gleanings, the Forgotten Sheaf, the Corner and the Poor Man'sTithe. He is also told of the punishment for the transgression of the commandments (...)He is told, 'Be it known to you that the world to come was made only for the righteous,and that Israel at the present time are unable to bear [folio 47b] either too much pros- perity or too much suffering'. He is not however, to be persuaded or dissuaded toomuch. If he accepted, he is circumcised forthwith. Should any shreds which render thecircumcision invalid remain, he is to be circumcised a second time. As soon as he ishealed arrangements are made for his ablution, when two learned men must stand by hisside and acquaint him with some of the minor commandments and with some of themajor ones. When he comes up after his ablution he is deemed to be an Israelite in allrespects.

Hier, ná de verwoesting van de tempel, wordt voorzichtig omgegaan met proselieten enze worden niet overhaast met alle voorschriften van het Jodendom geconfronteerd. Welis er kennelijk een min of meer vaste uitdrukking voor ‘kleinere’ en ‘grotere’ geboden.Dit verschil is wezenlijk en daarom wordt het ook van belang geacht voor proselieten.

I. Epstein (ed.), ‘Yebamoth’ in:

The Babylonian Talmud : translated into English with notes, glossary and indices

,London 1961, deel III. zie ook:www.come-and-hear.com/Yebamoth(april 2005)