1 ENCYKLIKA
1.1 O pracy ludzkiej
1.2 Laborem Exercens

2 WPROWADZENIE
2.1 O pracy ludzkiej w 90 lat po encyklice \u201eRerum novarum\u201d
2.2 W organicznym rozwoju dzia\u0142ania i nauki spo\u0142ecznej Ko\u015bcio\u0142a
2.3 Problem pracy kluczem do kwestii spo\u0142ecznej

3 PRACA A CZ\u0141OWIEK
3.1 W Ksi\u0119dze Rodzaju
3.2 Praca w znaczeniu przedmiotowym. Technika
3.3 Praca w znaczeniu podmiotowym. Cz\u0142owiek \u2014 podmiot pracy
3.4 Zagro\u017cenie w\u0142a\u015bciwego porz\u0105dku warto\u015bci
3.5 Solidarno\u015b\u0107 ludzi pracy
3.6 Praca \u2014 godno\u015b\u0107 osoby
3.7 Praca a spo\u0142ecze\u0144stwo: rodzina, nar\u00f3d

4 KONFLIKT PRACY I KAPITA\u0141U NA OBECNYM ETAPIE HISTORYCZNYM
4.1 Wymiary konfliktu
4.2 Pierwsze\u0144stwo pracy
4.3 Ekonomizm i materializm
4.4 Praca a w\u0142asno\u015b\u0107
4.5 Argument \u201epersonalistyczny\u201d

5 UPRAWNIENIA LUDZI PRACY
5.1 W szerokim kontek\u015bcie praw cz\u0142owieka
5.2 Pracodawca \u201epo\u015bredni\u201d a \u201ebezpo\u015bredni\u201d
5.3 Problem zatrudnienia
5.4 P\u0142aca i inne\u015bwiadczenia spo\u0142eczne
5.5 Znaczenie zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych

5.6 Godno\u015b\u0107 pracy na roli
5.7 Osoba upo\u015bledzona a praca
5.8 Praca a problem emigracji

6 ELEMENTY DUCHOWO\u015aCI PRACY
6.1 Szczeg\u00f3lne zadanie Ko\u015bcio\u0142a
6.2 Praca jako uczestnictwo w dziele Stw\u00f3rcy
6.3 Chrystus \u2014 cz\u0142owiek pracy
6.4 Praca ludzka w\u015bwietle Chrystusowego Krzy\u017ca i Zmartwychwstania

Z PRACY swojej ma cz\u0142owiek po\u017cywa\u0107 chleb codzienny (por. Ps 128 [127], 2; por.
tak\u017ce Rdz 3, 17 nn.; Prz 10, 22; Wj 1, 8-14; Jr 22, 13) i poprzez prac\u0119 ma si\u0119
przyczynia\u0107 do ci\u0105g\u0142ego rozwoju nauki i techniki, a zw\u0142aszcza do nieustannego
podnoszenia poziomu kulturalnego i moralnego spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym\u017cyje jako
cz\u0142onek braterskiej wsp\u00f3lnoty; praca za\u015b oznacza ka\u017cd\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, jak\u0105 cz\u0142owiek
spe\u0142nia, bez wzgl\u0119du na jej charakter i okoliczno\u015bci, to znaczy ka\u017cd\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107
cz\u0142owieka, kt\u00f3r\u0105 za prac\u0119 uzna\u0107 mo\u017cna i uzna\u0107 nale\u017cy po\u015br\u00f3d ca\u0142ego bogactwa
czynno\u015bci, do jakich jest zdolny i dysponowany poprzez sam\u0105 swoj\u0105 natur\u0119, poprzez
samo cz\u0142owiecze\u0144stwo. Stworzony bowiem na obraz i podobie\u0144stwo Boga Samego
(por. Rdz 1, 26) w\u015br\u00f3d widzialnego wszech\u015bwiata, ustanowiony, aby ziemi\u0119 czyni\u0107
sobie poddan\u0105 (por. Rdz 1, 28), jest cz\u0142owiek przez to samo od pocz\u0105tku powo\u0142any
do pracy. Praca wyr\u00f3\u017cnia go w\u015br\u00f3d reszty stworze\u0144, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zanej z
utrzymaniem\u017cycia nie mo\u017cna nazywa\u0107 prac\u0105 \u2014 tylko cz\u0142owiek jest do niej zdolny i
tylko cz\u0142owiek j\u0105 wykonuje, wype\u0142niaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie prac\u0105 swoje bytowanie na
ziemi. Tak wi\u0119c praca nosi na sobie szczeg\u00f3lne znami\u0119 cz\u0142owieka i cz\u0142owiecze\u0144stwa,
znami\u0119 osoby dzia\u0142aj\u0105cej we wsp\u00f3lnocie os\u00f3b \u2014 a znami\u0119 to stanowi jej wewn\u0119trzn\u0105
kwalifikacj\u0119, konstytuuje niejako sam\u0105 jej natur\u0119.

1. W dniu 15 maja br. up\u0142yn\u0119\u0142o 90 lat od og\u0142oszenia przez wielkiego Papie\u017ca \u201ekwestii
spo\u0142ecznej\u201d, Leona XIII, prze\u0142omowej encykliki zaczynaj\u0105cej si\u0119 od s\u0142\u00f3w \u201eRerum
novarum\u201d, pragn\u0119 przeto niniejszy dokument po\u015bwi\u0119ci\u0107 w\u0142a\u015bnie pracy ludzkiej, a
bardziej jeszcze pragn\u0119 go po\u015bwi\u0119ci\u0107 cz\u0142owiekowi w szerokim kontek\u015bcie tej
rzeczywisto\u015bci, jak\u0105 jest praca. Je\u015bli bowiem, jak wyrazi\u0142em si\u0119 w encyklice
Redemptor hominis, wydanej na pocz\u0105tku mego pos\u0142ugiwania na rzymskiej stolicy

oparciu o niezg\u0142\u0119bion\u0105 tajemnic\u0119 Odkupienia w Chrystusie, wypada przeto stale
wraca\u0107 na t\u0119 drog\u0119 i pod\u0105\u017ca\u0107 ni\u0105 wci\u0105\u017c na nowo wedle r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w, w kt\u00f3rych
ods\u0142ania nam ona ca\u0142e bogactwo i r\u00f3wnocze\u015bnie ca\u0142y trud ludzkiego bytowania na
ziemi.

Praca jest jednym z tych aspekt\u00f3w, aspektem odwiecznym i pierwszoplanowym,
zawsze aktualnym i wci\u0105\u017c na nowo domagaj\u0105cym si\u0119, by o niej my\u015ble\u0107 i\u015bwiadczy\u0107.
Coraz to nowe bowiem powstaj\u0105 pytania i problemy, coraz nowe rodz\u0105 si\u0119 nadzieje,
ale tak\u017ce obawy i zagro\u017cenia, zwi\u0105zane z tym podstawowym wymiarem ludzkiego
bytowania, z kt\u00f3rego\u017cycie cz\u0142owieka jest zbudowane na co dzie\u0144, z kt\u00f3rego czerpie
w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie godno\u015b\u0107 \u2014 ale w kt\u00f3rym zawiera si\u0119 zarazem nieustaj\u0105ca miara
ludzkiego trudu, cierpienia, a tak\u017ce krzywdy i niesprawiedliwo\u015bci, si\u0119gaj\u0105cych g\u0142\u0119boko
w\u017cycie spo\u0142eczne w obr\u0119bie poszczeg\u00f3lnych narod\u00f3w i w zakresie
mi\u0119dzynarodowym. Je\u015bli wi\u0119c prawd\u0105 jest,\u017ce z pracy r\u0105k swoich po\u017cywa cz\u0142owiek
chleb (por. Ps 128 [127], 2) \u2014 i to nie tylko \u00f3w chleb codzienny, kt\u00f3rym utrzymuje
si\u0119 przy\u017cyciu jego cia\u0142o, ale tak\u017ce chleb wiedzy i post\u0119pu, cywilizacji i kultury \u2014 to
r\u00f3wnocze\u015bnie prawd\u0105 odwieczn\u0105 jest,\u017ce chleb ten po\u017cywa \u201ew pocie czo\u0142a\u201d (por. Rdz
3, 19), to znaczy nie tylko przy osobistym wysi\u0142ku i trudzie, ale tak\u017ce w\u015br\u00f3d wielu
napi\u0119\u0107, konflikt\u00f3w i kryzys\u00f3w, jakie w zwi\u0105zku z rzeczywisto\u015bci\u0105 pracy wstrz\u0105saj\u0105

Obchodzimy 90 rocznic\u0119 encykliki Rerum novarum w przeddzie\u0144 nowych przemian w
uk\u0142adach technologicznych, ekonomicznych i politycznych, kt\u00f3re wed\u0142ug opinii wielu
specjalist\u00f3w b\u0119d\u0105 wywiera\u0107 na\u015bwiat pracy i produkcji wp\u0142yw nie mniejszy od tego,
jaki mia\u0142a rewolucja przemys\u0142owa w ubieg\u0142ym wieku. Wielorakie s\u0105 te czynniki o
og\u00f3lnym zasi\u0119gu: powszechne wprowadzenie automatyki do r\u00f3\u017cnych dziedzin
produkcji, wzrost ceny energii i surowc\u00f3w podstawowych, wzrastaj\u0105ca\u015bwiadomo\u015b\u0107
ograniczono\u015bci\u015brodowiska naturalnego oraz niedopuszczalnego zanieczyszczenia
tego\u017c\u015brodowiska. W parze z tym idzie pojawienie si\u0119 na arenie politycznej lud\u00f3w,
kt\u00f3re po wiekach podda\u0144stwa domagaj\u0105 si\u0119 w\u0142asnego nale\u017cnego im miejsca w\u015br\u00f3d
narod\u00f3w i udzia\u0142u w decyzjach mi\u0119dzynarodowych. Te nowe warunki i\u017c\u0105dania b\u0119d\u0105
wymaga\u0107 przekszta\u0142cenia i rewizji struktur wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii oraz podzia\u0142u
pracy. Nie mo\u017cna wykluczy\u0107,\u017ce zmiany takie dla milion\u00f3w pracownik\u00f3w
kwalifikowanych b\u0119d\u0105 niestety oznacza\u0107 brak pracy czyli bezrobocie, przynajmniej
okresowe, lub konieczno\u015b\u0107 przekwalifikowania -\u017ce zmiany te poci\u0105gn\u0105 za sob\u0105 z
wielkim prawdopodobie\u0144stwem zmniejszenie lub powolniejszy wzrost dobrobytu