Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
P. 1
Mülteci Bir Macar Prensi ve Terekesi Rakoczi Jozsef Meryem Kaçan ERDOĞAN

Mülteci Bir Macar Prensi ve Terekesi Rakoczi Jozsef Meryem Kaçan ERDOĞAN

Ratings: (0)|Views: 5 |Likes:
Published by Üntaç Güner

Mülteci Bir Macar Prensi ve Terekesi Rakoczi Jozsef Meryem Kaçan ERDOĞAN

Mülteci Bir Macar Prensi ve Terekesi Rakoczi Jozsef Meryem Kaçan ERDOĞAN

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: Üntaç Güner on Jan 26, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

09/17/2013

pdf

 
SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi SDU Faculty of Arts and Sciences Sosyal Bilimler Dergisi Journal of Social Sciences 
 May 
ı 
s 2011, Say 
ı 
:23, ss.81-102. May 2011, No:23, pp.81-102 
 
Mülteci Bir Macar Prensi ve TerekesiRakoczi Jozsef 
 
Meryem Kaçan ERDO
Ğ
 AN
**
 
ÖZET
II.Rakoczi Ferenc’in 1703 y 
 ı
l
 ı
ndan itibaren Avusturya’ya kar
ş
 ı
verdi
ğ 
i özgürlük mücadelesini devralan Rakoczi Jozsef, 1736 y 
 ı
l
 ı
nda Osmanl
 ı
topraklar
 ı
na gelmi
ş
veI.Mahmud’un verdi
ğ 
i bir ahidnâmeyle “Erdel Hakimi ve Engürüs Dükas
 ı
” olarak tan
 ı
nm
 ı
ş
t
 ı
r.Prens Jozsef, 1738 y 
 ı
l
 ı
ndaki Osmanl
 ı
-Avusturya seferine kat
 ı
lm
 ı
ş
ve ordu ile birlikte Vidin,Fethülislam, Orsova gibi bölgelerde çe
ş
itli faaliyetlerde bulunmu
ş
tur. Sefer s
 ı
ras
 ı
ndakendisinden beklenen ba
ş
ar
 ı
 ı
gösteremeyen Jozsef, ayn
 ı
 ı
l
 ı
n sonlar
 ı
na do
ğ 
ru
 ı
ş
lamak üzeregitti
ğ 
i Rusçuk kazas
 ı
na ba
ğ 
l
 ı
Çernavoda köyünde 38 ya
ş
 ı
nda iken vefat etmi
ş
ve oradaki birRum kilisesine defnedilmi
ş
tir. Vebadan öldü
ğ 
ü san
 ı
lan Prens’in yakla
ş
 ı
k iki y 
 ı
l süren mültecihayat
 ı
s
 ı
ras
 ı
nda kendisinin ve maiyetinin bütün masraflar
 ı
hükümet taraf 
 ı
ndan kar
ş
 ı
lanm
 ı
ş
t
 ı
r.Osmanl
 ı
Devleti, Prens’in vefat
 ı
üzerine gerek miras
 ı
n
 ı
n korunmas
 ı
gerekse mültecilereyeni bir ba
ş
bu
ğ 
seçilmesi konusunda baz
 ı
giri
ş
imlerde bulunmu
ş
tur. Bu çerçevede MacarGeneral Gorof Çaki ba
ş
bu
ğ 
olarak tayin edilmi
ş
, Prens’in muhallefat
 ı
ise Humbarac
 ı
AhmedPa
ş
a’n
 ı
n kontrolüne b
 ı
rak 
 ı
lm
 ı
ş
t
 ı
r. Ahmed Pa
ş
a, Prens’in borçlar
 ı
sebebiyle, muhallefat
 ı
n önemlibir k 
 ı
sm
 ı
n
 ı
satmak durumunda kalm
 ı
ş
t
 ı
r. Prens’in menkul mallar
 ı
ise Ba
ş
bu
ğ 
Çaki’ninkontrolünde ba
ş
ta sefer masraflar
 ı
olmak üzere çe
ş
itli yerlere sarf edilmi
ş
tir.
 Anahtar Kelimeler: 
Rakoczi Jozsef, 1738 Osmanl 
ı 
-Avusturya seferi, Rusçuk (Çernavoda),muhallefat.
 A Hungarian Refugee Prince and His Inheritance Rakoczi Jozsef 
 ABSTRACT
Rakoczi Jozsef, from 1703 onwards, has taken over the struggle of Rakoczi Ferenc IIfor freedom against Austria. He came to the Ottoman Empire in 1736 and, by an
ahdnâme 
of the sultan, was appointed “the Ruler of Transylvania and the Duchy of Hungary”. Prince Jozsef participated the Austro-Ottoman war of 1738 and, together with the Ottoman Army,had various activities in Vidin, Fethulislam, Orsova etc., but failed to be successful as much asexpexted from himself. He died towards the end of the same year in the village of Çernavoda, where he was buried in a cemetery of a Greek Church. He was 38 by then. Some supposed thathe had died because of plague. In the course of about two years of refuge, all his expenditures,together with that of his suite, were met by the Ottoman administration.
Bu çal 
ı 
ş 
ma “Eski 
ş 
ehir Osmangazi Üniversitesi Bilimsel Ara 
ş 
ı 
rma Projeleri Komisyonu” taraf 
ı 
ndan desteklenmi 
ş 
tir.
** 
Yrd.Doç.Dr., Eski 
ş 
ehir Osmangazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü /meryem@ogu.edu.tr  
 
82
 
 Mülteci Bir Macar Prensi ve Terekesi Rakoczi Jozsef 
 
Upon his death, Ottoman State took certain steps both in order to preserve hisinheritance and to elect a new leader for the refugees. To this end, General Gorof 
Çaki 
wasappointed the new leader and the inheritance of the prince were brought under the control of Humbarac
 ı
Ahmed Pasha. But Ahmed Pasha had to sell a great deal of the property of Jozsef because of financial distress. The movable possession of the Prince, on the other hand, underthe supervison of the new leader
Çaki 
, was spent to meet various needs, but above all the warexpenses.
Kew words:
Rakoczi Jozsef, Austro-Ottoman War of 1738, Rusçuk/Ruse (Çernavoda),inheritance.
Giri
ş
 
XVIII. yüzy 
 ı
l ba
ş
lar
 ı
nda Macarlar
 ı
n Avusturya’ya kar
ş
 ı
verdi
ğ 
i özgürlük mücadelesininba
ş
 ı
nda Rakoczi Jozsef’in babas
 ı
II. Rakoczi Ferenc görülmektedir. 1703 y 
 ı
l
 ı
nda isyanbayra
ğ 
 ı
n
 ı
açan Rakoczi, bu mücadelesi s
 ı
ras
 ı
nda Fransa ve Rusya gibi baz
 ı
devletlerinsiyasi ve maddi deste
ğ 
ini sa
ğ 
lamaya çal
 ı
ş
m
 ı
ş
t
 ı
r. Rakoczi, izni olmadan Macar ilerigelenlerinin 1711 y 
 ı
l
 ı
nda Avusturya ile imzalad
 ı
ğ 
 ı
Szatmar Antla
ş
mas
 ı
’n
 ı
kabul etmemi
ş
  ve müttefiki Petro’nun Prut yenilgisi üzerine Fransa’ya gitmi
ş
tir. Onun 1713 y 
 ı
l
 ı
ndaParis’teki ikameti s
 ı
ras
 ı
nda o
ğ 
ullar
 ı
György ve Jozsef Viyana saray 
 ı
taraf 
 ı
ndane
ğ 
itilmekteydi. 1716 y 
 ı
l
 ı
nda Osmanl
 ı
Devleti ile Venedik ve Avusturya aras
 ı
nda sava
ş
 ba
ş
lad
 ı
ğ 
 ı
nda III. Ahmed taraf 
 ı
ndan Edirne’ye davet edilen Rakoczi bu davete icabetetmi
ş
ancak Pasarofça Antla
ş
mas
 ı
’n
 ı
n imzalanmas
 ı
üzerine 1720 y 
 ı
l
 ı
nda Tekirda
ğ 
’agönderilmi
ş
tir. 1733 y 
 ı
l
 ı
nda Lehistan veraset sava
ş
lar
 ı
dolay 
 ı
s
 ı
yla Avusturya’ya kar
ş
 ı
 seferlere kat
 ı
lmas
 ı
gündeme gelmi
ş
se de bu dü
ş
ünce de gerçekle
ş
ememi
ş
tir. II.Rakoczi Ferenc 1735 y 
 ı
l
 ı
nda Tekirda
ğ 
’da hayata gözlerini yummu
ş
tur.
1
 Osmanl
 ı
Devleti onun ölümünden sonra
İ
brahim Müteferrika vas
 ı
tas
 ı
yla Tekirda
ğ 
’da bulunan Macar ileri gelenleri ile görü
ş
ş
, Rakoczi’nin büyük o
ğ 
lunun(Jozsef)
2
buraya gelmesi konusunda görü
ş
lerini sordurmu
ş
ve onlardan olumlu cevapalm
 ı
ş
t
 ı
r. Buradaki mültecilere istedikleri yere gitme konusunda izin verilmesinera
ğ 
men
3
pek ço
ğ 
u yerinde kalm
 ı
ş
ve genç Prens’i beklemeyi tercih etmi
ş
tir. Prens Jozsef ise mültecilerin yan
 ı
nda bulunan Kelemen Mikes’e yak 
 ı
nda gelece
ğ 
ini ifade edenmektuplar yazm
 ı
ş
, bu süre zarf 
 ı
nda i
ş
leri idare etmesi ve babas
 ı
n
 ı
n mallar
 ı
na sahipç
 ı
kmas
 ı
için Kont Bonneval (Humbarac
 ı
Ahmed Pa
ş
a)’a vekâletname göndermi
ş
tir.
1
Ayr
 ı
nt
 ı
l
 ı
bilgi için bkz. Pál Fodor, “Rákóczi Özgürlük Sava
ş
 ı
ve Macar Tarihindeki Yeri”,
II. Ferenc Rákóczi’nin Hayat 
ı 
ve Türkiye’deki Sürgün Günleri 
, Macar-Türk Dostluk Derne
ğ 
i Yay 
 ı
nlar
 ı
, Budape
ş
te 2005,s.77-89; Béla Köpeczi, “II. Ferenc Rákóczi”, Türkçesi Y 
 ı
lmaz Gülen,
a.g.e 
., s.47, 49; Antal Balla,“Marmara Denizi K 
 ı
 ı
s
 ı
nda. Türk-Macar-
İ
spanyol
İ
ttifak 
 ı
Plan
 ı
. Tekirda
ğ 
. Prens Rákóczi’nin Ölümü”, Türkçesi Y 
 ı
lmaz Gülen,
a.g.e 
., s.111-143. Ayr
 ı
ca bkz.
Türk-Macar Kültür Münasebetleri I 
ş 
ı 
 ğ 
ı 
Alt 
ı 
nda II. Rákóczi Ferenc ve Macar Mültecileri Sempozyumu 
,
İ
stanbul 1976.
2
Viyana’dan kaçan iki karde
ş
ten biri olan Jozsef, Venedik, Fransa ve
İ
spanya gibi yerleri dola
ş
m
 ı
ş
t
 ı
r.Küçük karde
ş
i György ile Marsilya’daki bulu
ş
malar
 ı
s
 ı
ras
 ı
nda babas
 ı
n
 ı
n politik miras
 ı
n
 ı
devralmak içinharekete geçmi
ş
ve Osmanl
 ı
Devleti ile ba
ğ 
lant
 ı
kurmu
ş
tur. Sandor Papp, “Jozsef Rakoczi, The Last Transylvanian Pretender”,
 Acta Orientalia 
, v.61, n.1-2, March 2008, p.161-162.
3
Ar
ş
iv kaynaklar
 ı
na göre Osmanl
 ı
Devleti, Rakoczi Jozsef’in gelece
ğ 
ini haber ald
 ı
ktan sonra buradaya
ş
ayan mültecilerin da
ğ 
 ı
lmas
 ı
n
 ı
istememi
ş
tir. Jozsef’in Tekirda
ğ 
’a gelinceye kadar mültecilerinihtiyaçlar
 ı
n
 ı
kar
ş
 ı
lamak üzere eski veziriazam Ali Pa
ş
a, Humbarac
 ı
ba
ş
 ı
Ahmed Pa
ş
a’dan 1.000 kuru
ş
borçalm
 ı
ş
ve mültecilere ula
ş
t
 ı
rm
 ı
ş
t
 ı
r. Ahmed Pa
ş
a’n
 ı
n tüccardan borç olarak temin etti
ğ 
i bu paran
 ı
n ödenmesihakk 
 ı
ndaki arzuhali için bkz. Ba
ş
bakanl
 ı
k Osmanl
 ı
Ar
ş
ivi (BOA),
Cevdet Hariciye (C.HR)
, nr.6543.
 
 Meryem Kaçan ERDO
Ğ
 AN 
83
Prens’in Tekirda
ğ 
’a ula
ş
mas
 ı
ancak 5 Aral
 ı
k 1736 tarihinde mümkün olabilmi
ş
tir.Prens Jozsef burada k 
 ı
sa bir süre kal
 ı
p
İ
stanbul’a gitmi
ş
ancak birkaç gün oyaland
 ı
ktansonra 17 Aral
 ı
k’ta tekrar Tekirda
ğ 
’a dönmek zorunda kalm
 ı
ş
t
 ı
r. Onun
İ
stanbul’agelmesine Ahmed Pa
ş
a sebep olmakla birlikte Avusturya ile bar
 ı
ş
devam etti
ğ 
indenhatta Avusturya
İ
mparatoru, Rusya ile devam eden sava
ş
ta arabuluculuk rolüüstlendi
ğ 
inden Osmanl
 ı
Devleti, Prens’in burada bulunmas
 ı
n
 ı
uygun görmemi
ş
vederhal Tekirda
ğ 
’a dönmesi için haber göndermi
ş
tir.
4
Ancak Avusturya’n
 ı
n Pasarofça Antla
ş
mas
 ı
’n
 ı
bozmas
 ı
ve Rusya ile ittifak etmesi üzerine Osmanl
 ı
Devleti, Prens’in
İ
stanbul’a gelmesini emretmi
ş
ve Erdel Prensli
ğ 
i’nin geri al
 ı
nmas
 ı
nda kendisindenyararlan
 ı
labilece
ğ 
ini dü
ş
ünmü
ş
tür.
5
19 Eylül 1737 tarihinde
İ
stanbul’a gelen Prens’eburada bir kar
ş
 ı
lama merasimi yap
 ı
lm
 ı
ş
ve ard
 ı
ndan konaklamak üzere Maktul KürkçüManol’un Fener taraf 
 ı
nda bulunan evine gönderilmi
ş
tir. Prens’in
İ
stanbul’a geli
ş
indenbirkaç gün sonra Osmanl
 ı
Sultan
 ı
kendisine bir miktar para ile atlar gönderdi
ğ 
i gibidi
ğ 
er ileri gelen Macar generallerine de ihsanlarda bulunmu
ş
tur. 6 Ekim 1737 tarihindeKaymakam Pa
ş
a taraf 
 ı
ndan kabul edilen Prens’e di
ğ 
er H
 ı
ristiyan devletlerden gelenelçilerde oldu
ğ 
u gibi muamelede bulunulmu
ş
, kendisine kürk ve at, maiyetindekilere isehilatlar hediye edilmi
ş
tir. 2 Aral
 ı
k 1737 tarihinde ise Prens, Sultan’
 ı
n huzurunaç
 ı
kar
 ı
lm
 ı
ş
t
 ı
r. Görü
ş
me s
 ı
ras
 ı
nda sadece Prens’in tercüman
 ı
ile Divan tercüman
 ı
haz
 ı
rbulunmu
ş
tur.
6
Bu görü
ş
meden sonra Sultan I. Mahmud bir ahidnâmeyle
7
onu
 Erdel Hakimi ve Engürüs Dükas 
ı 
olarak tan
 ı
m
 ı
ş
t
 ı
r. 25 Ocak 1738 tarihinde Prens Jozsef’in veziriazam ile görü
ş
mesinde bu ahidnâme kendisine verilmi
ş
tir.
8
 Rakoczi Jozsef,
İ
stanbul’dan ayr
 ı
lmadan önce son geli
ş
meler hakk 
 ı
nda Avrupal
 ı
 devletlerin diplomatlar
 ı
n
 ı
bilgilendirmek üzere baz
 ı
giri
ş
imlerde bulunmu
ş
tur. Buamaçla 28 Ocak 1738 tarihinde Osmanl
 ı
Devleti ile yap
 ı
lan anla
ş
may 
 ı
ve Avusturya’yakar
ş
 ı
yap
 ı
lan te
ş
ebbüsün içeri
ğ 
ini aç
 ı
klad
 ı
ğ 
 ı
Frans
 ı
zca bir bildiri yay 
 ı
mlam
 ı
ş
t
 ı
r. BildiridePrens Jozsef, Osmanl
 ı
himayesinin gerekçelerini s
 ı
ralad
 ı
ktan sonra Osmanl
 ı
 ordusunun Macar topraklar
 ı
n
 ı
i
ş
gal etmeyece
ğ 
ini, aksine oradaki idari yap
 ı
 ı
yeniden
4
Kelemen Mikes,
Türkiye Mektuplar 
ı 
, II, (terc.Sadrettin Karatay), M.E.B. Yay 
 ı
nlar
 ı
, Ankara 1945, s.110,112-113, 118, 121, 124-128; Papp, “Jozsef Rakoczi…”, p.162-165.
5
Bu dü
ş
üncenin olu
ş
mas
 ı
nda Humbarac
 ı
Ahmed Pa
ş
a’n
 ı
n büyük bir etkisi bulunmaktad
 ı
r. Avusturyal
 ı
lardan intikam alma dü
ş
üncesinde olan Ahmed Pa
ş
a, sava
ş
 ı
n sürmesinden yana olup Macarhalk 
 ı
n
 ı
ayakland
 ı
rmak için önce Rakoczi Ferenc’i harekete geçirmi
ş
tir. Onun ölümü üzerine bu kez o
ğ 
lu Jozsef ile ba
ğ 
lant
 ı
kurmu
ş
ve onu Tekirda
ğ 
’dan
İ
stanbul’a ça
ğ 
 ı
rtarak Erdel Beyli
ğ 
i’nin verilmesinde önemlirol oynam
 ı
ş
t
 ı
r. Abdülkadir Özcan, “Humbarac
 ı
Ahmed Pa
ş
a”,
Türkiye Diyanet Vakf 
ı 
 
İ 
slâm Ansiklopedisi 
,c.18,
İ
stanbul 1998, s.352. Prens Jozsef 
İ
spanya’da iken Ahmed Pa
ş
a’dan bir mektup alm
 ı
ş
, kendisine baz
 ı
  vaatlerde bulunulmas
 ı
üzerine Tekirda
ğ 
’a gelmi
ş
tir. Papp, “Jozsef Rakoczi…”, p.164.
6
 
İ
stanbul’a geli
ş
i s
 ı
ras
 ı
nda Prens’e Bayram Pa
ş
a Çiftli
ğ 
i’nde ziyafet verilmesi, izzet ve ikram gösterilmesi,Kaymakam Pa
ş
a ve Sultan taraf 
 ı
ndan kabul edilmesiyle ilgili geni
ş
bilgi için bkz. BOA,
Kamil Kepeci (KK)
,nr.53/1, s.21-23. Prens’in kar
ş
 ı
lanmas
 ı
ve kabulüyle ilgili bilgi için ayr
 ı
ca bkz. Mikes,
a.g.e 
, II, s.132-140;Papp, “Jozsef Rakoczi…”, p.167-168.
7
13 Ramazan 1150/4 Ocak 1738 tarihli ahidnâme sureti için bkz.
 Ahmed Refik, Memâlik-i Osmâniye’de Kral Rakoçi ve Tevâbi‘i (1109-1154)
,
İ
stanbul 1333, s.49-57. Ahidnâmenin Rakoczi Jozsef taraf 
 ı
ndan kabuledildi
ğ 
i, bir dibace ve hatime ilavesiyle Latince suretini iade etti
ğ 
i görülmektedir.
İ
lave edilen k 
 ı
s
 ı
mlar
 ı
ntercümesi hakk 
 ı
nda bkz. Ahmed Refik,
a.g.e.
, s.57-60. Ahidnâmenin orijinal kopyas
 ı
, kaliteli Frans
 ı
zka
ğ 
 ı
d
 ı
na kitap formunda yaz
 ı
lm
 ı
ş
, üzerine renkli çiçekler i
ş
lenmi
ş
s
 ı
rmal
 ı
bir kuma
ş
ile ciltlenmi
ş
tir.Koruma k 
 ı
l
 ı
 ı
n
 ı
n üstünde k 
 ı
rm
 ı
z
 ı
balmumu mühür, üzerinde üçlü Erdel armas
 ı
ve ortas
 ı
nda Rakoczi’ninarmas
 ı
bulunmaktad
 ı
r. Papp, “Jozsef Rakoczi…”, p.171.
8
Mikes,
a.g.e 
, II, s.141; Papp, “Jozsef Rakoczi…”, p.172.

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->