Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Beyin Yıkama Teorileri.pdf

Beyin Yıkama Teorileri.pdf

Ratings: (0)|Views: 26 |Likes:
Published by periyil

More info:

Published by: periyil on Feb 22, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/11/2014

pdf

text

original

 
 AüiFDXlV(2004), sayrl. s. 107-/32
Beyin Yıkama Teorileri
M
Ali KİRMAN YARDDDR, K.S. İLAHİYATFAKÜL1ESİe-maiI: makimıan@hotmail.com
abstract
Brainwashing Theories. This paper is concemed about the brainwashing theories. These theories aredeveloped for explanation of participation to new religious movements and religious conversion casesincreasing since 1970's. This paper will focus prinıarily on the definition of brainwashing concept and itstecniques and processes. Secondly, it will swnmarize its evolution in historieal period. Finally, it will presentthe critical evaluation of brainwashing theories whether theyarescientific theory or pseudo-scientific m}th asithasgenerally been rejeeted by academicians, especially sociologists.
keywords
Brainwashing Theories, New Religious Movements, Religious Conversion, Coercive Persuasion
I. Giriş
ikinci Dünya Savaşı sonrareçte dünya çapında yaşanan hızlı ve kapsamlıdeğişmelere paralel olarak özellikle sanayileşmiş Batoplumlanda birçokyeni dini hareketin ortaya çıktığı ve kısa zamanda tüm dünyada yaygınlıkkazanarak "küresel bir olgu" haline dönüşğü bilinmektedir.
1
"Yeni dinihareket" kavranu, çoğu 1950'lerden sonra ortaya çıkan, 1970'lerden itibarende yaygın bir ilgi görmeye başlayan ve söylemlerinde coşkun bir dini, nıhl vefelsefl yaşantı vadeden birbirinden farklı oluşumlaifade etmek için kulla-nılmaktadır.
ı
"Yeni dindarlıklar" yada "dini duyguların yeni ifade biçimleri"olarak da nitelenen bu hareketlerin, üyelerine, hayatın anlamı, eşyanın tabiagibi en temel sorulara niha1bacevaplar sunan dini ve felsefl bir dünya gö-şü önermelerinin yanı sırayine onlara aşkın bilgi, nıhl dinginlik vehuzu-raerme, potansiyellerini ortaya çıkarma ve nihayet manenden olgunlaş-ma ve gelişme gibi elde edilebilir baksek gayeler için vasıta ve imkanlar
1
Harold Tumer, "A Global Phenomenon", ARBrockway ve J.P.Rajashekar (eds.),
Nw Re/.i<;jaJ s
Maıt!17J?J1tS
a rrJ .
The
ClJ urrh,
Geneva, 1987, s.3-15
2
Eileen Backer,
NwRıiigjıMs
Maıt!17J?J1tS,
London, HMSO Publications, 1992, s.9
 
I08 AÜifD XL V (2004). s<!Y'
i
sağladıklan ve böylece ilgi ve iltifat gördükleri bilinmektedir.3 Öte yandanyeni dilli hareketlerin toplwnun çok çeşitli kesimlerinden üye bulma1anyla
4
birlikte "din değiştirme" olaylarmda daciddi bir artış gözlenmiştir.s Yeni dilli hareketlerin belli bir toplwnsal taban bularak yaygınlaşmasıüzerine çok değişik kesimlerden farklı tepkiler kselmiştir. Bu çeevedeyeni dilli hareketler, başlangıçta genel olarak kuşkuyla kaılanrruş ve hattaçeşitli ithamlarla damgalannuştır. Bununla birlikte yeni dilli hareketlere katı-lımın nasıl geekleştiği; özellikle gençlerin bu hareketlere nasıl ve niçin gir-dikleri; yeni üyelerin önemli bir kısmının hareket içinde kısa bir süre kaldık-tan sonra niçin geri çıktıkları; bu hareketlere nelen ve üye olan insanlarıngerçekten din mi değiştirdikleri, yoksa beyinlerinin mi yıkandığı konusundaciddi tartışmalar ve araştırmalar dayapılnuştır. Yeni dilli hareketler olgusu ilebu hareketlere nelişle birlikte artış gösteren din değiştirme olgusunu anla-mak ve açıklamak üzere yapılan araştırmalar neticesinde Din Sosyolojisi di-siplini içerisinde bük bir literar ortaya çıkmış vebirçok teori geliştirilmiş-tir. Bu teorilerden biri de, yeni dilli hareketlerin hangi yollarla üye temin et-tikleri, üyelerinde güçlü bir bağlık duygusunu nasıl vehangi yollarla oluştur-duklan ile ilgili olarak ortaya atılan "beyin yıkama teorisi" dir. Bilindiği gibibeyin yıkama, bir grubun taraftar kazanmasında etkili bir propaganda yönte-midir. Dolayısıyla, belli ölçüde açıklayıcı ve aydınlatıcı bir özellik taşıdığınainanılan beyin yıkama teorileri, yeni dilli hareketlere katılımı anlama rnodelle-rinden biri olarak kabul edi1ir.
6
Nitekim Halkın Tapınağı ve Cennetin Kapısı
7
gibi hareketlerin üyelerinin toplu intihar etmeleri ya da Moon
8
ve
 J
Bkz. Barker, a.g.e., s.145
4
Yeni dinl hareketlerin toplumsal tabanı hakkında bkz. M. Ali Kinnan, "Batıda Ortaya okan YeniDinl Hareketlerin BaOzellikleri ve Toplumsal Tabanlan",
Diri A
rtlftınrular ~~
C2,
Sa4,Mayıs Haziran 1999,
s.231.3
5
David Snow and Richard Machalek, "The Sociology of Conversion",
A
T 1T LU a1
ReıiewSaid~,
VoDC,1984,
s.167;
Ali Köse,
Ntrlen İslaniı Su;ip{ar?,
İstanbul, Türkiye Diyanet VakY., 1997
6
Bkz. Snow and Machalek, a.g.e.,
s.178-9;
K. Jeffrey K. Hadden, "Brainwashing Controversy",
Urımiry
if 
Virginiafar NewRdi~
M01.l!I11!I1t
ÜMJse,
2000; Jeffrey K. Hadden, "Joining ReligiousMovements: The Brainwashing Model",
Urımiry
if 
Virginiafar NewRdi~
MaıEJ7J!T7lQwse,
2001,
(www.religiousffiovements.lib.virginia.edu\leetures\brainw.htrnl) [5Ocak 2002]
7
Cennetin Kapısı (Heaven's Gate): 27 Man 1997 tarihinde Kaliforniya'da 39 üyenin toplu intihareylemiyle adından söz ettiren bu hareket, Bo ve Peep olarak da bilinen Do (1931.1997) ve Ti (1927-1985) tarandan 1975 yılında kunılmuştur. Do'nun asıl adı Marshall Herff Applewhite, Tt'nin asıl adıise Bonnie Lu Nenles'tir. Bkz.(http://www.n:ligiousffiovements.lib.virginia.edu)[5Ocak 2002]
8
Moonculuk (The Unification Oıurch): Ülkemizde de oldua yakından tanınan bu hareket, 1954yılında Kore'de Sun Myung Moon (1920- ) tarandan kurulmuştur. Birleştirme Kilisesi olarak anılanbu hareketin, dünyadaki dinleri birleştirme projesini gerçekleştirme amacında olduğu bilinmektedir.Genbilgi için bkz. Barker, a.g.e.,
s.214-6;
Mustafa Bıyık,
J(jirf5d Bir
DinPrrjesi
arrak Mrxn:uluk,
İs.tanbul, Birey Y., 2002
 
Bqyin Yıkama Teori/eri----------
IOY
Scientologf hareketlerine yeni giren kişilerin, özellikle gençlerin niçin ailele-rini vearkadaşlamıı terk ederek kendilerini şanslı vekunuluşa emıiş saydıkla-n ile ilgili olarak yapılan açıklamalar çeevesinde beyin yıkama teorilerinesıkça başvunılmuştur. Bu çerçevede özellikle Moon hareketinin, aldatına vebeyin yıkama yollanna başvurarak üyelerinin akıllamıı çekfiği iddialan sıaifade
edilmiştir.!o
Fakat bu teoriler, özellikle sosyologlar tarandan ciddi
şe-
kilde eleştirilmiştir.
11
Şu halde yeni dilli hareket olgusunu tam olarak anlaya-bilmek için beyin yıkama teorilerinin ortaya çıkışı, evrimi, çeşitleri veeleştirisiüzerinde kapsamlı bir değerlendinnenin yapılmabük bir önem arzetrnek-tedir.
2. Beyin
Yikama Kavrammm Tammı
Beyin kama kavramı, anlaşılmaz, karşı konulmaz, al almaz ve hatta bü-sel ntemler kullanmak suretiyle insan aklını kontrol altına almak veya in-sanlann zihninde düşünsel ve ideolojik bir dönüşüm yaratmak amayla doğ-rudan veya dolaylı olarak yapılan her türlü sistemli telkin, nlendinne vebasiçeren bir uygulama yada bir propaganda tekniğini ifade eder. Bir r"zorla ikna" olan beyin yıkama, gizemli bir teknik kullanmak suretiyle siste-matik olarak aklın saptınlması ve tahrip edilmesi demektir. Beyin yıkamakavranunın sosyal psikolojide çok özel bir anlamı vardır. Sosyal psikolojidebeyin yıkama, insanlann bir inanç sistemini, bir davranışlar bünü veya birdünya görüşünü gönülsüz olarak benimsemelerine yol açan bir süreci ifadeetmek üzere kullanılır.ııGenellikle inançlann, düşünme süreçlerinin ve bilincin değiştirilmesi ve-yasaptınlmaşeklinde ortaya çıkan beyin kama uygulamalannda potansiyelüyeleri cezbeden, mevcut üyelerin gruba bağlığıru sıkılaştıran, güçlümanipülasyon araçlan kullanılmaktadır. Potansiyel üyelerin şartlandın1masıveyanlendirilmesi amana dönük olan bu araçlar karşısında direnrnek sonderece güçtür; neredeyse imkansızdır. Beyin yıkamanın en belirgin özelliği'kaı konulamaz' ve 'geri döndülemez' olmasıdır. de aslında bu iki
9
Scientology (The Oıurch of Scientology): 1954 yılında L. Ron Hubbard tarafından kurulan bu hare-ket, 1985 yılında yayınlanan
Sr:ientdau ~ is
il?
adkitapçıkta, mutlu ve başanh olmak için insan vehayat hakkında sahip olunmagereken son derece temel bilgilerin araştınlıp öğrenilmesi amacıyla biraraya gelenlertopluluğu olarak tarumlanmaktadır. Geniş bilgi için bkz. Barker, a.g.e, 5.173-4
10
Bkz. Eileen Barker, "Who'd be
A
Moonie?", Bryan Wılson (ed.), The
SaiaJ
11rp:111
if 
NewRe/ip
MIJCJ!1TE11!S,
New York, 1983, s.6(}'1; Eileen Barker, "Bringing Them In: Some Observation onMethods of Recnıitment Employed by New Religious Movements", ARBrnckway and J.P.Rajashekar (eds.),
NewRel.ip
MCJJ11!/1/S
ani.
The
Omrr:h,
Geneva, 1987,5.73
ıı
Snowand Machalek, a.g.e., 5.179
12
Keith A Roberts,
Rel.igjaı
inScridUfimi
Persproir£,
2
00
edition, Califomia, Wadswoıth, 1990,5.102

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->