dü
‘· ´+ ≈£ î+uÛ Ñ ø√D+˝À ‘êeTT n<ä T|ü ⁄#˚dü TÔqï Ä
dü+düúqT+&ç sêeT*+>∑sêE ≈£î≥T+ã+ m˝≤nbÕs¡ yÓ TÆq ì<Û ä T\qT ‘·s¡ *+∫+B ‘Ó\Tdü Tø=ì Á|ü‹
ˇø£ ÿs¡ T rÁe ÄX¯ Ãsê´ìøÏ>∑Ts¡e⁄‘·THêïs¡ T. uÛ ≤s¡‘·
ø±s=Œπ s{Ÿ s¡+>∑+˝À ìj· T+Á‘· D e´edü ún‹ ã\V” ≤q+>±
O+<äì, Ç<˚bÕXÊ´‘· ´ <˚XÊ\˝À nsTT‘˚m+‘√
|ü ø£&É “+B>± O+≥T+<äì, Ç˝≤+{ÏôV’ ≤ø±¢dü T H˚sê\≈£ î
bÕ\Œ&çq yê]ì |ü≥Tº ø=ì •øÏå +#·&É+, ndü\T »s¡>∑ ≈£ î+&ÜH˚ìyê]+#·&É+ »]– O+&˚ yêì #ê\
eT+~ #ÓãT‘· THêïs¡ T. á $wüj· ÷ìï kÕ<Û ës¡ D Á|ü »˝Ò
ø±≈£î+&Ü, <˚X¯ $<˚o $X‚¢wü ≈£ î\T ôd’‘·+ Ç˝≤π>
#ÓãT‘· THêïs¡ T.
ø±ì yêdü Ôey˚ TeT+fÒdü‘· ´+ ‘·s¡ Vü ‰ ≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\T
uÛ ≤s¡‘·<˚X¯+˝À ø=‘· Ô>± @s¡ Œ&çq$ ø±e⁄, á <˚XÊìπ ø
|ü]$T‘· yÓ TÆq$ ø±e⁄. bÕXÊÑ· ´ <˚XÊ\˝À Á|ü‘˚ ´øÏ+∫
nyÓ T]ø±˝À Ç˝≤+{Ï≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\T, Ç+‘· ø£Hêï
rÁeyÓ TÆq ≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\T >∑‘·<äXÊã› ø±˝+˝À nH˚ ø£+
»]>±sTT. Çy˚y√ ns¡ T<Ó ’q |ò üT≥q\T ø±e⁄.
ìj· T+Á‘· D\T ˝Òì ô|≥Tºã&ç<ëØ e÷¬ sÿ{Ÿ˝À Ç$
düs¡ «kÕ<Û ës¡ D+.
n+‘˚ ø±<äT, Ç˝≤+{ÏH˚sê\T m˝≤
»s¡ T>∑ T‘· T+{≤jÓ ÷ #ê˝≤ ≈£ å îDí+>± ‘Ó *dæ≈£ L&Ü
O+{≤sTT. Hê\Tπ >fi¯ ¢ÁøÏ‘·+ nyÓ T]ø±≈£ î #Ó+~q $*j· T+
¬ ø u≤¢ ø˘nH˚z y˚ T<Û ë$ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü ú˝À »]π >
≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\ >∑ T]+∫ #ê˝≤ #· ø£ ÿ{ÏÁ|üdü+>∑+ #˚XÊs¡ T.
Äj· Tq Ä]ú ø£y˚‘· Ôe÷Á‘· y˚T ø±≈£ î+&Ü ˝≤j· Ts¡T,
ÁøÏ$THê\õdü Tº≈£ L&É. n+<ä T#˚‘·á $wüj· ÷\qT m+‘√
kÕ~Û ø±]ø£+>± $e]+#ês¡ T. Ä ‘·sê«‘·á n+XÊ\qT
Äj· Tq ˇø£|ü ⁄dü Ô ø£s¡ ÷|ü+˝À ≈£ L&ÉyÓ\Te]+#ês¡ T. Ä
|ü ⁄dü Ô ø£+ ù|s¡ T ªª˙e⁄ z u≤´+≈£ îqT \÷{°#˚j· ÷\+fÒ<ëì
j· T»e÷ì$ ø±e&É y˚ T.µµ 2005˝À yÓ\Te&çq á |ü ⁄dü Ô ø£+
nyÓ T]ø±˝À 1980e <äX¯ ø£+ ns¡+uÛ Ñ+˝À ùd$+>¥ ‡, ˝Àq¢
≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\qT Á|ü‹uÛ ≤e+‘·+>± $e]+∫+~. >=|ü Œ
>=|ü Œ yêfi¯ ó¢á |ü ⁄dü Ô ø±ìøÏ]eP´\T sêdæbı–&Üs¡ T.
H√u…˝Ÿ ãVü QeT‹ Á>∑ V” ≤‘·C≤sY ®Ä¬ øÁ˝≤|ò tÇ~ ˇø£Ä<Û ä Tìø£
ø±¢dæ ø˘nì n_Ûe]í+#ês¡ T. ô|ò&És¡˝Ÿ ]»s¡ T« #Û Ó ’s¡ àHébÕ˝Ÿ
yêø£sY≈£ L&Ém+‘·>±H√ yÓ T#· TÃ≈£ îHêïs¡ T.
á |ü⁄düÔ ø£+˝À u≤¢ ø˘ªø£+Á{À˝Ÿ ÁbòÕ&é µ
(Ä~Û|ü‘· ´ ≈£ î+uÛ Ñ ø√D+) nH˚<ëìï $e]+#ês¡ T. ˇø£
dü+dü ú dæ Çz ‘·q kÕ«s¡ úÁ|üjÓ ÷»Hê\ ø√dü+ ‘êqT
n<äT|ü ⁄ #˚düTÔqï dü+düúH˚kÕ<Ûäq+>± $ìjÓ ÷–+
#·Tø√e&É+- Bì˝ÀìÁ|ü<ÛëHê+X¯+. Ç$kÕ<Ûës¡D+>± »]π> ≈£î+uÛÑø√D≤\ ø£Hêï eT]+‘· rÁeyÓTÆq$,m≈£îÿe Vü ‰ìø£s¡ yÓ TÆq$ nì
Äj·Tq ù|s=ÿHêïs¡T.Ä<Û ä Tìø£dæÇz\≈£ î Äj· ÷
dü+düú\ |üìrs¡T Ä<Ûës¡+>±Áb˛‘· ‡Vü≤ø±\T n+~+#˚$<Û ëq+
á s¡ ø£ yÓ TÆq ø£+Á{À˝Ÿ Ábò Õ&é ‡≈£ î
<ë]rdü TÔqï<äì u≤¢ ø˘#ÓbÕŒs¡ T. Ä
dü+düú u≤>± |üì#˚ùdÔ ‘·q≈£î\_Û+#˚ yÓ TT‘·Ô+ ô|s¡T>∑T‘·T+~
ø±ã{Ï º n~ yêdüÔe+>± m˝≤ Oqï|ü Œ{Ï ø°, n+‘ê ÁãVü ‰à+&É+>±
O+<äì #· ÷ù|+<ä T≈£ î á dæ Çz\T
Á|üj·T‹ïdü TÔ+{≤s¡T. 1980\˝À »]–q ùd$+>¥‡, ˝ÀHé‡ ≈£î+uÛ Ñø√D≤\≈£ î dü+ã+~Û+∫ á
$wüj· ÷\qT u≤¢ ø˘#Ó|æ Œq|ü Œ{Ïø°Ä
‘·sê«‘·dü+uÛÑ$+∫q ≈£ î+uÛ Ñø√D≤\˝À ≈£L&É á
n+XÊ\T q÷{ÏøÏ q÷s¡T bÕfi¯ó¢ ì»y˚Tqìs¡TEyÓ’HêsTT. 1991˝À j·TT¬ ø˝À _dædæ◊ u≤´+≈£ î
yÓ TT<ä\Tø=ì, nyÓ T]ø±˝À mÁHêHé, Ä&Ó˝Ÿ|ò æj· ÷, f… Æ ø√
Ç+≥π sïwüq˝Ÿ,>√¢ã˝Ÿ Áø±dæ+>¥˝≤+{Ï≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\T,
á <äXÊã›+ Äs¡+uÛÑ+˝À ◊s√bÕ\˝À bò ÕsêàkÕŒ nH˚
e´eVü ‰s¡+, Á|üdüTÔ‘·Á|ü|ü+#· Ä]úø£ dü+øå √uÛÑ+˝À
u≤´+≈£ î\T, e÷]º π >CŸ <ës¡ T\T bÕ\Œ&çq møö+{Ï+>¥
≈£î+uÛ Ñø√D≤\T- n˙ï Ç˝≤+{Ï y˚.$wüj·Ty˚ TeT+fÒ, Ç˝≤+{Ï ô|ò ’HêHé ‡
neø£‘·eø£\T m≈£ îÿe>± Ä]ú ø£e´edü úeT+∫ eP|ü ⁄˝À
Oqï|ü⁄&˚ »s¡ T>∑T‘êsTT. m+<ä Te\¢q+fÒ n˝≤+{ÏdüeTj· T+˝À neø£‘·eø£\qT |ü {Ï º+#· Tø√e&É+ n+‘·>±
»s¡>∑<ä T. Ç˝≤+{ÏdüeTj· ÷\˝ÀH˚dæ Çz\ô|’q ‘·eT ‘·eT
dü+dü ú\T eT+∫ |òü*‘ê\T kÕ~ÛdüTÔqï≥T¢ #· ÷|æ,
kÕº ø˘e÷¬ sÿ{Ÿ˝À ùwsY<Û äs¡qT ì\u… ≥º&É+, eT]+‘·
ô|+#·&É+ >∑ T]+∫q e‹Ô&çn~Û ø£+>± O+≥T+~. á
Áø£eT+˝ÀH˚uÛ ≤Ø møö+{Ï+>¥
≈£î+uÛ Ñø√D≤\≈£ î ;C≤\T|ü&É‘êsTT. Ä dü+dü ú yêdü Ô yêìøÏqcÕº˝À¢OHêï
˝≤uÛ≤\T Ä]®düTÔqï≥T¢#· ÷|ü&É+ »s¡T>∑ T‘·T+~.
Ç{°e\ ≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤˝˝À Ç~
kÕ<Ûës¡D≤+X¯+>± ø£ì|ædü TÔqï~.
u≤¢ ø˘Ç+ø± Ç˝≤#ÓbÕŒs¡ T: qj· ÷ O<ës¡ yê<ä
$<ÛëHê\ |òü*‘·+>± Ç˝≤+{Ï≈£ î+uÛÑø√D≤\≈£îeT]+‘· neø±X¯+@s¡Œ&ÉT‘·Tqï~. düeTs¡∆e+‘·yÓTÆq ìj· T+Á‘·D\Tn+‘·ø£+‘·≈£î ‘·–Zb˛e&É+BìøÏø±s¡ D+. yÓ TT<ä {Ï>±,
á $<Û ëHê\T ìj· T+Á‘· D\
dü+K´qT, HêD´‘·qT u≤>± ‘·–Z+∫ y˚kÕÔsTT. ¬ s+&É T, á
$<Û ëHê\T ìj· T+ÁD≤ dü+dü ú\ X¯ øÏ Ôì ‘·–Z+∫ y˚kÕÔsTT.
Ç˝≤+{Ïmøö+{Ï+>¥neø£‘·eø£\≈£ î bÕ\Œ&ç‘˚\_Û+#˚
˝≤uÛ Ñ+, Ä H˚s¡+ #˚j· T&É+ eT÷\+>± |ü&˚•ø£ å ø£Hêï
#ê\ m≈£îÿe>± O+≥T+~. eT÷&ÉT, Ç˝≤+{Ïìj· T+Á‘· D\qT |ü {Ï º+#· Tø√ì møö+{Ï+>¥dü+dü ú\H˚‘·eT
©&émøö+f…+≥T¢>± ìj· T$T+#· Tø√e&É+. Hê\T>∑ T,
ìj· T+Á‘· D dü+dü ú\ n~Û|ü‘· T\T ôd’‘·+ neø£‘·e‘· ø£\≈£ î
bÕ\Œ&É≥+, n˝≤+{Ï yê]ì ø=qkÕ–+#·&É+.Áô|’ y˚{°ø£s¡ D nH˚~ n$˙‹øÏ bÕ\Œ&˚ìj·T+Á‘·D≤~Ûø±s¡T\≈£î #·ø£ÿ{Ï neø±XÊ\qT,eqs¡ T\qT n+<ä Tu≤≥T˝ÀøÏ‘˚e&É+‘√ bÕ≥T, eT+∫
Áb˛‘ê‡Vü ‰ìï ≈£ L&Éø£ *Œdü TÔ+~.
ìj·T+Á‘· D\qT m‹Ô y˚j·T&É+, n»e÷sTTw”ì
‘=\–+#·&É+, Áô|’ y˚ {° ø£s¡ D ˝≤+{Ïqj· ÷ O<ës¡ yê<ä
$<Û ëHê\T, yÓ TT‘·Ô+ e´edü úqT ìØ«s¡´+ #˚kÕÔsTT.
ø£ ∫Ñ·+>± ìj· T+Á‹+#ê\ì ø√s¡ T≈£ îH˚yê]øÏôd’‘·+ á
$<ÛëHê\T ÄXÊuÛ Ñ+>∑+ ø£*–kÕÔsTT. ∫e]øÏ‘˚˝Ò<˚$T≥+fÒ, ìj· T+Á‘· D\T $|ò ü\eTj· ÷´j· Tì. qj· ÷
O<ës¡$<Û ëHê\qT Á|üe∫+#˚yê]øÏø±yê*‡+~<˚.
ìj· T+Á‘· D\T |üì#˚j· T&É+ ˝Ò<ä T ø±ã{Ϻ|ü P]Ô>±
m‹Ô y˚j· ÷\ì yês¡ T #Ó|ü Œ&ÜìøÏ|ü PqT≈£ î+{≤s¡ T.
ø£+Á{À˝Ÿ Ábò Õ&é ‡˝À ˝Òì ˝≤uÛ ≤\qT m+‘√ m≈£ îÿe>±
Oqï≥T¢#· ÷|ü&É+ ˇø£Á|ü<Û ëHê+X¯+. Ç~ qj· ÷
O<ës¡ yê<ä$<Û ëHê\qT Á|ü#ês¡+ #˚ ùd yê]øÏ#· ø£ ÿ>±
O|üjÓ ÷>∑|ü&É T‘· T+~. ìj· T+Á‘· D\T ˝Òì á dü+dü ú\T
m+‘·ô|<ä ›m‘· TÔq ˝≤uÛ ≤\T Ä]®dü TÔHêïjÓ ÷ #· ÷&É+&Éì
n+≥÷, Ä ìj· T+Á‘· D\T dü+|ü Ps¡ í+>± m‹Ô y˚j· ÷\ì
yês¡T ø√s¡T‘· T+{≤s¡T. Á|üuÛÑT‘· «s¡+>∑ dü+dü ú˝À¢
$|ü Ø‘· yÓ TÆq y˚‘·Hê\‘√ ô|<ä ›dü+K´˝À O<√´>∑ T\T OHêï
HêeT e÷Á‘·+ ˝≤uÛ ≤\T edü TÔHêïsTT, ˝Ò<ä+fÒqcÕº\T
edü TÔHêïsTT. ø±ì ìj· T+Á‘· D≤ s¡ Væ ≤‘·Áô|’ y˚ ≥T dü+dü ú\T
n<ä T“¤‘·yÓTÆq |ü*‘ê\qT ø£q|üs¡Tdü TÔHêïsTT nì yês¡+{≤s¡ T. ô|’>± Ç˝≤+{Ïdü+dü ú\T nH˚ ø£#ê]≥ãT˝Ÿ
ø±s¡ ´ø£˝≤bÕ\˝À bÕ˝§Z+{≤sTT. sê»ø°j· T bÕغ\≈£ î
ì<Û ä T\qT ≈£ L&Édüs¡|ò üsê #˚dü TÔ+{≤sTT. <ëì‘√ bÕ≥T
yê{Ïn~Û|ü‘· T\T ‘·eT $˝≤düe+‘· yÓ TÆq J$‘ê\≈£ î
≈£ L&Édü+dü úì<Û ä T\qT uÛ ≤Ø>± $ìjÓ ÷–dü TÔ+{≤s¡ T.
yÓTT‘· Ô+>± #·÷dæq|ü ⁄&ÉT qj·÷ O<ës¡yê<ä$<Û ëHê\qT dü+|ü Ps¡ í+>± #˚|ü {Ï ºq|ü ⁄&É T Ä dü+dü ú\
$<Û ä «+kÕìøÏ<ë]rùd ø£+Á{À˝Ÿ Ábò Õ&é ‡≈£ î ≈£ L&Ée÷s¡ Z+
dü T>∑eT+ #˚kÕÔsTT. á ≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\T nH˚ ø£s¡ ø±\T>±
düe÷C≤ìøÏ#˚ ≥T ‘ÓkÕÔsTT. uÛ≤Ø qcÕº\≈£ î
ø±s¡ DeTe&É y˚ T ø±≈£ î+&Ü, Á|üuÛ Ñ T‘ê«ìï n$˙‹ |ü P]‘·+
#˚kÕÔsTT. <ëìï nÁ|ü‹wü ºbÕ˝Ò ®kÕÔsTT. e÷¬ sÿ{ŸqT eT]+‘·
n|üdüe´+ #˚dæ, <ëì kÕeTsêú ´ìï eT]+‘·>± ˙s¡ T
>±s¡ TkÕÔsTT. á $<Û ëHê\ e\¢Ä]ú ø£e´edü ún_Ûeè~∆˝À
ãT&É>∑\T @s¡ Œ&É‘êsTT. á ãT&É>∑\T nìyês¡ ´+>±
ù|*b˛‘êsTT. n|ü &É T Ä]ú ø£e´edü úˇø£ ÿ kÕ]>±
≈£ î<ä T|ü ⁄≈£ î ˝ÀqsTT, dü+øå √uÛ Ñ+˝À ≈£ Ls¡ T≈£ îb˛‘· T+~. n$
Ä]ú ø£e´edü ú|ü ≥¢Oqï qeTàø±ìï rÁe+>± ‘·–ZkÕÔsTT.
u≤¢ ø˘#˚dæq á $X‚ ¢wü D n+‘ê Á|üdü TÔ‘·+ uÛ ≤s¡‘·
<˚X¯+˝À |ü]dæ ú‹øÏ#· ø£ ÿ>± e]Ôdü TÔ+~. Ç‘·s¡‘˚XÊ\˝À
|ü]dæ ú‹ m˝≤ O+<√ ‘Ó\Tdü Tø√e&É y˚ T ø±≈£ î+&Ü, uÛ ≤s¡‘·
<˚X¯+˝À ôd’‘·+ á |ü]dæ ú‹ eT]+‘·$dü Ô è‘·+>± O+<äì,
eTT+<ä T eTT+<ä T eT]ìï ≈£ î+uÛ Ñ ø√D≤\T yÓ\¢&çnj˚ T´
neø±X¯+ O+<äì dü÷∫düTÔ+~. ìj· T+Á‘·D\T‘=\–+#·&É+ e\¢m˝≤+{ÏeTT|ü @s¡ Œ&É T‘· T+<√,
düe÷C≤ìøÏm+‘· {ÏuÛ ≤Ø qwü º+ dü+uÛ Ñ$dü TÔ+<√ u≤¢ ø˘
#Ó|æ Œq e÷≥\T dü Œwü º+ #˚kÕÔsTT.
π ø+
Á<äÁ|üuÛ Ñ T‘· «+ $<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\≈£ î dü+ã+~Û+∫
>∑‘· ãT<Ûäyês¡+ Hê&ÉT q÷‘·q e÷s¡ Z<äs¡Ùø£ dü ÷Á‘ê\T
ìs¡ ísTT+∫+~. á q÷‘·q e÷s¡ Z<äs¡ Ùø£dü ÷Á‘ê\T Ä#·s¡ D˝À
Ç|ü Œ{Ïes¡ ≈£ î $<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\ |ü]$T‹ô|’$~Û+∫q
Ä+ø£å\qT s¡<äT› #˚ùd$>± OHêïsTT. j·TT|æm Á|üuÛÑT‘·«+#·s¡e÷+ø£+˝À rdü T≈£ îqï á ìs¡ íj· T+ dü<äs¡ T &çe÷+&éqT
HÓs¡ y˚ π sÃ~>± O+~. Äs¡ THÓ\¢ÁøÏ‘·+ es¡ ≈£ î yêeT|ü øå ±\ ˇ‹Ô&ç øÏ
‘·˝§–Zq Á|üuÛ Ñ T‘· «+ $<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\qT $#· Ã\ $&ç>±
nqTeT‹+#· ≥+ô|’yÓqTø£+» y˚dæ+~. nDTˇ|ü Œ+<ä+‘√ ‘·˝…‹Ôq
_ÛHêï_ÛÁbÕj· ÷\ H˚|ü<∏ ä ´+˝À j· TT|æm Á|üuÛ Ñ T‘ê«ìøÏyêeT|ü øå ±\T
eT<䛑· T O|üdü+Vü≤]+#·T≈£ îHêïsTT. <ë+‘√ ø°\ø£ yÓ TÆq Ä]ú ø£
ìs¡íj· ÷\ $wüj·T+˝À Á|üuÛÑ T‘·«+ ÇcÕºsê»´+ e∫Ãq≥T¢
e´eVü ≤]k˛Ô+~. ;e÷, u≤´+øÏ+>¥s¡+>∑+˝À $<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å
ô|≥Tºã&ÉT\T nqTeT‹+#˚ ~X¯>± &çX¯+ãs¡T bÕs¡¢ yÓ T+{Ÿ düe÷y˚XÊ˝À¢ _\T¢\T Á|ü‹bÕ~+∫+~. $<˚o Á|ü‘·´ø£å
ô|≥Tºã&É T\ô|’‘êC≤ ìs¡ íj· ÷ìï ≈£ L&Ü á ø√e˝ÀH˚#· ÷&Ü*‡
O+~.
H˚ |ü <∏ ä ´+
H˚&É T ˝Àø˘düuÛ Ñ˝À Á|üuÛ Ñ T‘· «+ z{Ÿ ÄHénøöÿ+{Ÿ ã&Ó ® {ŸqT
Á|ü‹bÕ~+#·uÀ‘√+~. kÕ<Û ës¡ D+>± ã&Ó ® {Ÿ n+fÒsêqTqï Ä]ú ø£
dü+e‘·‡sêìøÏ Á|üuÛ ÑT‘· « Ä<ëj·÷\T n+#·Hê y˚dæ, <ëìøÏ
‘·–q≥T¢>± e´j· T Á|ü D≤[ø£qT ‘·j· ÷s¡ T#˚ ùd kÕ<Û äq+. ø±˙
Á|üuÛÑT‘ê«\ J$‘· ø±\+ ◊<˚fi‚ ¢ ø±e≥+‘√ á sêC≤´+>∑ìj· Te÷ìï nqTdü]+∫ j· TT|æm Á|üuÛ Ñ T‘· «+ ≈£ L&Ü y˚ T 10 Hê{Ï øÏ
‘·q á ne‘êsêìï #ê*+#ê*‡ O+~. y˚ T 10, 2009 Hê{Ï øÏ
q÷‘·q Á|üuÛ Ñ T‘· «+ eTs√ ne‘ês¡+‘√ s¡+>∑Á|ü y˚X¯+ #˚j· TqTqï~.
uÛ ≤s¡‘·Á|ü C≤kÕ«eT´+ q÷‘·q kÕs¡<∏ ä ´+˝ÀøÏe÷s¡qT+~. e#˚ Ã
Á|üuÛ Ñ T‘· «+ dü «s¡ ÷|üdü «uÛ ≤yê\T mìïø£\ |ò ü *‘ê\ô|’Ä<Û ës¡|ü&ç
O+{≤sTT. q÷‘·q Á|üuÛ Ñ T‘· « dü «s¡ ÷|üdü «uÛ ≤yê\qT ãfÒ º<ëì ˙‹
ìj· Te÷\T, Ä]ú ø£ÁbÕ<Û ëq´‘·\T O+{≤sTT. n+<ä Te\¢Ç≥Te+{Ï
|ü]dæ ú‘· T\ H˚|ü<∏ ä ´+˝ÀH˚yÓ TT<ä {Ïz{Ÿ ÄHénøöÿ+{Ÿ ã&Ó ® {Ÿ
Á|ü‹bÕ~+∫q yÓ TT<ä {ÏÄ]ú ø£eT+Á‹ dæ.&ç.<˚XŸ eTTUŸ z{Ÿ ÄHé
nøöÿ+{Ÿ ã&Ó ® {Ÿ˝À>±˙, ã&Ó ® {Ÿ≈£ î eTT+<ä T>±˙ m≥Te+{Ï$<Û ëq
ìs¡ íj· ÷\÷ #˚j· T≥+ ˝Ò<äì, q÷‘·q $<Û ëHê\T Á|ü‹bÕ~+∫
neT\T #˚ ùd u≤<Û ä ´‘·q÷‘·q Á|üuÛ Ñ T‘ê«ìπ ø e~˝Òdü TÔHêïqì dü Œwü º+
#˚kÕÔ&É T.
ø±˙ Äs¡ejÓ ÷´ e&ç˝À |ü&çq Á|ü C≤kÕ«eT´ uÛ ≤s¡‘·+˝À á
HÓ ’‹ø£$#· ø£ å D sêqTsêq÷ ø£s¡ TyÓ ’b˛‘√+~. ne‘ês¡+ #ê*+#˚
Á|üuÛ Ñ T‘ê«\T rdü T≈£ îH˚ø=ìï ìs¡ íj· ÷\T q÷‘·q Á|üuÛ Ñ T‘ê«\ #˚‘· T\T
ø£ fÒ º ùd$>± e÷s¡ T‘· THêïsTT. >∑‘·+˝À ã&Ó ® {Ÿ ìj· T+Á‘· D, Á<äe´
»yêãT<ëØ #· ≥º+ e+{Ïyê{Ïì #· ÷XÊeTT.
Ä]ú ø£e´eVü ≤sê\ eT+Á‹es¡ Zdü+|ò ü T+
(dædæÇm) $<˚o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\
$wüj· T+‘√ rdü T≈£ îqï ‘êC≤ ìs¡ íj·T+
≈£ L&Ü n≥Te+{Ï<˚ nì #ÓbıŒ#·TÃ.düs¡ ∞ø£s¡ D, Ä]ú ø£dü+dü ÿs¡ D\T neT\T
ø=qkÕ>∑ T‘· Tqï ø=B›u&Ó ® {Ÿ Á|üÁøÏj· T qT+&ç
$<Ûëq Á|üÁøÏj·TqT y˚s¡ T#˚j· T≥+
n\yê≥T>± e÷]+~. n+<ä Te\¢H˚ ø°\ø£yÓ TÆq, C≤rj·T Ä]úø£ e´edü úqT
Á|üuÛ ≤$‘·+#˚ ùd |ü\T ìs¡ íj· ÷\T ã&Ó ® {Ÿ‘√
ì$T‘· Ô+ ˝Ò ≈£ î+&ÜH˚»]–b˛‘· THêïsTT. bÕ‘·
dæìe÷\T ì]à+#˚s√E˝À¢>±j· T≈£ î&É T
Ç∫Ãq X¯ è‹øÏ, e÷Á‘·\≈£ î nqT>∑ TD+>±
dü+^‘·$<ë«+dü T\T sê>±\T ø£ fÒ º yês¡ ≥.
ø±˙ H˚&É T dü+^‘·$<ë«+dü T\T Ç#˚ Ã
sê>±\≈£ î nqT>∑ TD+>± >±j· T≈£ î\T X¯ è‹,
e÷Á‘·\T ìs¡ísTT+#·Tø√yê*‡ ek˛Ô+~.n+‘˚ ø±<ä T. >∑‘·+˝À >∑ T&É ¶rdü T≈£ îì <ä Ø®
<ä>∑ Zs¡Ä~|ü {Ï º+∫ ≈£ î≥º {≤ìøÏÇ#˚ Ãyêfi¯ ¢+.
Ç|ü ⁄Œ&É T ≈£ î{Ï ºe∫Ãq ã≥º\T ( ¬ s&û y˚ T&é)
ø=qTø=ÿì X¯Øs¡kÂwü º yêìøÏ‘·>∑ Z ≥T¢>±
ø£‹Ô]+#· T≈£ î+≥THêïeTT. dü+düÿs¡D\
H˚|ü<∏ ä ´+˝À ã&Ó ® {Ÿ Á|üÁøÏj· T ≈£ L&Ü ¬ s&û y˚ T&é
ã≥º\T, ¬ s&û y˚ T&ésê>±˝≤¢>± e÷]b˛‘√+~.
á Ä‘· è‘·me]ø√dü+ ?
Ç|ü Œ{Ïes¡ ≈£ î <˚X¯uÛ ÑÁ<ä‘· ≈£ î ø°\ø£ yÓ TÆq s¡ ø£ å D s¡+>∑+, Ä]ú ø£
e´edüú≈£î ø°\ø£yÓTÆq u≤´+øÏ+>¥, ;e÷ s¡+>±\T, eTÚ*ø£dü<äTbÕj·÷\ ø£\Œq≈£ î yÓHÓïeTTø£>± Oqï uÛ ≤Ø|ü]ÁX¯eT\T
(qes¡‘êï\T, $Tì qes¡‘êï\T e+{Ï$) s¡+>±˝À¢Á|üuÛ Ñ T‘· «+ $<˚ o
Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\T nqTeT‹+#· ≥+ ˝Ò<ä T. $T–*q yêDÏ »´
dü«uÛ≤e+ Oqï s¡+>±\T, f…*ø£+, ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿ,bÂs¡$e÷qj· ÷q+ e+{Ïs¡+>±˝À¢ì]›wü º|ü]$T‘· T\≈£ î ˝Àã&ç
$<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\T nqTeT‹dü TÔHêïs¡ T. H˚ {Ï ø°ø±–‘·+ô|’á
dü ÷Á‘ê\T Ç˝≤H˚OHêïsTT. ø±˙ Ä#·s¡ D˝ÀH˚|ü\T O\¢+|ò ü Tq\≈£ î
>∑ Ts¡e⁄‘· THêïsTT. Ç≥Te+{ÏO\¢+|ò ü Tq\qT ìj· T+Á‹+#˚+<ä T≈£ î
¬ s+&É T e÷sêZ\T OHêïsTT. O\¢+|ò æ T+∫q yê]ô|’ø£]ƒq+>± #·s¡ ´\T
rdüTø√e≥+, n+<äT≈£î nedüs¡+ nsTTq #·{≤º\Ts¡ ÷bı+~+#· ≥+, yê{Ïì neT\T #˚j· T≥+ ˇø£e÷s¡ Z+. eTs√
e÷s¡ Z+ á O\¢+|ò ü Tq\H˚#· ≥ºã<ä ∆+ #˚j· T≥+. Á|üuÛ Ñ T‘· «+ $<˚ o
Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\≈£ î dü+ã+~Û+∫ rdü T≈£ îqï ‘êC≤ ìs¡ íj· T+
¬ s+&√ ø√e≈£ î #Ó+<ä T‘√+~.
á ìs¡ íj· ÷ìøÏdü+ã+~Û+∫q |ü P]ÔkÕúsTT e÷s¡ Z<äs¡ Ùø£
dü ÷Á‘ê\T Ç+ø± yÓ\T>∑ T #· ÷&Ü*‡ O+~. á $<Û ä+>± ìs¡ íj· T+
ˇø£kÕ], Ä ìs¡ íj· ÷\T neT\T #˚j· T{≤ìøÏnedüs¡+ nsTTq
e÷s¡ Z<äs¡ Ùø£dü ÷Á‘ê\T eTs√ kÕ] $&É T<ä\ #˚j· T≥+˝ÀH˚eT‘·\ãT
n+‘ê O+~. á ìs¡ íj· ÷\T n‘· ´edüs¡+ nsTTqyÓ ’‘˚‘· ø£ å Dy˚ T
e÷s¡Z<äs¡ Ùø£ dü ÷Á‘ê\T ≈£ L&Ü $&É T<ä\ #˚j· T≥+˝À n+‘˚
nÁ|üeT‘· Ô‘·, Ä‘· è‘·#· ÷bÕ*‡ O+~.Ä#·s¡ D≈£ î dü+ã+~Û+∫q
e÷s¡ Z<äs¡ Ùø£dü ÷Á‘ê\T Ä\dü ´+ #˚j· T≥+ n+fÒH˚á ìs¡ íj· T+
‘· ø£åD≤edüsê\‘√ ì$T‘·Ô+ ˝Òì<äqï~ ‘˚*b˛‘·T+~.n≥Te+{|ü ⁄Œ&É T q÷‘·q Á|üuÛ Ñ T‘· «+ u≤<Û ä ´‘·\T #˚|ü fÒ ºes¡ ≈£ î
y˚ ∫#· ÷&É ≈£ î+&Ü Ç|ü Œ{Ï øÏ|ü ⁄Œ&É T Ç≥Te+{Ïìs¡ íj· T+ rdü Tø√yê*‡q
nedüs¡+ @$T≥qï Á|üX¯ ï, n≥Te+{Ïìs¡ íj· ÷\ yÓqø£me]
ˇ‹Ô fi¯ ó¢, OHêïj· Tqï Á|üX¯ ï\T eTT+<ä T≈£ î sêø£e÷qe⁄. n+‘˚ø±<ä T.
m|ò t&ç◊\≈£ î dü+ã+~Û+∫ Ç<˚ MT q÷‘·q ÁbÕ<Û ëq´‘·\T ≈£ L&Ü
ìs¡ ísTT+#· ≥+ ˝Ò<ä T. Oqï Á|üe÷D≤\H˚øÏ+<ë MT<ë e÷]Ã,
‘·\<ä T$« dæ+>±]+∫ e÷¬ sÿ{Ÿ˝ÀøÏe<ä T\T‘· THêïs¡ T. n≥Te+{Ï
Ä|ü<ä ∆s¡à ìs¡ íj· ÷\ Á|üuÛ≤e+, |üs¡ ´ekÕq+ @$T{Ïnqï~
#·]Ã+#ê*‡q nedüs¡+ O+~.
$X‚ ¢ wüD
Á|üdü TÔ‘·+ Oqï e÷s¡ Z<äs¡ Ùø£dü ÷Á‘ê\ y˚ Ts¡ ≈£ î ˇø£$<˚ o ø£+ô|˙
(m) ˇø£<˚ oj· T ø£+ô|˙ (_)‘√ ø£ *dæuÛ ≤s¡‘·<˚X¯+˝À yê´bÕs¡+
#˚j· ÷\qT≈£ îqï|ü ⁄Œ&É T á ¬ s+&É T ø£+ô|˙\T ô|≥Tºã&É T\T ô|{≤º *.
$<˚ o ø£+ô|˙ 40 ø√≥T¢, dü «<˚ o ø£+ô|˙ 60 ø√≥T¢ô|≥Tºã&çô|{Ï º
e+<ä ø√≥¢‘√ ø£+ô|˙ ÁbÕs¡+_Û+#·e#· TÃ. nsTT‘˚á e+<ä ø√≥¢
ø£+ô|˙˝À 40 ø√≥T¢e÷Á‘· y˚ T $<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\T>±
|ü]>∑ DÏ+#·ã&É T‘√+~. ø±˙ ‘êC≤ ìs¡ íj· T+‘√á e+<ä ø√≥¢qT
|ü P]Ô>± <˚ oj· T ô|≥Tºã&ç>±H˚|ü]>∑ DÏ+#·e#· TÃ. á e+<ä ø√≥¢
ô|≥Tºã&É T\T eTs√ <˚ oj· T ø£+ô|˙˝ÀøÏe÷s¡ TÃ≈£ î+fÒ(dü‘· ´+
ã<ä˝≤sTT+∫q≥T¢) n~ ≈£ L&Ü |ü P]Ô>± <˚ oj· T ø£+ô|˙>±H˚
|ü]>∑ DÏ+#ê*‡ edü TÔ+~. ‘·<ë«sê @j˚ T s¡+>±˝À¢$<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å
ô|≥Tºã&É T\T nqTeT‹ì Á|üuÛ Ñ T‘· «+ #· ≥ºØ‘ê´ ìsêø£]+∫+<√
Äj· ÷ s¡+>±˝À¢ôd’‘·+ ô|’q #Ó|ü ⁄Œø=qï≥T¢>± s¡+>∑ Te÷]Ãq $<˚ o
Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\T yê{≤\T ø=qTø√ÿe#· TÃ. Ç|ü Œ{Ïes¡ ≈£ î
Áô|’ y˚ ≥T u≤´+≈£ î˝À¢74 XÊ‘·+ y˚ Ts¡, m|ò tm+ π s&çjÓ ÷ ùde˝À¢20
XÊ‘·+ y˚ Ts¡, &Ó ’ ¬ sø˘ º≥T Vü ≤À+ {Ï$ ùde˝À¢46 XÊ‘·+ y˚ Ts¡, 74
XÊ‘·+ f… *ø£+ s¡+>±˝À¢$<˚ o Á|ü‘· ´ø£ å ô|≥Tºã&É T\T ô|≥Tº ø√e#· TÃ.
‘êC≤ ìs¡ íj· T+ y˚ Ts¡ ≈£ î á nìï s¡+>±˝À¢ô|≥Tºã&É T\T q÷{Ï øÏ
q÷s¡ T XÊ‘·+ $<˚ o ô|≥Tºã&É T\T ô|≥Tº ≈£ îH˚+<ä T≈£ î <ë«sê\T
‘Ós¡e{≤ìπ ø á ìs¡ íj· T+ rdü T≈£ îHêïs¡ T. á ìs¡ íj· T+ e\¢
\_›bı+<˚ ø£+ô|˙\Tô|’q ù|s=ÿqï s¡+>±˝À¢ Á|ü<Û ëq
ø£+ù|˙\T nsTTq+<ä Tq Ç≥Te+{ÏÄ|ü<ä ∆s¡ à ìs¡ íj· T+ yÓqø£
M] Vü ≤dü Ô+ Oqï≥T¢>±H˚uÛ ≤$+#ê*‡ ek˛Ô+~.
9
k˛eTyês¡+16-2-2009
ABCD
Ç~ ã&Ó ® {Ÿ d” »Hé. π ø+Á<ä, sêÁwü ºÁ|üuÛ Ñ T‘ê«\T ã&Ó ® {Ÿ
Á|ü‹bÕ<äq\qT Á|ü ø£ {Ï+#˚ø±\+. sê»ø°j· T bÕغ\T, $X‚ ¢wü ≈£ î\T,
bÕ]ÁXÊ$Tø£, yêDÏ »´ dü+|ò ü ÷\T, ñ<√´>∑, ø±]àø£Á|ü C≤dü+|ò ü ÷\T
Á|ü|ü+#·Ä]∆ ø£dü+øå √uÛ Ñ+ |ü Ps¡ «s¡+>∑+˝À ñ‘· ÿ+sƒ ¡‘√ ã&Ó ® {Ÿ
rs¡ T‘ÓqTï\ø√dü+ m<ä Ts¡ T#· ÷dü TÔHêïs¡ T.
j· TT.|æ.@. |ü<ä Mø±\+ e#˚ Ã y˚ T HÓ\‘√ eTT>∑ Tdü TÔ+~.
˝Àø˘düuÛ Ñmìïø£\T dü MT|ædü TÔqï ø±s¡ D+>± mìïø£\H√{Ï|ò æ π øwüHé
Ç#˚ Ã˝À|ü ⁄ eT]j· TT q÷‘·q Ä]∆ ø£dü+e‘· ‡s¡+˝À|ü ⁄>± n+fÒ
e÷]à 31˝À>± |ü P]Ôã&Ó ® {Ÿ≈£ î bÕs¡ ¢ yÓ T+{Ÿ nqTeT‹bı+<ä˝Òì
ø±s¡ D+>± π ø+Á<äÁ|üuÛ Ñ T‘· «+ z{≤Hénøö+{Ÿ ã&Ó® {Ÿ ≈£ î
|ü PqT≈£ î+~. q÷‘·q Á|üuÛ Ñ T‘· «eTT @s¡ Œ&çã&Ó ® {Ÿ≈£ î bÕs¡ ¢ yÓ T+{Ÿ
ÄyÓ ÷<ä+ bı+<˚es¡ ≈£ î nj˚ T´ Á|üuÛ Ñ T‘· « j· T+Á‘ê+>∑e´j· ÷ìøÏ
dü+ã+~Û+∫q kıeTTàqT ø£HékÕ*&˚ f…&é|ò ü+&éÄ|ò tÇ+&çj· ÷
qT+&çbı+<˚+<ä T≈£ î rdü Tø=H˚bÕs¡ ¢ yÓ T+{Ÿ nqTeT‹ì z{≤Hé
nøö+{Ÿ n+{≤s¡ T.
|ü P]ÔkÕú sTT ã&Ó ® {Ÿ nH˚ ø£<äX¯ \qT <ë≥e\dæñ+~.
ã&Ó ® {Ÿ ô|’kÕ<Û ës¡ D #· s¡ Ã, eT+Á‹‘· « XÊK\T &ç bÕs¡ Tº yÓ T+{Ÿ
|ü <ä T› \ô|’#· s¡ Ã, ô|ò ’ HêHé ‡ _\T¢, mÁbÕÁ|æ j˚ Twü Hé_\T¢ \ô|’#· s¡ Ã\T
n+<ä T˝Àì uÛ ≤>±\T. á Á|üÁøÏ j· T |ü P]Ôø±e{≤ìøÏ#ê˝≤
düeTj·T+ |ü&É T‘·T+~. á eT<Ûä´ø±\+˝À Á|üuÛÑT‘·«
j·T+Á‘ê+>∑ + ìs¡ «Vü ≤D≈£ î ø±e\dæq ì<Ûä T\ ˝uÛ Ñ´‘·≈£î
bÕs¡ ¢yÓT+{Ÿ nqTeT‹ bı+<äø£b˛‘˚ Á|üuÛÑ T‘·«ìs¡«Vü ≤D
ø£ wü º eTe⁄‘· T+~. n≥Te+{ÏøÏ ¢ wü º |ü ]dæ ú ‘· T\qT n~Û >∑$T+#·&É +
ø√dü + uÛ ≤s¡ ‘· sêC≤´+>∑ +˝Àì Ä]º ø£ ˝Ÿ 116.1(m) Á|ü ø±s¡ +
π ø+Á<äÁ|üuÛ Ñ T‘· «+ z{≤Hénøö+{ŸŸ bı+<ä e#· TÃ. z{≤Hé
nøö+{ŸŸ πøe\+ e´j· ÷ìøÏ dü +ã+~Û +∫q n+XÊ\H˚
ìs¡ «Væ ≤dü TÔ +~. ø±˙ eT<Û ä ´+‘· s¡ã&Ó ® {Ÿ, |üP]Ôã&Ó ® {Ÿ
Ä<ëj· T,e´j· ÷\ ¬ s+{Ï ˙ ìs¡ «Væ ≤kÕÔ sTT. z{≤Hénøö+{ŸŸ ≈£ î
kÕe÷q´+>± ¬ s+&É T HÓ \\ ø±\ |ü ]$T‹ ñ+≥T+~. mìïø£ \
dü eTj· T+˝À á ø±\|ü ]$T‹ Äs¡ T HÓ \\ es¡ ≈£ î ñ+&É e#· TÃ.
1952`53 dü+e‘· ‡s¡+˝À yÓ TT≥º yÓ TT<ä ≥>± z{≤Hénøö+{ŸŸ
ã&Ó ® {Ÿ qT dü «‘·+Á‘·uÛ ≤s¡‘·+˝Àì bÕs¡ ¢ yÓ T+≥T≈£ î düeT]Œ+#ês¡ T.
kÕ«‘·+Á‘· ´+ nq+‘·s¡+ z{≤Hénøö+{ŸŸ ã&Ó ® {Ÿ qT Ç+‘·es¡ ≈£ L
11 kÕs¡ T¢düeT]Œ+#ês¡ T. n+<ä T˝À 6 kÕs¡ T¢ø=‘· ÔÁ|üuÛ Ñ T‘ê«\T
ã&Ó ® {Ÿ s¡ ÷bı+~+#·˝Ò ø£b˛e&É+ e\qq÷, $T–*q 5 kÕs¡ T¢
~–b˛j˚ T Á|üuÛ Ñ T‘ê«\T z{≤Hénøö+{Ÿ Ÿ ã&Ó ® {ŸqT düeT]Œ+#êsTT.
z{≤Hé nøö+{ŸŸ qT ø=ìï dü+<äsꓤ\˝À Á|üuÛÑT‘ê«\Tmìïø£\eTT+<ä T sê»ø°j· T \_› ø√dü+ <ä T]«ìjÓ ÷>∑+ #˚dü TÔHêïsTT.
2004 ˝À ˝Àø˘düuÛ Ñmìïø£\eTT+<ä T düeT]Œ+∫q z{≤Hé
nøö+{Ÿ Ÿ ã&Ó ® {Ÿ˝À j· THé.&ç.@. Á|üuÛ Ñ T‘· «+ nH˚ ø£s¡ ø±\ ñ|üX¯eTq
#·s¡´\T, |üqTï sêsTTr\qT Á|ü ø£ {Ï+∫+~. 1991 e
dü+e‘·‡s¡+˝À #·+Á<äX‚KsY Á|üuÛÑ T‘·«+ z{≤Hénøö+{ŸŸ dü+<äs¡ “¤+>± Á|üuÛ Ñ T‘· « s¡+>∑dü+dü ú\ yê{≤\ ñ|üdü+Vü ≤s¡ D
(&ç CŸÇHéyÓdtº yÓ T+{Ÿ) $<ÛëHêìï Á|üø£{Ï+∫+~. Á_{°wt
bÕs¡ ¢ yÓ T+≥Ø kÕ+Á|ü<ëj· TyÓ TÆq z{≤Hénøö+{ŸŸ ã&Ó ® {Ÿ dü «‘·+Á‘·
uÛ ≤s¡‘·+˝À Ç+ø± ø=qkÕ>∑ T‘· TH˚ñ+~.
z{≤Hé nøö+{Ÿ ã&Ó®{Ÿ
dü‘·´+ ‘·s¡Vü‰ ≈£î+uÛÑø√D≤\T
á ìs¡ í j· ÷ìøÏ
dü+ã+~Û+∫q |ü P]Ô kÕú sTT
e÷s¡ Z <ä s¡ Ùø£dü ÷Á ‘ê\T Ç+ø±
yÓ\T>∑ T #· ÷&Ü*‡ O+~.
á $<Û ä+>± ìs¡ í j· T+
ˇø£kÕ], Ä ìs¡ í j· ÷\T
neT\T #˚ j· T{≤ìøÏnedü s¡+ nsTTqe÷s¡ Z <ä s¡ Ùø£dü ÷Á ‘ê\T eTs√
kÕ] $&É T<ä\ #˚ j· T≥+˝ÀH˚ eT‘·\ãT
n+‘ê O+~. á ìs¡ í j· ÷\T n‘· ´edü s¡+
nsTTqyÓ ’ ‘˚ ‘·ø£ å Dy˚ T
e÷s¡ Z <ä s¡ Ùø£dü ÷Á ‘ê\T
≈£ L&Ü $&É T<ä\
#˚ j· T≥+˝À n+‘˚ nÁ |üeT‘· Ô ‘·, Ä‘· è‘·
#· ÷bÕ*‡ O+~.Ä#· s¡D≈£ î
dü+ã+~Û+∫q e÷s¡ Z <ä s¡ Ùø£
dü ÷Á ‘ê\T Ä\dü ´+
#˚ j· T≥+ n+fÒ H˚ á
ìs¡ í j· T+ ‘·ø£ å D≤edü sê\‘√
ì$T‘· Ô + ˝Ò ì<ä qï~
‘˚ *b˛‘· T+~.
ø=+&É ÷] Ms¡ j· T´
»j·T‹ |ò ü TÀwt
dü ‘·´+ ‘· s¡Vü ‰ ≈£ î+uÛ Ñø√D≤\T uÛ ≤s¡ ‘·<˚ X¯+˝À ø=‘· Ô >± @s¡ Œ&çq$ ø±e⁄,
á <˚ XÊìπ ø |ü]$T‘·yÓ TÆ q$ ø±e⁄. bÕXÊÑ· ´ <˚ XÊ\˝À Á |ü ‘˚ ´øÏ+∫ nyÓ T]ø±˝À
Ç˝≤+{Ï≈£ î+uÛ Ñø√D≤\T, Ç+‘·ø£Hêï rÁ eyÓ TÆ q ≈£ î+uÛ Ñø√D≤\T
>∑ ‘·<ä XÊã›ø±˝+˝À nH˚ø£+ »]>±sTT. Çy˚ y√ ns¡ T<Ó ’ q |ò ü T≥q\T ø±e⁄.
ìj· T+Á ‘·D\T ˝Ò ì ô |≥Tº ã&ç <ëØ e÷¬ sÿ{Ÿ˝À Ç$ düs¡ «kÕ<Ûës¡D+.
1 0 ˝ À
` ¬ ¬ øm˝Ÿ |æ
Leave a Comment