Skierowana do biskup\u00f3w, kap\u0142an\u00f3w,
rodzin zakonnych, syn\u00f3w i c\u00f3rek Ko\u015bcio\u0142a
oraz
wszystkich ludzi dobrej woli
z okazji
dwudziestej rocznicy og\u0142oszenia

1 ENCYKLIKA
1.1 SOLLICITUDO REI SOCIALIS
2 Wprowadzenie
3 Nowo\u015b\u0107 encykliki Populorum progressio
4 Panorama\u015bwiata wsp\u00f3\u0142czesnego
5 Prawdziwy rozw\u00f3j ludzki
6 Odczytywanie aktualnych problem\u00f3w w\u015bwietle teologii
7 Niekt\u00f3re wskazania szczeg\u00f3\u0142owe
8 Zako\u0144czenie
9 Przypisy

1. SPO\u0141ECZNA TROSKA Ko\u015bcio\u0142a o autentyczny rozw\u00f3j cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa,
czyli taki, kt\u00f3ry zachowuje szacunek dla osoby, ludzkiej we wszystkich jej wymiarach
oraz s\u0142u\u017cy jej rozwojowi, dochodzi\u0142a do g\u0142osu zawsze i na r\u00f3\u017cne sposoby. Jednym z
owych sposob\u00f3w, do kt\u00f3rych si\u0119gano w ostatnich czasach najch\u0119tniej, sta\u0142y si\u0119
wypowiedzi Magisterium Biskup\u00f3w Rzymu, kt\u00f3rzy \u2014 od czas\u00f3w Leona XIII i Encykliki
Rerum novarum, bior\u0105c j\u0105 za punkt odniesienia1 \u2014 wiele razy zabierali g\u0142os w tych
sprawach, og\u0142aszaj\u0105c r\u00f3\u017cne dokumenty spo\u0142eczne, cz\u0119sto w rocznic\u0119 wydania owego
pierwszego dokumentu2.

Najwy\u017csi Pasterze na\u015bwietlali w nich tak\u017ce nowe aspekty nauki spo\u0142ecznej Ko\u015bcio\u0142a.
Dlatego poczynaj\u0105c od cennego wk\u0142adu Leona XIII, poprzez dalsze ubogacaj\u0105ce
wypowiedzi Magisterium, nauczanie to stanowi uaktualniony \u201ecorpus\u201d doktrynalny,
kt\u00f3ry rozwija si\u0119 w miar\u0119 jak Ko\u015bci\u00f3\u0142, w pe\u0142no\u015bci S\u0142owa objawionego przez Jezusa
Chrystusa3 i przy pomocy Ducha\u015awi\u0119tego (por. J 14, 16. 26; 16, 13-15), odczytuje
wydarzenia zachodz\u0105ce w ci\u0105gu dziej\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 stara si\u0119 wi\u0119c tak prowadzi\u0107 ludzi,
aby \u2014 tak\u017ce z pomoc\u0105 refleksji rozumowej oraz nauk o cz\u0142owieku \u2014 mogli realizowa\u0107
swoje powo\u0142anie odpowiedzialnych budowniczych ziemskiej spo\u0142eczno\u015bci.

2. W ten bogaty ca\u0142okszta\u0142t nauczania spo\u0142ecznego wpisuje si\u0119, a jednocze\u015bnie w nim si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia Encyklika Populorum progressio4, kt\u00f3r\u0105 m\u00f3j czcigodny Poprzednik Pawe\u0142 VI og\u0142osi\u0142 dnia 26 marca 1967 roku.

Jak dalece Encyklika ta zachowa\u0142a sw\u0105 aktualno\u015b\u0107, mo\u017cna z\u0142atwo\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107,
odnotowuj\u0105c cho\u0107by seri\u0119 obchod\u00f3w dla uczczenia rocznicy jej og\u0142oszenia, kt\u00f3re
mia\u0142y miejsce w tym roku, w r\u00f3\u017cnych formach i w wielu\u015brodowiskach ko\u015bcielnych
oraz\u015bwieckich. W tym w\u0142a\u015bnie celu Papieska Komisja Iustitia et Pax rozes\u0142a\u0142a w
ubieg\u0142ym roku list ok\u00f3lny do Synod\u00f3w katolickich Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Wschodnich i do
Konferencji Episkopat\u00f3w, prosz\u0105c o opinie i projekty odnosz\u0105ce si\u0119 do sposobu
najlepszego uczczenia rocznicy og\u0142oszenia Encykliki, celem wzbogacenia i nale\u017cnego
uaktualnienia jej nauczania. Ta sama Komisja zorganizowa\u0142a w dwudziest\u0105 rocznic\u0119
uroczysto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej z rado\u015bci\u0105 uczestniczy\u0142em, wyg\u0142aszaj\u0105c ko\u0144cowe
przem\u00f3wienie5. Obecnie, bior\u0105c tak\u017ce pod uwag\u0119 tre\u015b\u0107 odpowiedzi na wspomniany
list ok\u00f3lny, uzna\u0142em za w\u0142a\u015bciwe przygotowanie pod koniec 1987 roku Encykliki
po\u015bwi\u0119conej tematyce Populorum progressio.

3. Przy\u015bwiecaj\u0105 mi w tym g\u0142\u00f3wnie dwa cele o niema\u0142ym znaczeniu: z jednej strony
oddanie ho\u0142du temu historycznemu dokumentowi Paw\u0142a VI i zawartemu w nim
nauczaniu; z drugiej, za wzorem moich czcigodnych Poprzednik\u00f3w na Stolicy
Piotrowej, potwierdzenie ci\u0105g\u0142o\u015bci nauki spo\u0142ecznej, a zarazem sta\u0142ej jej odnowy. W
istocie rzeczy, ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 i odnowa stanowi\u0105 dow\u00f3d nieprzemijaj\u0105cej warto\u015bci
nauczania Ko\u015bcio\u0142a.

Te dwie cechy s\u0105 bowiem znamienne dla jego nauczania w dziedzinie spo\u0142ecznej.
Jest ono sta\u0142e, gdy\u017c pozostaje identyczne w swojej najg\u0142\u0119bszej inspiracji, w
\u201ezasadach refleksji\u201d, w swoich \u201ekryteriach ocen\u201d, w podstawowych \u201ewytycznych
dzia\u0142ania\u201d6, a nade wszystko w wiernej i\u017cywotnej wi\u0119zi z Ewangeli\u0105 Chrystusow\u0105.
Jest zarazem zawsze nowe, gdy\u017c podlegaj\u0105ce koniecznym i potrzebnym zmianom
dyktowanym przez r\u00f3\u017cne uwarunkowania historyczne i nieustanny bieg wydarze\u0144,
po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych up\u0142ywa\u017cycie ludzi i spo\u0142ecze\u0144stw.

4. W przekonaniu,\u017ce nauczanie Encykliki Populorum progressio, skierowanej do ludzi
i spo\u0142ecze\u0144stw lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, dzisiaj, u schy\u0142ku lat osiemdziesi\u0105tych, nie
przestaje by\u0107 pe\u0142nym mocy wyzwaniem dla sumie\u0144, usi\u0142uj\u0105c wyznaczy\u0107 zasadnicze
linie wsp\u00f3\u0142czesnego\u015bwiata \u2014 zawsze w perspektywie tego inspiruj\u0105cego motywu,
jakim jest rozw\u00f3j lud\u00f3w, jeszcze daleki od urzeczywistnienia \u2014 zamierzam podj\u0105\u0107 jej
g\u0142os, wi\u0105\u017c\u0105c zawarte w niej or\u0119dzie oraz jego mo\u017cliwe zastosowania z obecnym
momentem historycznym, nie mniej dramatycznym ni\u017c czasy prze\u017cywane przed
dwudziestu laty.

Czas, jak wiemy, biegnie zawsze tym samym rytmem. Dzi\u015b jednak\u017ce odnosi si\u0119
wra\u017cenie, jakby by\u0142 on podporz\u0105dkowany ruchowi o sta\u0142ym przyspieszeniu, z uwagi
przede wszystkim na wielorako\u015b\u0107 i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 zjawisk, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych\u017cyjemy. W
rezultacie, wk\u0142ad\u015bwiata w ci\u0105gu ostatnich dwudziestu lat, cho\u0107 zachowuje pewne
sta\u0142e elementy podstawowe, uleg\u0142 znacznym zmianom i ukazuje ca\u0142kiem nowe
aspekty.

Ten okres, kt\u00f3ry w wigili\u0119 trzeciego Milenium chrze\u015bcija\u0144stwa charakteryzuje si\u0119
powszechnym oczekiwaniem, czas niejako nowego \u201eAdwentu\u201d7, w jaki\u015b spos\u00f3b
dotycz\u0105cego wszystkich ludzi, daje okazj\u0119 do tego, by pog\u0142\u0119bi\u0107 nauczanie Encykliki,
a\u017ceby wsp\u00f3lnie dostrzec tak\u017ce jej perspektywy.

Celem tego rozwa\u017cania jest podkre\u015blenie, poprzez refleksj\u0119 teologiczn\u0105 nad
wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, konieczno\u015bci bogatszej i bardziej zr\u00f3\u017cnicowanej
koncepcji rozwoju, zgodnie z sugestiami Encykliki, oraz wskazanie pewnych form jej
urzeczywistnienia.

5. Ju\u017c w chwili opublikowania dokument Papie\u017ca Paw\u0142a VI wywo\u0142a\u0142 zainteresowanie
opinii publicznej dzi\u0119ki swej nowo\u015bci. Mo\u017cna by\u0142o dostrzec, w spos\u00f3b konkretny i
bardzo wyra\u017anie, wspomniane charakterystyczne cechy kontynuacji i odnowy
wewn\u0105trz nauki spo\u0142ecznej Ko\u015bcio\u0142a. Dlatego ukazanie licznych aspekt\u00f3w tego
nauczania poprzez ponowne i uwa\u017cne odczytanie Encykliki b\u0119dzie stanowi\u0142o g\u0142\u00f3wny
w\u0105tek niniejszych refleksji.

Naprz\u00f3d jednak pragn\u0119 zatrzyma\u0107 si\u0119 nad dat\u0105 og\u0142oszenia: rok 1967. Sam fakt,\u017ce
Papie\u017c Pawe\u0142 VI powzi\u0105\u0142 decyzj\u0119 og\u0142oszenia swej jedynej encykliki spo\u0142ecznej w
owym roku, sk\u0142ania do rozwa\u017cenia tego dokumentu w powi\u0105zaniu z powszechnym
Soborem Watyka\u0144skim II, zako\u0144czonym 8 grudnia 1965 roku.