Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Egitimde Med Vakif Rolu

Egitimde Med Vakif Rolu

Ratings: (0)|Views: 430|Likes:
Published by somuncubaba

More info:

Published by: somuncubaba on Feb 18, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

06/14/2009

 
E
ĞİTİMD
E
MEDRESE VE VAKIFLARIN ROLÜ
“Osmanl 
ı
lar, medrese e
 ğ 
itimi ve dolay 
ı
s
ı
 yla ilim ve bu sahan
ı
n adamlar 
ı
na de
 ğ 
er verdiklerinden, bunlar 
ı
n tahsil ve e
 ğ 
itim konusunda kar 
ş
ı
la
ş
abilecekleri her türlü s
ı
k
ı
nt 
ı
 y 
ı
ortadan kald 
ı
rmaya çal 
ı
ş
m
ı
ş
lard 
ı
. ” 
E
ğ
itim
Resul KESENCEL
İ
Kas
ı
m 2008
22
 
23
 
 I   
lk dönem Osmanl
ı
ilim hayat
ı
hak-
ı
nda bilgi veren D’Ohsson’a göreOsmanl
ı
Devleti‘ndeki ilmi faali- yetler, daha Osman Gazi döneminde ba
ş
lam
ı
ş
t
ı
.O, bu konuda
ş
u bilgileri vermektedir: “OsmanGazi, Sö
ğ
üt’te yeni imparatorlu
ğ
un temelini atar-ken hazine ve silah ile beraber ilmî ve kültürel faa-liyetlere hususunda da gayet müte
ş
ebbis idi.
İ
lmî yönden ilerlemeyi ve en az
ı
ndan eski medreseleriolduklar
ı
gibi muhafaza etmeyi arzu ederdi. Veli-ahd
ı
ve o
ğ
lu Orhan Gazi,
İ
znik’te devletin kurum-lar
ı
n
ı
yükseltirken orada bir de, bir asr
ı
a
ş
an birzaman boyunca Osmanl
ı
medreselerinin en yük-se
ğ
i olarak bak 
ı
lacak olan bir medrese yapt
ı
rd
ı
. Yeni kurulmu
ş
(731/1330) ve kendi ismi ile ad-land
ı
r
ı
lm
ı
ş
olan bu medresenin idaresi, Dâvûd-
ı
 Kayserî’ye verildi.”Orta ve yüksek ö
ğ
retimi gerçekle
ş
tiren Os-manl
ı
medreselerinin ilki, Orhan Gazi taraf 
ı
ndan731/(1330) tarihinde
İ
znik’te aç
ı
lm
ı
ş
t
ı
. OrhanGazi, bu medrese için vak 
ıfl
ar kurmu
ş
tu. Geliri,medrese, müderris ve talebeye tahsis edilen va-
ı
f köyler, her türlü “Tekâlif-i Ör
 yye”den (Ör
  vergiler) muaf idiler. Nitekim Orhan Gazi’den çok daha sonraki tarihlere uzanan 27 Cemayizelevvel1136/(23
Ş
ubat 1724) tarihli bir “arz”(ar
ş
iv bel-gesi),
İ
znik’e ba
ğ
l
ı
Kozluca Köyü’nün, ad
ı
geçenmedreseye vakfedildi
ğ
ini göstermektedir.
İ
znik, bir ilim merkezi olarak önemini XV. yüzy 
ı
lda da korumu
ş
ve bu yüzden
ş
ehre “âlimler yuvas
ı
” ünvan
ı
verilmi
ş
ti.
İ
znik Medresesinin yeti
ş
tirdi
ğ
i ünlü âlimlerden biri de Osmanl
ı
la-r
ı
n ilk 
Ş
eyhülislâm
ı
Molla Fenarî’dir. Osmanl
ı
-lar
ı
n, ilk bir buçuk as
ı
r içinde yapt
ı
rm
ı
ş
olduklar
ı
 medreselerin derece ve s
ı
n
ı
f itibariyle en mühim-leri
İ
znik, Bursa ve Edirne’de idi. Devletin kuru-lu
ş
u esnas
ı
nda
İ
znik Medresesi, beyli
ğ
in birincis
ı
n
ı
f medresesi idi. Bu medresede yap
ı
lan e
ğ
i-tim ve görülen ö
ğ
retimin derecesi hakk 
ı
nda ke-sin bir bilgiye sahip olmamakla beraber, mü-derrisli
ğ
ine (Ö
ğ
retim Üyeli
ğ
i’ne) tayin edilmi
ş
 olan
ş
ah
ı
slar, bunlar
ı
n hayatlar
ı
ve eserleri, do-lay 
ı
s
ı
 yla ilmî kapasiteleri tedkik edilecek olur-sa bu medresenin oldukça yüksek seviyede bire
ğ
itim ve ö
ğ
retim kurumu oldu
ğ
u
ş
ünülebi-lir. Gerçekten Kahire’de ihtisas
ı
n
ı
yap
ı
p mem-leketine dönen ve orada birçok talebe yeti
ş
tirenDâvûd-
ı
Kayserî (öl. H. 751/ M. 1350)’nin
ş
öhre-tini duyan Orhan Gazi, onu Kayseri’den getirte-rek 
İ
znik’te yapt
ı
rt
ı
ğ
ı
medreseye müderris olarak tayin eder.
İ
znik medresesinin ilk müderrisi olanDâvûd-
ı
Kayserî, Muhyiddîn-i Arabî’nin üvey o
ğ
luSadreddîn-i Konevî’nin halifelerinden tefsir sahi- bi ve Muhyiddîn-i Arabî’nin “Fusûsu’l-Hikem”adl
ı
eserini
ş
erheden Kemâleddin Abdurrezzâk el-Kâ
ş
 î’nin (öl.1329) halifesi olup yüksek tahsi-lini M
ı
s
ı
r’da yapm
ı
ş
t
ı
. Dâvûd’un hale
eri olanTaceddîn el-Kürdî ve Alâeddîn el-Esved de devrin büyük bilginleri aras
ı
nda say 
ı
l
ı
 yorlard
ı
. Bu noktagöz önünde tutulursa
İ
znik Orhaniye Medresesi’ni yüksek seviyeli e
ğ
itim ve ö
ğ
retim veren bir mües-sese olarak kabul etmek gerekir.
Devlet Merkezi /
İ
lim Merkezi
Bursa’n
ı
n fethinden sonra orada da medre-seler kurulur. Bundan dolay 
ı
 
İ
znik ikinci dere-ceye inerek Bursa’daki Sultan Medresesi birincidereceyi al
ı
r. Orhan Gazi’den sonra o
ğ
lu Murad(Murâd-
ı
Hüdâvendigâr), Bursa Çekirge’de eskikapl
ı
ca civar
ı
nda bir cami, medrese ve imaret yapt
ı
rarak, bu konuda babas
ı
ndan a
ş
a
ğ
ı
olma-d
ı
ğ
ı
n
ı
göstermi
ş
ti. Y 
ı
ld
ı
r
ı
m Bâyezîd, Hisar d
ı
ş
ı
n-da bir cami ve medrese yapt
ı
rmakla Bursa’n
ı
n birilim ve irfan merkezi haline gelmesini ve
ş
ehrinhisar d
ı
ş
ı
na ta
ş
arak geni
ş
lemesini sa
ğ
lad
ı
. Çe-lebi Sultan Mehmed’in Bursa’da kurdu
ğ
u med-rese, di
ğ
erlerine nazaran ayr
ı
bir hususiyete sa-hiptir. ”Sultâniye Mederesesi” denilen bu tahsilkurumunda ilk müderris Mehmed
Ş
ah Efendi(öl. 839/1435)’dir. Molla
Ş
emseddin Fenarî’nino
ğ
lu olan bu zat
ı
n ilk dersinde ö
ğ
rencilerden ba
ş
-ka Bursa’n
ı
n belli ba
ş
l
ı
âlimleri de haz
ı
r bulun-mu
ş
, yeni müderris Mehmed
Ş
ah Efendi de med-reselerde okutulan ilimlere dair sorulan suallerecevap vermi
ş
ti. Bundan sonra, Sultâniye müder-rislerinin, böyle umumî
ş
ekilde ders vermeleri birgelenek haline geldi. Bilhassa Bursa Sultâniye’sikurulduktan sonra
İ
znik medresesi, ikinci de-receye dü
ş
ş
tü. Buna kar
ş
ı
l
ı
k bir ilim merke-zi olarak Bursa ilk s
ı
raya yükselmi
ş
ti. Bu durum,Sultan 2. Murad’
ı
n Edirne’de Üç
Ş
erefeli Camii
 
 yan
ı
ndaki Saatli Medresesi’ni kurmas
ı
na kadardevam eder. Edirne devlet merkezi olduktan son-ra, 2. Murad zaman
ı
nda, 841(1437) y 
ı
l
ı
nda ba
ş
la-narak baz
ı
ar
ı
zalar sebebiyle 851(1447) senesindetamamlanan Üç
Ş
erefeli Camii yan
ı
ndaki medre-se ile Dâru’l-Hadîs, o tarihte Osmanl
ı
ülkesinde-ki medreselerin üstünde yer almaya ba
ş
lar. Böy-lece Bursa’daki Sultâniye Medresesi, gerek e
ğ
itim ve ö
ğ
retim, gerekse tahsîsât
ı
bak 
ı
m
ı
ndan ikincidereceye dü
ş
er. Üç
Ş
erefeli Medrese müderrisle-rine o tarihe kadar hiçbir medrese ö
ğ
retim üyesi-ne verilmeyen yüz akçe yevmiye verilmeye ba
ş
lar.Hâlbuki bundan önce
İ
znik Medresesi müderrisle-rinin yevmiyesi otuz, Bursa’daki Sultan Medresesimüderrislerinin ise günde (yevmiye) elli akçe idi.
İ
lmin
İ
tibar
ı
Osmanl
ı
lar, medrese e
ğ
itimi ve dolay 
ı
s
ı
 y-la ilim ve bu sahan
ı
n adamlar
ı
na de
ğ
er verdik-lerinden, bunlar
ı
n tahsil ve e
ğ
itim konusundakar
ş
ı
la
ş
abilecekleri her türlü s
ı
ı
nt
ı
 y 
ı
ortadankald
ı
rmaya çal
ı
ş
m
ı
ş
lard
ı
. Bu devlette ilim veonun mensuplar
ı
na itibar edilip sayg
ı
gösterildi-
ğ
i için
İ
ran, Turan, Horasan, Da
ğ
ı
stan, Hindis-tan, Buhara, Halep,
Ş
am, M
ı
s
ı
r ve Karaman gibi birçok 
İ
slam ülkesinden bilginler
İ
stanbul’a ak 
ı
netmi
ş
ti. Bu ak 
ı
n sebebiyle devletin merkezi olan
İ
stanbul, yava
ş
yava
ş
 
İ
slâm dünyas
ı
n
ı
n ilim mer-kezi haline gelmi
ş
ti. Osmanl
ı
lar, medreselerde-ki e
ğ
itim ve ö
ğ
retim faaliyetlerini vak 
ıfl
ar vas
ı
ta-s
ı
 yla devam ettirdiler. Fatih Sultan Mehmed’in,
İ
stanbul’u feth eder etmez “Sahn-
ı
Semân” med-reselerini tesis ettirmesi ve bunlar
ı
n giderlerinisa
ğ
lamak için vak 
ı
f kurmas
ı
ndan sonra, devletmerkezi oldu
ğ
u gibi ilim merkezi haline de ge-len
İ
stanbul’da, ba
ş
ta hükümdarlar olmak üzeresultanlar, vezirler, ilim adamlar
ı
, baz
ı
saray men-suplar
ı
ve maddî durumu iyi olan halk taraf 
ı
ndanpek çok medrese in
ş
a olunmu
ş
tu. Yaln
ı
z MimarSinan’
ı
n ba
ş
mimarl
ı
ğ
ı
s
ı
ras
ı
nda
İ
stanbul’da in
ş
aedilen medreselerin, 6’s
ı
Süleymaniye medresele-ri olmak üzere, 55’i bulmaktad
ı
r. XVII. asr
ı
n sonçeyre
ğ
ine girildi
ğ
inde ise
İ
stanbul’daki medresesay 
ı
s
ı
n
ı
n 126’ya ula
ş
t
ı
ğ
ı
görülmektedir. FetihtenXIX. asra kadar
İ
stanbul’da in
ş
a edilen medresesay 
ı
s
ı
500’ü a
ş
maktad
ı
r.XVI. asr
ı
n ortalar
ı
nda SüleymaniyeMedresesi’nin aç
ı
lmas
ı
ile Türkiye, kesin
ş
ekilde,
İ
slâm dünyas
ı
n
ı
n en üstün e
ğ
itim veren mües-seselerine sahip oldu. S
ı
n
ı
f usûlü yoktu. ”Softa” veya “talebe-i ulûm” denilen medreseli, kabiliye-tine göre bir basama
ğ
ı
, birkaç y 
ı
lda da, bir aydada bitirilebilirdi. 25 ya
ş
ı
nda müderrisli
ğ
e ç
ı
kankabiliyetler de az de
ğ
ildi. Her derece, o derecemüderrisinin icazeti ile tamamlan
ı
rd
ı
. Müder-ris, okuttu
ğ
u mevzuu ö
ğ
rendi
ğ
ine kanaat getir-
Kas
ı
m 2008
24

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->