Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDA UZUN ÜNLÜLER Levent DOĞAN

DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDA UZUN ÜNLÜLER Levent DOĞAN

Ratings: (0)|Views: 4|Likes:
Published by Üntaç Güner
DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDA UZUN ÜNLÜLER Levent DOĞAN
DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDA UZUN ÜNLÜLER Levent DOĞAN

More info:

Categories:Types, Research
Published by: Üntaç Güner on Jan 26, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/14/2014

pdf

text

original

 
 
Turkish Studies 
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 
Volume 3/3 Spring 2008 
 
DO
Ğ
U TRAKYA A
Ğ
IZLARINDA UZUN ÜNLÜLERLevent DO
Ğ
AN
*
 
ÖZETDo
ğ
u Trakya olarak adlandırılan bölge, Türkiye’ninkuzeybatısında yer almaktadır. Bu bölgede yer alan
ş
ehirlerde Rumelia
ğ
ızlarının do
ğ
u kolu konu
ş
ulmaktadır. Do
ğ
u Trakya a
ğ
ızları, Gacal,Da
ğ
lı, Pomak ve göçmen a
ğ
ızlarını kapsar. Bu a
ğ
ızların sınırlarınıbelirlemek yetersiz olan çalı
ş
malar nedeniyle çok zordur. Ancak uzunünlüler gibi birtakım fonetik özellikler sayesinde a
ğ
ızların sınırlarınıtespit mümkün olabilir.Türkçede birincil ve ikincil ünlü uzunlukları bulunmaktadır.Birincil ünlü uzunlukları Türkiye Türkçesi a
ğ
ızlarında az da olsaya
ş
amaktadır.
Đ
kincil ünlü uzunlukları ise büyük ölçüde varlıklarınısürdürmektedir.Anahtar Sözcükler: A
ğ
ız, Uzun Ünlü, Do
ğ
u Trakya, Gacal,Muhacir, Da
ğ
lı, Pomak, Tatar, Abhaz, Yörük
 LONG VOWEL OF EAST TRAKYA DIALECTS
ABSTRACTThe region called East Thrace is in the northwest of Turkey. Theeast branch of Rumelia dialect is spoken in the cities which are in thisregion. East Thrace dialects include the dialects of Gacal, Daglı, Pomakand immigrants. It is quite difficult to define the boundaries of thesedialects due to insufficient studies. However, it might be possible todetermine the boundaries of the dialects through some phoneticcharacteristics such aslong vowels.Turkish hasprimary and secondary wovel
 
lenghts. Primary longwovel exists in the contemporary Turkish ( Turkey Turkish) dialects,though not much. Wheras secondary long wovel carries on its being to alarge extent.Key Words: Dialect, Long Wovel, East Thrace, Immigrant,Gacal, Dagli, Pomak, Tatar, Abhaz, Yoruk
 1.
 
Giri
ş
 “Ci
ğ
erlerden gelen havanın a
ğ
ız kanalında herhangi birengele u
ğ
ramadan, yalnız ses yolundaki daralma veya geni
ş
lemeile, dil ve dudakların olu
ş
turdu
ğ
u ses” (Korkmaz, 2007: 225)
*
Yrd. Doç. Dr., Trakya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi,dgnlvnt@gmail.com
 
 Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler 732
 
Turkish Studies 
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 
Volume 3/3 Spring 2008 
olarak tanımlanan ünlü, Türkçenin ses sistemi içerisinde önemlibir yer tutar. Bol ünlü, seyrek ünsüz, kurallı ve aydınlık bir sesyapısı Türkçenin en önemli özelliklerinin ba
ş
ında gelir (Sa
ğ
ır,1995: 377).
Đ
ngilizce, Arapça ve Rusça gibi Türk dillerinin yakıntemas hâlinde oldu
ğ
u önemli yazı dillerinde bile ünlü sayısıTürkçe ve di
ğ
er Ural-Altay dillerinin ünlü sayısı ile kıyaslanamaz.Türkçenin ses sistemi içerisinde sekiz ünlü yer almaktadır.Bunlar ‘a/e/ı/i/o/ö/u/ü’ sesleridir. Bu ünlülere bazı bilim adamlarıkonu
ş
ma dilinde yer alan kapalı é sesini de eklemektedir (Ergin,1993: 38). Bu ünlüler, çıkarıldıkları yere, sürelerine veince/kalın/düz/geni
ş
 /dar/yuvarlak olmalarına göre çe
ş
itlisınıflamalara tabi tutulmaktadırlar. Lehçelere ve a
ğ
ızlara göre buünlülerin özellikleri kimi de
ğ
i
ş
iklikler göstermektedir. TürkiyeTürkçesi yazı dilinde birincil uzun ünlüler bulunmazken,Türkmen Türkçesinde bu sesler bariz bir
ş
ekilde ya
ş
amaktadır.Sibirya’da konu
ş
ulan Tuva lehçesinde gırtlaksı ünlüler yeralırken bu ünlü türü di
ğ
er lehçelerde bulunmaz (Arıko
ğ
lu, 2000:543). Bu durum, Türk lehçe ve a
ğ
ızlarının fonetik sınırlarınıntespitinde ünlülerin önemini ortaya koymaktadır.Ünlülerin sınıflandırılmasında önemli ba
ş
lıklardan biri deo ünlülerin a
ğ
ız kanalından çıkı
ş
larının süresidir. Bu süreninuzunlu
ğ
una ya da kısalı
ğ
ına göre ünlüler, “uzun ünlüler, normalya da kısa ünlüler ve normalden daha kısa olan ünlüler” olmaküzere incelenirler.Çalı
ş
mamızın odak noktası olan uzun ünlüler isebo
ğ
umlanma süresi bakımından normal bir ünlünün süresindendaha uzun yahut normal uzunluktaki iki ünlünün bo
ğ
umlanmasüresini içine alan ünlülerdir (Korkmaz, 2007: 221). Uzunünlülerin hangi
ş
artlar altında uzadıkları Türkologları en fazlame
ş
gul eden konulardan biridir.Türkçede ünlü uzunlukları,
“aslî (birincil) ünlüuzunlukları”, “ses olaylarına ba
 ğ 
lı ünlü uzunlukları”, “vurgu ve tonlamaya ba
 ğ 
lı olan ünlü uzunlukları” 
olarak sınıflandırılmı
ş
tır.Ba
ş
ka dillerden ödünçlenen kelimelerdeki ünlü uzunlukları dayukarıdaki sınıflandırmaya ba
ş
ka bir madde olarak eklenebilir.
1
 2.
 
Uzun Ünlülerin Tasnifi ve Do
ğ
u Trakya A
ğ
ızlarındakiDurumu1.
 
Aslî/Birincil Uzun ÜnlülerZeynep Korkmaz’ın “
 herhangi bir ses de
 ğ 
i
ş
 mesinin ortaya çıkarmadı
 ğ 
ı, Türkçe kelimelerin kök hecelerinde Ana-Türkçe
1
 
Đ
kincil uzunluklar konusunda daha ayrıntılı bilgi için bk. BURAN:2007.
 
 733 Levent DOĞAN
Turkish Studies 
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 
Volume 3/3 Spring 2008 
 döneminden beri var oldu
 ğ 
u kabul edilen ünlüler
(Korkmaz, 2007:27)” olarak tanımladı
ğ
ı aslî/birincil uzun ünlüler, bilim adamlarıarasında birtakım ihtilaflara neden olan bir konudur.Birincil uzun ünlüler ile ilgili yapılan ilk çalı
ş
maBöhtlingk’in 1851 yılında yazmı
ş
oldu
ğ
u Yakutça gramerdir. Buçalı
ş
mada ilk kez birincil uzun ünlülerin varlı
ğ
ına dair delillersunulmu
ş
tur. Çok geçmeden bu tür uzun ünlülerin varlı
ğ
ınınaleyhinde görü
ş
bildiren bilim adamları olmu
ş
, bunların türlü sesgruplarının büzülmesi ile meydana gelen ikincil uzun ünlüleroldu
ğ
u kanıtlanmaya çalı
ş
ılmı
ş
tır (Tekin, 1995: 7). Türk diliüzerine elde yeterince dil malzemesinin bulunmaması yüzündenbu tartı
ş
malar askıda kalmı
ş
, bu durum Türkmence ile ilgiliyapılmı
ş
olan ilk önemli çalı
ş
manın yayınlanmasına kadarsürmü
ş
tür.Ali Böriyiv’in 1929 yılında Latin alfabesi asıllı yeniTürkmen alfabesi ile hazırladı
ğ
ı Rusça-Türkçe sözlük sayesinde,Türkmencedeki birincil ünlü uzunlukları ortaya konulmu
ş
tur. Bueserde Latin harflerinin kullanılması, uzun ünlülerin daha net bir
ş
ekilde gösterilmesini sa
ğ
lamı
ş
tır (Tekin, 1995: 64). Sözlü
ğ
ünyayınlanmasından sonra, bu lehçedeki birincil ünlüuzunluklarının di
ğ
er lehçelerdeki birincil uzun ünlülereuydu
ğ
unun görülmesi pek çok bilim adamının, tarihî Türk
ş
ivelerinde ve ya
ş
ayan lehçelerdeki birincil uzun ünlülerinara
ş
tırmasına yol açmı
ş
tır.Karl Foy 1900 yılında Ana Türkçedeki birincil uzun ünlülerintespiti için Orhun Abideleri’ne müracaat etmi
ş
tir.
Đ
lk defa KarlFoy, abidelerde “at” (ad), ve “aç” (acı-) sözcüklerinin yazılı
ş
ında“at” ve Tonyukuk abidesinde geçen “açmak” kelimelerindenfarklı olarak, ünlü i
ş
aretinin kullanılmı
ş
olmasına dikkat etmi
ş
tir.Karl Foy bu kelimelerdeki ünlü farklılıklarının oldu
ğ
u görü
ş
ünüdesteklemek için Yakutçadaki “
ā
t” (ad), “at” (at/beygir), “
ā
s”(aç), “
ā
s” (acık-) “as-” (açmak) köklerine i
ş
aret etmi
ş
tir (Tekin,1995:13).Osman Nedim Tuna, “Köktürk ve Uygurcada UzunVokaller” adlı çalı
ş
masında Karl Foy’un tespit etti
ğ
i birincil uzunünlü uzunluklarının imlasını
ş
u
ş
ekilde örneklemi
ş
tir (Tuna, 1960:218):
T:T:T:T:
at ‘at’,
TeTeTeTe:
ā
t ‘ad, isim’;
zzzz
: az ‘Az (kavim adı)’,
z ez ez ez e:
ā
z‘az’.Görüldü
ğ
ü gibi birincil uzun ünlülerin varlı
ğ
ı kelimeninanlamını de
ğ
i
ş
tirmektedir.
Đ
ki farklı kelimenin birbirinekarı
ş
masını engellemek için, bu kelimelerin yazımında farklı birimla kullanılmı
ş
tır. Birincil uzun ünlüleri içeren kelimelerinyazımında farklı bir imla tarzının seçildi
ğ
i ba
ş
ka bir eser de

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->