Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Gal at as a Ray 2

Gal at as a Ray 2

Ratings: (0)|Views: 42 |Likes:
Published by somuncubaba

More info:

Published by: somuncubaba on Feb 18, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

06/14/2009

 
Bilim ve Hikmet
Bayram Ali ÇETİNKAYA*
CUMHURİYET KADROLARINI YETİŞTİREN OKULMEKTEB-İ SULTÂNÎ:
G
 ALATASARA 
 Y 
-II-
Eylül 2008
58
 
59
 
M  
ekteb-iSultânî öğ
-
retim kad
-
rosu bakımından, Osmanlı’daen iyi seviyede olan okullardan birisidir. Başlangıçta (1877’yekadar) öğretmenlerin çoğunlu
-
ğu Fransız iken, sonraları okulprogramına Arapça, Farsça,Belâgat-ı Osmâniyye, ulûm-ıdîniyye gibi derslerin girme
-
siyle Türk öğretmenlerin sayı
-
larında önemli artışlar olmuş
-
tur. Osmanlı tarihi, coğrafyası,kültür dersleri, şark dilleri Türk öğretmenlerce verilirken, fen,tabiî ilimler, yabancı dil ders
-
lerine Fransız veya gayr-i Müs
-
lim hocalar girmiştir. Önceleri30-40 öğretmen bulunan okul
-
da, 1901 yılında öğretmen sayı
-
sı 70-75’e ulaşmıştır.
1
Galata
-
saray Sultânîsi’ne ilk defa Türk müdür olarak, 13 Şubat 1877 yı
-
lında, Ali Suavi Efendi atanmış
-
tır.
2
Okul, Osmanlılık krini be
-
nimseyen bir nesli yetiştir
-
mek amacıyla açılmışken, gay 
-
ri Müslim olan Bulgar, Rum veErmeni öğrencilerin millî duy 
-
gularının şekillendiği bir mekanhaline dönüşmüştür. Bununkarşısında Osmanlı toplumun
-
dan uzak, Fransız kültürününtesirinde Batı’ya hayran bir ay 
-
dınlar topluluğu oluşmuştur.
3
Galatasaray ile yaklaşık aynıtarihlerde ve Amerika zengin
-
lerinden Mr. Robert’in bağış
-
larıyla kurulan Robert Kole
-
 ji, Fransız Katolik, AvusturyaKatolik, İngiliz, Alman, İtalyanokulları da bu dönemde açıla
-
rak Osmanlı’nın eğitim alanın
-
da hakkıyla dolduramadığı boş
-
luğu doldurdular.“Bu okullar özellikle Hıris
-
tiyan Osmanlılar arasında Av 
-
rupa dili, tarihi, edebiyatı gibikonulardan başka, sanat ve ti
-
caret hayatı için yararlı, pra
-
tik usulleri öğretmede etkili ol
-
muşlardır. Bundan başka, bu yabancı okullar yüksek gelirliM
üslüman Osmanlılar arasın
-
da, yalnız batılılaşmaya değil,aynı zamanda mensup olduk 
-
ları toplumun câhil ve avamhalkından ayrılan bir seçkinzümresinin doğmasında etkilioldular. Bulgar, Rum, Ermeniöğrenciler arasında ise, bununtersine, bunların kendi ‘milli
-
 yet’ duygularını kavramların
-
da rol oynamışlardır. Zaman
-
la benzerleri İstanbul dışındaEdirne’de, İzmir’de, Beyrut’ta,Şam’da, Tarsus’ta, Kayseri’de,Selanik’te ve daha başka yerler
-
de açıldı. Osmanlılık ideolojisi
-
ne aykırı olacağı ve Hıristiyanöğrencileri inciteceği için Türk 
-
lük kültürüyle ilgili eğitim veeylemlere yer vermemekle bir
-
likte, Ermeni, Bulgar ve Rummilliyetçilik duygularının bes
-
lenmesinde bu okulların önem
-
li rolleri olmuştur.”
4
Dersler dışında Müslümanöğrencilerin, okuldaki mescide,Hıristiyan ve Yahudi öğrencile
-
rin ise çevredeki kilise ve hav 
-
ralara gitmelerine fırsat verile
-
cekti. Okula ücretli olarak hermilletten talebe alınmakla bir
-
likte, Osmanlı yönetimi hesa
-
 bına 150 Müslüman, 150 Müs
-
lüman olmayan öğrenciye burs verilecekti.
5
Müslüman öğrencilerin sa
-
 yılarının zaman içerisinde azal
-
ması karşısında, II. Abdülha
-
mid devrinde yapılan ıslâhat ve şuurlu önlemlerle, Mekteb-iSultânî millî veya Osmanlı hü
-
 viyetine büründüğünden gayr-iMüslimler için daha az çeki
-
ci olmuştur.Yine Dârülfünûn’a(üniversiteye) gidecek öğrenci
-
lerin bu okuldan alınması teklif edildiyse de bu öneri uygulamaimkânı bulamamıştır.
6
 
Okula YöneltilenTepkiler
“Rusya, Türkiye’de Fransıznüfûzunun yayılması endişesiy 
-
le, bir yandan Fransa’nın yöne
-
timinde böyle bir okulun açılı
-
şına karşı çıkarken, öte yandankendisi de Rusça eğitim yapa
-
cak bir okul için Bâbıâli nez
-
dinde girişimde bulunduy 
-
sa da sonuç alamadı. Bu aradaGrekçe’nin okul programındançıkarılması Rumları memnunetmedi. Programda öğrencile
-
re kendi dinlerinde ibadet yap
-
ma imkânının verilmesi eleşti
-
rilere sebep oldu. Dinî ibadetinmilliyetçilik sayıldığı bir ül
-
kede karma lise kurma kri
-
nin yürümeyeceği ileri sürüldü.Mûsevîler de Hıristiyan mü
-
dürün yönetimindeki bir okulaçocuklarını göndermekte tered
-
düt ettiler. Katoliklerin tutumuise daha sert oldu. Papa, çeşit
-
li milletlere mensup öğrenci
-
lerin bir arada bulunmasınınKatolik çocuklarının ahlâkını
 
Eylül 2008
60
 bozacağı gerekçesiyle Mekteb-iSultânî’ye Katolik öğrencile
-
rin girmesini yasakladı. Ancak Fransa’nın girişiminden sonrapapalık bu yasağı kaldırdı.”
7
 Bu okula çocuklarını veren Yahudi anne ve babalar da ye
-
mek sırasında Musevî dinininhükümlerine uyulmasını ta
-
lep ediyorlardı.
8
Diğer taraftanMüslüman çocukların durum
-
ları ile ilgili bir itiraz ve tepki
-
nin ulemâ arasında gösterilme
-
diği de bir gerçektir. Ancak bazıaileler, başlangıçta bir takım te
-
reddütler yaşadılar.
9
“Türk ba
-
sını okul lehine yazılar yaza
-
rak geleceğin mühendislerinin,öğretmenlerinin, iktisatçıları
-
nın, Avrupa dillerini öğreten buokuldan yetişeceğini temin edi
-
 yorlardı. Müslüman çocukların Avrupa’ya gönderilmesine lü
-
zum kalmayacağını, Hıristiyan
-
larla temaslarının Müslümaninançları üzerine zararlı etkisiolmayacağını da belirtiyorlar
-
dı”
10
Nihayetinde Dârülfünûntecrübesinin aksine, Galatasa
-
ray gelişti ve başarılı bir eğitimkurumu oldu. Hukuk, ekono
-
mi ve mühendislik bölümleriy 
-
le adeta bir üniversite hüviyeti
-
ne büründü. Hukuk dersleri, ilk defa sistematik ve modern an
-
lamda Galatasaray’da okutul
-
muştur.
11
Okutulan Dersler
 Yeni bürokratları yetiştir
-
mek için kurulan eğitim kurum
-
larından biri olan Galatasaray Sultanîsi’nde, Arapça, sonralarıMülkiye’de olduğu gibi yardım
-
cı dil olarak konulmuştur.
12
Başlangıçta, bir Fransız-Türk işbirliği olan Galatasa
-
ray Sultînîsi, II. Abdülhamiddöneminde, daha Türkleşmiş bir nitelik almıştır. Latince,ders programlarından çıkarıl
-
mış, Türk öğrencilerinin oranıartırılmış ve okul, egemen sı
-
nıarın, başkentin toprak sa
-
hibi, asker ve memur çocukla
-
rı için gittikçe gözde hale gelen bir eğitim yeri olmuştur. Öğret
-
menleri arasında Türk bilim veedebiyat önderlerinin bazıla
-
rı bulunmuştur. Öğrencileri de, yerlerini almak için hazırladık 
-
ları idareci elitin çocuklarındanmeydana gelmiştir.
13
Fransız liselerini model alanGalatasaray Lisesi’nde mate
-
matik, zik, kimya, cebir, maki
-
ne, mantık ve felsefe gibi pozitif ilimlerin yanında Kur’ân-ı Ke
-
rim, kırâat, tecvîd, hat, ilmihâl,ahlâk ve İslâm tarihi gibi dinîilimler okutulmuştur.
14
Yedisınıftan olan Tâlî kısmında;Türkçe, Arapça, Farsça ve Fran
-
sızca bütün talebe için mecbûrî;musikî, Rumca, Ermenice, Bul
-
garca, İngilizce, Almanca, İtal
-
 yanca dersleri seçmeliydi.
15
Sonuç olarak ana ve baba
-
ların Galatasaray Lisesi içinönemli zahmet ve külfetlerekatlanmaları, çocuklarına ya
-
 bancı dil öğretmek ve onları iyi yetiştirmek arzusuyla açıkla
-
nabilir.
16
Diğer taraftan zenginaileler, çocuklarının kabiliyet
-
lerine bakmadan sırf gösterişiçin veya itibar sağlamak ga
-
 yesiyle bu okulu tercih edi
-
 yorlardı. Dönemin şartların
-
da Fransızca’nın moda olması ve biraz da üstünlük sağlama
-
sı, onların yaşayış tarzlarıylaörtüşüyordu. Nitekim kısa za
-
manda halktan ayrılan bir züm
-
renin doğmasında bu tutumun büyük tesiri olmuştur.
17
Cum
-
huriyet dönemine gelindiğinde,1930’da okulun öğrenci sayısı1600’e ulaşmıştır.
18
Galatasaray Lisesi mezun
-
ları, devlet yönetiminden ticarîhayata kadar geniş bir sahadakendilerini göstermişler, sade
-

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->