Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
1Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Peter Kenez - Stalin Dönemi Sovyet Sineması

Peter Kenez - Stalin Dönemi Sovyet Sineması

Ratings: (0)|Views: 225|Likes:
Published by soyluu

More info:

Published by: soyluu on Jan 25, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

09/22/2013

pdf

text

original

 
Stalin
Dönemi
Sovyet
S i n e m a s ı
~
93D'LAR
VE
SOSYALIST
GERÇEKÇiLIK
192D'lerinsonundaSovyet
s i n e m a s ı ,
dünya
ç a p ı n d a
h a k l ı
birünesahipti,ama
büyük
yönetmenlerinin
ünü
vefuzu
k ı s a
süredekayboldu;
a l t ı n
ç a ğ
k ı s a s ü n n ı i ş ,
karannaysaani
ve
k a l ı c ı
o l ı n u ş t u .
Sesin
g e l i ş i y l e
birlikteünlü"Rusmontaj!"
ç a ğ d ı ş ı
oldu
ve
Rus
s i n e m a s ı
gerilerneye
b a ş l a d ı .
AmaSovyet
s i n e m a s ı m n
yok
o l m a s ı n -
da1930'lann
b a ş ı n d ag e r ç e k l e ş e n
siyasal
d e ğ i ş i m l e r
çokdahaönemlidir.1928'den1932'yekadarSovyetler
8 i r l i ğ i ,
y a ş a n u n
m
a l a n l a n n ı
etkileyen
büyük
bir
d ö n ü ş ü m
y a ş a d ı .
Kültürelalandaki
d e ğ i ş i m l e r ,
k ı r s a l
alandamecburikolektif
l e ş m e y i ,
kulak'lanntasfiyesinive
en
k ı s a
zamandaenstriyelbir
u y g a r l ı k
yaratma
g i r i ş i m i n i
erenkapsam
l ı
d e ğ i ş i m l e r i n
bir
p a r ç a s ı y d ı .
192D'lerdevarolanmüte
v a z ı
ç o ğ u l c u l u ğ u n
yokedilmesineStalinistler
p e r v a s ı z c a
"Kültür
D e v r i İ n i "
dediler.
S a n a t ç ı l a r ,
yenizene
uygun
ilkelervemernlerle
ç a l ı ş m a y a
z o r l a n d ı l a r .
B a z ı l a n
pa-
sifkurban,ama
ç o ğ u n l u k l a
i ş b i r l i ğ i
y a p t ı l a r .
Sovyetsine
m a s ı n a
a l t ı n
ç a ğ ı n d a
g e n i ş
ölçüde
h a y r a r d ı k
d u y u l ı n a s ı -
na
r a ğ ı n e n
S ı a l i ı ı i s t
liderlikten
h o ş l a m l m a m a k t a y d ı .
Bol-
ş e v i k l e rs i n e m a y ı ,
kendimesajlanmhalka
i l e t ı n e n i n
ku-
sursuz
bir
ama
sayarak
"yeni
sosyalist
i n s a n " ı
yaratmak
için,
d i ğ e r
sanatsalaraçlardançok
s i n e m a y ı
kullandilar..
Bu
a ş m
yüksekbeklentilerin
d ü ş
k m k l ı ğ ı
d O ğ u r m a s ı
ka
ç ı m l m a z d ı :
Sanatsal
a ç ı d a n
b a ş a n l ı
vekoniStbir
mh-
la
y a p ı l a n
f i l ı r ı l e r ,
g e n i ş
birizleyicikitlesiinçekicide
ğ i l d i .
Hükümetsanatsalolarak
y o ğ u n ,
ticariolarak
b",<;a-
n l ı
vesiyasalolarak
d o ğ r u
filmleristemekteydi.
Bu
isteklerin
f a r k l ı
yönleri
i ş a r e te t t i ğ i
a ç ı k i ;
vehiçbirsinemao
mn
bu
isteklerintümünü
k a r ş ı l a y a m a y a c a ğ ı
a n l a ş ı l d ı .
K ı : ı l t ü r
Devrimi,
B o l ş e v i k l i d e r I e r e
bir
kusur
gibirünen
ş e y i
düzeltmeyi
a m a ç l a m a k t a y d ı :
sanatsal
a ç ı d a n
çok
ilgivedeneyselolaneserler,
s ı r a d a n
i n s a r ı l a r a
ula
ş a n u y o r d u .
i ş ç i
veylülerietkilernekinizleyicininilgisiçekilmeliydi.
B o l ş e \ ~ k
politikalaristenensonuçlannbir
k ı s n u n ı
d o ğ u r d u
ve1930'lardasinemayagitmek,ilkkezortalama
v a t a n d a ş ı n
y a ş a m ı n ı n
bir
p a r ç a s ı
halinegeldi.192D'lerdesinema,esasolarakbirkent
e ğ l e n c e s i y -
di
ve
h a l k ı n
çoguylerde
y a ş a m a k t a y d ı .
Oysa
ş i m d i ,
yler,kolektifçiftliklerekaulmaya,
ç i f t l ı k l e r
deprojektör
s a l ı n
almaya
z o r l a n m a k t a y d ı .
1928-1940
a r a s ı n d a
tesis
s a y ı s ı
dörde,
s a t ı l a n
bilet
s a y ı s ı
üçe
k a t l a n d ı .
Sovyetenstrisisonundakendihamfilmini,projektörlerini
ve
d i g e r d o n a m m l a n n ı
üretmeyi
b a ş a r d i .
Sovyetüretimininteknikkalitesi
B a t ı ' m n
çokgerisindekal
m a s ı n a
r a ğ ı n e n
bu
yinedeönemlibir
b a ş a n y d i :
Sesinge
l i ş i
p r o p a g a n d a c ı l a r
inçekiciydi;çünkübasit
d ü ş ü n c e -
lerin,sesledahaiyi
i l e t i l e b i l e c e ğ i n i
d ü ş ü n ü y o r l a r d ı ,
amacreyandanendüstriyiyenidenzenlemeninteknolOjik
yükü
çokbüyüktü.Ülkeninbüyüksesli
gÖ5te-
rim
d o n a n ı n u n d a n
yoksun
o l d u ğ u
için,Sovyetler
B i r l i ğ i ,
IkinciDünya
S a v a ş ı ' n d a
bilebirçok
f i l ı n i n
sessizversi
y o r u a ı ı n ı
yapmakzorunda
k a l d ı .
F i l ı n
izleyicisinintercihseçenekleri
büyük
ölçüde
a z a l d ı .
Bir
önceki
on
y ı l d a
çok
popüleralan
y a b a n c ı
filmithalidurdu.
Yerli
y a p ı m
filmlerin
s a y ı s ı g e r i l e d i .
192D'ler-
deenstri
y ı l d a
120
ila
140
f i l ı n
üretirken1933'egelin
d i ğ i n d e
35.
filme
d ü ş ü l d ü
ve
1930'larboyuncaöylekaldi.Partinin
a ğ ı r
elikendisinifilm
y a p ı m ı m n
kontrolündede
h i s s e t t i r d i ğ i
için
s a y ı s a l
gerileme,üslup
ç e ş i t l i l i ğ i n -
dekidaralmaylaelelegitti.192D'lerinsonunda
b a ş l a y a n
busürgiderek
y o ğ u r ı l a ş n .
1934'tesosyalistgerçekçili
ğ i n
SSCB'ninresmisanatsal
u y g u l a m a s ı
o l d u ğ u
ilanedildivebu,1928-32'ninltürDevrimisiyasetininbirsonucuydu.Militan
k ü ı ~ ü r e l .
örgütlenmeler,
en
b a ş t a
da
RAPP
(RusProleterYazarlar
Birligi),
konistveyaproleterolmayan
s a n a t ç ı l a n n
eserlerininsindirilmesiçagn
s ı n d a
bulundular.
Bu
g ö r ü ş l e r ,
KültürDevrimi
s ı r a s ı n d a
Pani'nindestegini
k a z a n ' d ı ;
amaMerkezKomite1932'detümsanatsalörtlenmeleribir
ç a t ı
a l t ı n d a t o p l a d ı
veböylece
RAPP
gibidahamilitanhizipleri
b a s t ı r d ı ,
kitlelerin
u l a ş ı l a b i l i r
veokunabilir
y a p ı t l a r
üretmeyeyooe-.lik,Sovyet
g e l i ş i m i n i
desteklerneyivaateden
uzun
vadelibirsanat
p o l i t i k a s ı n a
neldi.Bunuyaparken
hem
mimetikkurgugeleneklerineuygunhemdeSo"yetsisteminigüçlendiren
a ç ı k
toplumsalmesajlarvereneserle
ri
destekledi.
Bu
durum,
k ı s a
zamandasosyalistgerçekçilikadiylabirsisteme
b a ğ l a n d i .
Sosyalistgerçekçilik,
k ı s m e n
ondokuzuncu
y ü z y ı l
 
ST
AUN
DONEMISOVYETSIt\EMASI
g e r ç e k ç i l i ğ i n d e n k a y n a k l a n ı r .
"Saydam"üslubu,sosyalizm
ve
Sovyet
g e l i ş i m i y l e
ilgili
temeltemalarin
uygun
bir
onam
olarakgörüldü.Doktrinler
s a n a t ç ı l a n n
eserleri
ni
p a r l i i n a ı ı
(paniruhu)-LOplumsalkonulardaPani
li-
d e r l i ğ i n i n
daima
o n a y l a n m a s ı
g e r e k t i ğ i
d ü ş ü n c e s i -
gibikesinideolojik
f o r m ü ı ı e r l e
d o l d u r m a l a n n ı
savunuyordu.Sosyalistgerçekçilik,1934'te
i.
B i r l e ş i k
YazarlarKon
f e r a n s ı ' n d a
resmen
b e n i m s e n d i ğ i
gunlerde
m
sanatlariçin
ö ğ r e t i s e l
biruygulamahaline
g e l m i ş t i .
Sinemayauy
g u l a n m a s ı ,
i.
B e ş
Y ı l l ı k
Plan
s ı r a s ı n d a
filmleri
d i ğ e r
enstrilerleaymçizgidemerkeziplanlamayadahiletmesüreciyle
ç a k ı ş t ı .
Sovyet
film
stüdyolan,1920'krinyanpiyasasistemine
a y k ı n
olarak,
y a r a t ı c ı l ı k
konulanndadenetimi
s a ğ l a y a n
tekbirdevletburokrasisinde
b i r l e ş t i r i l d i .
Sosyalistgeekçiromanvefilmler,genellikleayru.örguyuizler.Kahraman,olumlubirkarakterin,komü
r l İ s t
s ı n ı f
bilinci
g e l i ş k i n
birPartiliderininvesayeti
a l t ı n -
da
e n g e ı ı e r i n
lIstesindengelir,kötüadarrun,yenisosyalisttoplumanedensiznefret
duyan
bir
k i ş i n i n
maskesi
n İ
d Ü ş Ü l Ü r
vereçindekendisi
ü s ı ü n
bilince
u l a ş ı r 
yanidahaiyibir
k i ş i
olur.Sovyetler
B i r l i ğ i ' n d e
u y g u l a n d ı g ı
ş e k l i y l e
sosyalistgerçekçilik,edebi
ve
s a n a ı s a l
gerçekçilikmodellerine
b a ş 
v u r m a s ı n a ,
Sovyet
y a ş a r r u r u
sosyalist
k a l k ı r u n a n ı n
ger
ç e k l i ğ i n e
uygun
olaraktemsiletme
i d d i a s ı n d a
bulunma
s ı n a
r a ğ m e n
a s l ı n d a
çok
k u ş k u l u
birgerçekçilikbiçinliydi.
Bu
yüzden,sadece
y a p t ı k l a n n d a n
d e ğ i l ,
y a p m a c l ı k l a 
nndanötüdeolumsuzolarak
d e ğ e r l e n d i r i l e b i l i r .
Sanli
mi
g e r ç e k ç i l i ğ i n
yerini
ş e k ~ c i
bir
g e r ç e k ç i l i ğ i n
a l ı ş ı ,
insani
durumu
d ü ş ü n m e y i
ve
LOplumsal
konulan
s o n ı ş t u r m a y ı
önledi:!nsanlar,
n a s ı l
o l d u k l a n v a r s a y ı l ı y o r l a r s a
öylegös
t e ı i l d i
ve
Sovyet
LOplumu,
sosyalizmyolunda
b a ş a n l ı
birtoplumolarakresmedildi.
Bu
basit
g ö r ü ş ü
izahetmek
ı ç ı n .
sosyalistgeekçisanatamutlakbirtekelverilmeliydi;çünküizleyiciyi,kendisinin
d ü n y a y ı
yalruzcagerçek
te
o l d u ğ u
gibi
b e t i m l e d i ğ i n e
i n a n d ı r m a k
z o n m d a y c l ı .
Bu
yüzdenzorla
d a y a t ı l a b i l e c e ğ i
siyasalbir
b a ğ l a m a
gereksinimduydu.Sosyalistgeekçilik,ironiyi,
b e l i r s i z l i ğ i ,
deneyi
c l ı ş l a y a n ,
y a n - a y d ı n
ve
formülbirsanam.
Bu
rnitelikler,
y a n - e ğ i t i m l ı l e r i n
d o ğ r u d a n
k a v r a m a s ı n ı
ö r ı l e y e -
cek,yleceürünündidaktik
d e ğ e r i n ia z a l t a c a k t ı .
1933-1940
a r a s ı n d a
Sovyetstüdyolan308filmyap
t ı .
Bunlardan
54'ü-Mark
Donskoi'ninGorkyüçlemesigibidönenlin
en
iyifilmleride
dahil-
çocukfilmleriydi.447
Bu
filmlerdidaktikti,
ö r n e ğ i n
kapitalistülkelerdekiçocuklann
ç
y a ş a m l a n n ı ,
kahnmanca
mücadelelerini
ve
enönemlisi
en
s ı k
d a y a n ı ş m a l a n n
öneminigöstererekçocuklankomünistruhla
e ğ i t m e y ia m a ç l ı y o r d u .
On
y ı l ı n
ikinci
y a n s ı n d a ,
rejimulusalövye,eskimoda
b a ş v u r u l a r l a
y u r t s e v e r l ı ğ i
yenidenalevlendirmeyedaha
fazla
ilgigösterinee,tarihselgösterilerözellikle
an
maya
b a ş l a d ı .
Bu
f i l ı n l e r
AlexanderNevsky,BuyükPetroveya
M a r e ş a l
Suvorovgibi
k a h r a m a r ı l a r l a
ilgiliyeli
ve
ç o ğ u r ı l u k l a
utaduyulacakölçudetarihsel
ç e l i ş k i l e r l e
doluydu:
O m e ğ i n
ikiKazakasi,PugachevveStenkaRazin,
s ı n ı fi l i ş k i l e r i n i
MarksistterimlerIeçözumlerveidamlanndanönce,taraftarlanmbUyuk.
ş a n l ı
devrinlin
g e l e c e ğ i n i
öngörerekteselliederkengösterilmekteydi.Devrimive
S a v a ş ı
konualan
film
s a y ı s ı
61'eli.
Bunlar
a r a s ı n d a
on
y d ı n
en
populervebelkideen
iyi
filnliolan,SergeiveGeorgiVasiliev
t a r a f ı n d a n
yönetilen
(a-
payev
(1934)gibibilinenfilmler,Kozimsev
ve
Trauberg'inMaximüçlemesi(1938-40),AlexanderZarkhivelosifKheifilS'in
y ö n e t t i ğ iB a / t ı k
Milletvekili(Deputat
Ba/-
tihi,
1936)
v a r d ı .
Bir
stüdyosuolanhercumhuriyet,Sovyet
i k t i d a n n ı n
k u r u l u ş u
h a k k ı n d a
en
azbir
f i l ı n
y a p t ı .
Filmleringeri
k a l a n ı ,
ç a ğ d a ş
dunyadageçmekteydi.Bunlardansadece12'sibir
f a b r i k a y ı
konu
a l ı y o r d u
veekononlik
p r o p a g a n d a n ı n
Sovyetgundenlindekiönenli
d ü ş l ı n u l d ü ğ ü n d e
bu,
ş a ş ı m a
ölçudekuçukbirrakam
d ı r .
S i n e m a c ı l a r
i ş ç i l e r l e
ilgiliilginçfilmler
y a p m a y ı
zorbulupbundan
k a ç ı m r u ş
gibiydi.lTsininkonusukolektifbirçiOiktegeçiyorduve
ç o ğ u
k ı r s a l
alandaki
y a ş a 
rrun,son
b u l ı n a y a n
dansve
ş a r k ı l a r l a
dolu
o l d u ğ u
izle
nimini
u y a n d ı r a n
müzikalkomedilerdi.
S i n e r o 3 e ı l a r
ve
muhtemelenizleyicilerdeegzotikmekanlardan
h o ş l a n 
maktayeli.
K a ş i f 1 e r i n ,
jeologlannvepilotlann
y i ğ i t l i k l e r i
h a k k ı n d a
birçokfilm
y a p ı l e l i ,
y a l ı n z c a
1938-1940ara
s ı n d a
8
f i l ı n i n
k a h r a m a n ı
piloltu.
Ç a ğ d a ş
y a ş a r r u
elealanfilmlerdesureklitekrarlanantema,
s a b O l a j c ı l a r
ve
vatan
h a i r ı l e r i n e
k a r ş ı
mucadeleyeli.Onemkaralamalar,sahte
d u r u ş m a l a r
ve
i n a n ı l m a z
kompalan
a ç ı ğ a
ç ı k a r m a
dönenliydi.Filmlerde,göstermelikmahkemelerdekiitiraflarda
o l d u ğ u
gibi,
d i i ş m a n ,
nedensizbirsosyalizmnefretiyuzundenenalçakçahareketlerdebulunmaktayeli.
Ç a ğ d a şy a ş a m l a
ilgili
f i l r r ı l e -
rin
y a n s ı n d a n
f a z l a s ı n d a
(85filmden52'sinde)kahraman,suç
i ş l e y e n
gizli
d u ş m a r ı l a n n
maskesini
d ü ş u r d ü .
 
SESli
SINEMA
1930-1960
D ü ş m a n ı n ,
bazen
k a h r a m a n ı n
en
iyi
dostu,
bazen
e ş i ,
bazende
b a b a s ı
o l d u ğ u
a n l a ş ı l ı r d ı .
1940'tatuhafbir
ş e y o l d u .
O
y ı l
ç a ğ d a ş
konulan
elealan30filminhiçbiri,
vatan
hainlerine
o d a k l a n ı n a d ı .
d ü ş m a n
kaybolurkm
onun
yerini,yabancilarveya
on-Iann
ajanlan
a l d ı .
Ülke,
yabana
bir
d ü ş m a n l a
k a r ş ı
kar
ş ı y a
gelmeye
h a z ı r l a n ı y o r d u :
Filmler,
v a r s a y ı l a n
d ü ş 
m a n ı
avlamakyerine,Sovyetler
B i r l i ğ i ' n i
o l u ş t u r a n
ulus
lann
'onak
'iyi'
u ğ r u n a
n a s ı l
birlikte
ç a l ı ş m a l a n
gerekti
ğ i n i
a n l a t ı y o r d u .
1930'lar
boyunca
m
filmler
d ı ş
d ü n y a y ı
d e ğ i ş m e m i ş ,
tehclitkar,tektipvesefilbir
dünya
olarak
t a n ı m 1 a 
I T U Ş t l .
Bu
dünyada
insanlar
a ç l ı k t a n
ö1üyor
ve
a c ı m a s ı z
polis
komünist
hareketi
b a s k ı
a l t ı n d a
tutuyordu.
I ş ç i l e 
rinnihai
k a y g ı s ı ,
Sovyetler
B i r l i ğ i ' n i i ş ç i l e r i n
anavataru
n ı
s a v u n m a k t ı .
Sovyetler
B i r l i ğ i ' n e
gelipzengin,mutlubir
y a ş a m l a
k a r ş ı l a ş a n
yabancilann
öyküsü,
süreklitek-
:>0""'·50
ı - l G ' : " ' ) 9 c ~ t ' , ;
C = ı C t
..
::
.";Li.....
'::.
ı . · : : .
M n r ( ! l : . ı . ~
...
·,
,,
__
-,_
...
' ı , '
n
Kolektif
çiDikreeglence:
GrigoriAlexandrov'un
V o l g a - V o l g a ' s ı
(l937).448
~
~
~
_
. - . ; ~ ~ ~ ~
" ~ l J f l l % ~ J ! . ! ! " ' : r ; : · :

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->