Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Untitled

Untitled

Ratings: (0)|Views: 21|Likes:
Published by Fadil Maloku

More info:

Published by: Fadil Maloku on Jan 01, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as TXT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/29/2013

pdf

text

original

 
REFLEKSIONE SOCIOLOGJIKE MBI JOVIOLENCEN DHE ZGJEDHJETParathëniePjesa e parë e këtij libri, së bashku edhe me shkrimet tjera pasuese në pjesën e dytë që dohasë në këtë libër lexuesi i nderuar, padyshim që janë një përmbledhje analizash që bazohennë të bëjnë me përvojën e një vrojtuesi dhe eksploruesi eksluzivo empiriko- sociologjikë i cështë munduar jo vetëm t’i gjurmojë shkaqet dhe pasojat e fenomeneve dhe dukurive të reja qëu imponuan Kosovë periudhën e diskriminimit, segregacionit dhe aparteidit serb,ushtruar gjatë dy dekadave të fundit të shekullit XX, por edhe të jap përgjigje adekuatepër kohën kur ato zhvilloheshin si procese të pashmangëshme në gjithë rajonin e Ballaknit Perëndimor.Për më shumë pothuajse që të gjitha refleksionet e shfaqura këtu, u adresohen një revolte e ragimi e gjithësesi edhe rebelimi të akumuluar si pasojë e pamundësisë për të ua ndryshuar rredhën dukurive, po edhe sjelljeve devijante e asociale që ushtroheshin nën trysninë e regjimit serb për vite të tëra me radhë në Kosovë. Rrjedha dhe dukuri këto që ngandonjëherë fithtypja se kishin filluar të marrin edhe përmasat e një fat-pajtimi dhe rezignimi, sidomos pasë periudhës kur na u morr edhe ajo pak autonomi më 1989.Në fakt, në këtë kohë në publikun e gjerë kosovar ishin formësuar e shtresuar dy forma përshsh: njëri, që i adresohej një lloj vetëkënaqësie kolektive, deri në një nivel çuditërisht hi(!), që mund të shpjegohet si pasojë e procesit të homogjenizimit të pakontrolluar dhe vizavi kryekëput etnik, që atëbotë, deri diku, e kishte fituar një lloj simpatie të çuditshme joormale, por akoma të rezervuar dhe tërësisht publike për opinionin ndërkombëtar, e që atëbotëmbajtjen e vetë ende euforike e kishte marrë formën dhe përmbajtjen e një mobilizimi të pakthyeshëm edhe për faktin tjetër se ishte aktual në gjithë ish republikat Jugosllave. Ky farëhomogjeniteti me baza ekskluzive etnike që të parët e nisën padyshim serbët, madje fillojë tëmarrë edhe përmasat e një legjitimiteti të heshtur moral ndërkombëtar.Dhe tjetra përshtypje që kishte të bënte me një lloj frike, ankthi e deri diku edhe rezerve e dileme se me këtë lloj kodi (të identifikuar nga shumica e medieve dhe analistëve të brendshëm dha atyre ndërkombëtar – si joviolencë) të ri identifikues- shqiptarët e Kosovës dokenë vështirë të çlirohen nga zgjedha e regjimit serb. Ndodhi si ndodhi. Jemi dëshmitarë tëaj thënies së vjetër se rebelimi dhe shprehja e pakënaqësisë ndaj gjendjeve të krijuara si reultat i diskriminimit, segregacionit e dhunimit të drejtave elementare të njeriut,pa dyshim që një ditë krijon konditat e një situate, ku më nuk mund të arsyetohen “forca e arumentit” me “argumentin e forcës”! Kosova u çlirua nga ajo gjendje dhe amulli shekullore,që i kishte shkaktuar shumë dëme jo vetëm morale, por edhe sosh ekonomike, politike, sociale e mbi të gjitha civilizuese e kulturore, kolonizimi i dhunshëm njëshekullor serb.Disa nga shkrimet, e analizat e këtyre ngjarjeve lexuesi do t’i gjejë në trajtën e shprehur me ashpërsi e pakënaqësi të shprehur edhe troç (!), pra pa ekuivoke, e disa nga to edhetë shprehura edhe me eufemizëm, gjë që varej shumë si nga rrethanat dhe ngjarjet e e targetuara më parë ashtu edhe nga propaganda dhe shpifjet e sinkronizuara të regjimit serb.Pra, një kundërvënie para së gjithash shkencore ndaj propagandës shumë të sofistikuar serbe,kishte arritur ta përvetësojë me dekada të tëra jo vetëm shkencën, por edhe publicistikën dhediet botërore, lidhur me të drejtën e mbisundimit të tyre historik mbi Kosovën dhe banorët esaj. Pra, nuk janë edhe gjithaq të bazuara në ndonjë teori a ndonjë dioptri të dhënë më parëshkencës së historisë së sociologjisë, por janë një refleksion (gjithsesi sociologjik), i bauar në përvojën e fenomeneve, të cilat ndodhnin për çdo ditë aty-për-aty, gjatë procesit tës a shfaqjes sonë të re politike të filozofisë së jodhunës, për të cilën gjithmonë i kisha re dyshimet e mia.Kjo gjë u pa në vitin 1997-8, kur u paraqit UÇK-ja, me të cilën u rikthyem kah kodi ynë historik identifikues i rebelimit. Tekefundit, këtë e kishte dëshmuar e gjithë historia eqenësimit dhe e formësimit të popujve që luftonin për të drejtat e tyre kolektive, andaj asKosova nuk mund bënte ndonjë përjashtim të theksuar nga kjo rregull e pashkruar.Ajo çka dua të potencoj në këtë parathënie të shkurtër, është se shqiptarëve të Kosovës, përet dhe popujt e tjerë, që kishin filluar të dilnin nga zgjedha e prangave të izolimit dhe të kolonizimit komunist në këtë periudhë të transformimeve globale (rënia e Murit të Berlindhe përqafimi i vlerave të reja demokratike per;ndimore)- u kishin rënë mbi supet e tyrenë vend të një, ( sikurse kombeve dhe shteteve të tjera ballkanike), dy procese, dy detyra, pra, dy obligime madhore në të njëjtën kohë: ai i çlirimit kombëtar, që e kam ndërlidhur
 
ozicionin e kolonializmit shekullor serb, dhe ai i ndërtimit të demokracisë.Në fakt, kur mendoj prapa, kujtoj se duhet pranuar që ishte e vështirë dhe me shumë përgjegjëi mbajtja e busullës së synimeve tona në këto dy dekadat e fundit. Falë Zotit dhe përkushtimit të madh të gjithë atyre që u sakrifikuan për këtë që kemi sot, kujtoj që i kemi arritur diku objektivat tona kombëtare (nuk e kemi Serbinë më fizikisht prezent në Kosovë) dhe atopolitike (kemi arritur deri diku ta instalojmë frymën dhe vlerat perëndimore: demokracinë, ndërtimin e kapaciteteve dhe resurseve ligjore, në koherencë me standardet evropiane). Kjo tani është premtuese për të hyrë në aranzhimet e tjera shtesë, siç janë integrimet njen e madhe evropiane, aty ku edhe e kemi vendin si të gjithë të tjerët, si edhe zvogëlimii papunësisë,zbutja e varfërisë, sundimi I ligjit, luftimi i korrupsionit dhe sjelljeve tjera devianten në shoqërinë kosovare.Shkrimet qe tani janë para lexuesit te nderuar, janë ndare sipas fushës, përkatësisht domenit që ato janë shfaqur në interesimet e mia, ekskluzivisht vetëm atëherë kur kam konstatuarme parametra sociologjikë se në fakt i kanë marrë përmasat e një dukurie a fenomeni gjatë peiudhës së vëzhgimit. Në fakt, jam munduar që klasifikimin ta adresoj sipas natyrës se rrjedhëse ngjarjeve.Kështu, lexuesi, në një rast, do të mund të hasë në një grupim shkrimesh, që kanë të bëjnë knaliza eseistike- sociologjike mbi joviolencen, ndërsa, në një grupim tjetër, mund të hasë nëshkrime, që kanë të bëjnë me ngrehinën e quajtur demokraci dhe disa edhe për institucionin aqtë munguara ndër shqiptarët e Kosovës- pra institucionin e shtetit, e disa për zgjedhjet si një mekanizëm shumë i rëndësishëm ne instalimin e demokracisë në Kosovë. Por, ajo çka kujtojet e çmuar në gjitha këto shkrime është pa dyshim, fakti se ato nuk kanë pësuar as më të vondryshim a intervenim të mëvonshëm.Me këtë fakt, kam dashur që lexuesi, përshtypjen dhe gjykimin e tij, ta perceptojë jo ngadistanca e tanishme kohore, por nga koha kur janë zhvilluar, përkatësisht identifikuare sidomos kur janë shkruar ato. Me një fjalë, kam dashur që lexuesi të mbetet mbreti i diagnozave dhe terapive të mia sociologjike, për periudhën e kaluar dy dekadëshe. Kujtoj se kjo mënyrë e bartjes së mendimeve, analizave dhe refleksioneve të mia personale, sadokudo, flet jo aq dhe vetëm për mënyrën e qasjes, por, para së gjithash, edhe për të drejtëne që t’i gjykoj, drejt a në mënyrë të padrejtë, fenomenet dhe dukuritë që ishin në rrjedhëna)natyrshme në këtë kohë. Të gjitha shkrimet dritën e botimit e kanë parë nëpër revista dhe mhkruara dhe ato elektronike të kohës kur edhe kanë ndodhur si të tilla, që nënkupton se ato,edhe po të doja unë t’i ndryshoja, s’do të mund ta bëja këtë, për shkak se ato edhe ashtu kaet dëshmi e kohës.Më duhet gjithashtu të them se një numër bukur i madh i shkrimeve tjera për këtë kohë janë trne flakën e zjarreve që u vuri shtëpive ish regjimi serb, kështu që lexuesi duhet të kënaqete këtë që ka shpëtuar e që në fakti ishin ruajtur në hard coppy edhe me çmimin e jetës vetëma shohin dritën e sotme. Lexuesi i sotëm, tani ka një moshë të vlerësimit racional, më mund të japë mendimin e vet lidhur me gjitha këto ngjarje, fenomene, përshtypje e këndvështrime të parashtruara me parametra e gjykime të kohës së segregacionit dhe ndjekjeve të mëdhaqë ndodhën në Kosovë, e që dashtë Zoti të mos përsëriten më kurrë.Korpusi i shpëtuar i shkrimeve e analizave studimore, në fakt ka të bëjë edhe me perceptimet e mia për diskursin (që një periudhë gadi dy dekadëshe rrezikoi të shndërrohej edhe në njëmentaliteti sociologjik) joviolent, që për shumicën absolute të qytetarëve të Kosovës, u fubefas në jetën e përditshme, në kohën kur të gjitha analizat, sidomos ndërkombëtare, flisninnjë konflikt të ri të mundshëm me përmasa katastrofike. Ajo çfarë kam menduar atëbotë, e që miri të verifikohet edhe me leximin e këtyre shkrimeve në këtë përmbledhje, ishte se sa ështëundshme që, përmes kësaj filozofie të re, të çlirohemi nga zgjedha shekullore e regjimit serb, si edhe sa është e mundshme të akomodohej kjo sjellje e re me karakterin e rrethanave dhe gjithsesi edhe etnopsikologjinë e shqiptarit mesatar kosovar, që po i determinonin vlerat demokratike, të cilat kishin filluar të frynin edhe ndër ne, kur dihej se kod identifikues i gjithë historisë së qenësimit të shqiptarëve, si tërësi etnike në hapësiallkanit perëndimor, ishte kodi i rebelimit, pra ai i violencës?Kjo dilemë, që ishte në fillim hezitim dhe dilemë personale edhe për vetë personifikuesin avetë demiurgun, dr. Ibrahim Rugovën, përmes të cilit u identifikua për dy dekada e tërë lëvizqë u emërtua “lëvizje e jodhunës”, më vonë, do të bëhet një platformë kombëtare, që u pranuaet masiv nga të gjithë. Lexuesi pa dyshim do hasë edhe në shkrime, analiza dhe meditimeqë flasin si për deliriumin e pranisë së kësaj filozofie të re në kulturën dhe etnopsikologjishqiptarëve të Kosovës, ashtu edhe për zhgënjimin, që më së miri u reflektua me fillimin e lunë Kosovë, në vitin 1999, ku u hetuan dhe u skanuan tashmë shumë mirë defektet dhe përparësi
 
këtij rrugëtimi gati dy dekadash.Do përmendur gjithashtu se pas Demonstratave të vitit 1981 (sidomos atyre të vitit 1989, kur de facto dhe de jure u suspendua nga Serbia edhe ajo pak autonomi e shqiptarëve, që e gëzonin në kuadër të ish- federatës jugosllave), konstatimit tonë joprofetik, nërë, i kontribuuan si përvoja e autorit nëpër konferenca të organizuara ndërkombëtare, ku shumca e shkrimeve dhe analizave ushtarake e politike flisnin për mundësinë e një shkëndije të re për një luftë të tretë botërore, nga ana e shqiptarëve të Kosovës.Së fundi, do cekur se të gjitha këto analiza, shkrime e perceptime bazoheshin më së shumtinë skalpelin sociologjik të autorit, i cili, duke u munduar t’i regjistrojë me mundësitë dhe përvojën e vet të fituar shkencore në universitetin kroat dhe sidomos atë Westmenster University, është munduar që dukuritë dhe fenomenet unike sociologjike të sjelljeve devijante e patologjike, si edhe shkallën e lartë të dhunës që ushtrohej atëbotë ndaj shqiptarëve ekë të Kosovës, që ushtrohej pothuajse të gjitha sferat e jetës: shoqërore (segregacion i papa, politike (nuk gëzonin kurrfarë mbrojtjeje ligjore e politike në kuadër të kësaj federate),ekonomike (ishin, p.sh., gjashtë herë më të pazhvilluar se Kroacia, pesë herë më pak se sa Slovenia, katër herë më pak se sa Serbia) etj.- ta bartë me përkushtim në letër.Pjesa e dytë e këtij libri ka të bëjë me procesin e natyrës zgjedhore, sistemin dhe kodin zgjedhor si edhe sfidat tjera që i hasi shoqëria Kosovare gjatë periudhës së ndërtimit të kapacteteve dhe institucioneve zgjedhore demokratike. Zgjedhjet qofshin ato lokale apo nacionale gjithën për një vend normal demokratik paraqesin sfidën pothuajse më të rëndësishtë dëshmimit për rrugëtimi në drejtim të një legjitimiteti dhe legaliteti të garniturave apotave politike. Si të’ tilla ato gjithën tërheqin vëmendjen si të medieve ashtu edhe të opinioit të gjerë publik. Duke dashur pak a shumë të detektojmë këto sfida dhe këto raste të dëshmipër proceset zgjedhore, në fakt ne kemi fuqizuar përvojat e disa palë zgjedhjeve që u organizuan në Kosovën e pasluftës. Pra duke dashur tu adresohemi proceseve zgjedhore të cilat në një Kosovë të shkatërruar ekonomikisht dhe politikisht që ngandonjëherë krijuan si hutihtu edhe dilema të shumta në kuptimin e jo përvojës për të futur mekanizmat institucional nëdërtimin e kapaciteteve demokratike dhe instalimin e të drejtës elementare për të qenë qytetari vetë subjekti kreativ i cili do ta ndërtojë të ardhmen e vetë me fuqinë e dalë nga ai vetshtu sikurse në të gjitha vendet me traditë demokratike, ne në realitet jemi munduar t’i adresojmë specifikat e mentalitetit dhe kulturës së votimit të kosovarëve. Pra, përvoja e votimit në kushtet dhe rrethanat e një ambienti ani pse të brishtë demokratik, për mendimin tim pati një jehonë dhe përçojë një mesazh të duhur të gatishmërisë së shoqërisë kosovare se ese të gjithë vendet dhe shtetet tjera postkomuniste mund të ndërtojnë me fuqinë e votës së liqeveri dhe institucione valide sipas standardeve që bota perëndimore ka kohë që është duke ipraktikuar në vendet e tyre. Shkrime në këtë libër, në fakt kanë për qëllim të adresojnë përhjeve që në Kosovën e pasluftës, u kuptuan nga qytetarët Kosovar, si një mundësi e mirë për tr përcaktimin e tyre pro vlerave perëndimore dhe pro zgjidhjeve përmes procesit dhe standardit që vetë është duke praktikuar demokracia perëndimore. Po ashtu, shkrimet e kësaj natyre për kohën kur janë shkruar dosido kanë pasur për qëllim të adresojnë edhe portretin zgjer të qytetarit shqiptar të Kosovës, pastaj sistemin zgjedhor të cilin sërish duhet cekur se nuk ishte zgjidhje e tyre, por siç do të vërehet sidomos në zgjedhjet lokale të vitit 2009, një copy paste i imponuar dhe i dalë nga ish administrata e UNMIK-ut. Pra një sistem jo i dalë nga, kultura e sjelljes së potencialit votues, mentalitetit dhe kulturëssë përvojës së votimit që ishte në deficit në Kosovë dhe përgjithësisht vendet e rajonit, poragjinata dhe shpeshherë edhe “përvoja e ekspertëve” ndërkombëtar të cilët për një dekadë të tstalojnë një sistem zgjedhor koherent me kohën dhe zhvillimet që e pritnin Kosovën gjatë gjithë periudhës së pasluftës. E i cili në fakt, do të mënjanonte defektet e listave votuese, mrës së votimit, përfaqësimit partiak, pragun dhe kodin zgjedhor, pastaj një seri tjera defektesh që u manifestuan sidomos nëzgjedhjet e fundit nacionale, siç ishin vjedhjet masive nëpër disa komuna kosovare. E themi kështu edhe për shkak të shumë mendimeve dhe opinioneve rreth kësaj teme nga ana e ekspertëve dhe analistëve vendor e ndërkombëtar, se sistemiekzistues kosovar në fakt favorizonte liderët lokal, u jepte atyre kompetenca shumë karizmatike dhe i veshte ata me petkun lidershipit të pa kontestueshëm. Që nga zgjedhjet e vitit 2009, e sidomos në ato nacionale dhe lokale të vitit 2010 u hetua, se pongulfatet demokratizimi i brendshëm partiak, pra demokracia e brendshme me këtë sistemzgjedhor. Mirëpo, e gjithë kjo mbeti vetëm fjalë goje. Diskursi mbi zgjedhjet lokale dhe ato nacionale, në medie sidomos nuk ishte fokusuar edhe gjithaq në këtë proces të natyrshëm të demokratizimit dhe të demistifikimit të liderëve të partive politike që mbajnë akoma jetëm monopole politike por çka është edhe më’ e keqe edhe sosh ekonomike dhe sociale që për n

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->