• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
ACTUS I
LATÍN CASTELLANO
1.1Grumio
Exi e culina sis foras, mastigia,qui mihi inter patinas exhibes argutias.Ego pol te ruri, si uiuam, ulciscar probe.GRUMIÓN.- Sal de la cocina, vamos, sal fuera, bribón, envez de hacerte el chistoso conmigo entre las cacerolas. Te juro por Pólux que, si sigo vivo, te voy a ajustar lascuentas en el campo a conciencia.
Tranio
Quid tibi, malum, hic ante ædis clamitatiost?An ruri censes te esse? abscede ab ædibus.Abi rus, abi dierecte.TRANIÓN.- ¿A qué diablos viene este escándalo queestás armando delante de la casa? ¿Es que crees que estásen el campo? Aléjate de la casa. Vete al campo. Vete alinfierno.
Gr.
Sine modo adueniat senex.sine modo uenire saluom, quem absentem comes.GRUMIÓN.- Pero deja que llegue el viejo, deja que vengasano y salvo aquel que devoras en su ausencia.
Tr. -
 Nec ueri simile loquere nec uerum, frutex,comesse quemquam ut quisquam absentem possiet.TRANIÓN.- Ni es cierto lo que dices ni es creíble, tarugo.¿Cómo se podría devorar a uno que está ausente?
Gr. -
Tu urbanus uero scurra, deliciæ popli,rus mihi tu obiectas? sane hoc, credo, Tranio,quod te in pistrinum scis actutum tradier.Cis hercle paucas tempestates, Tranio,augebis ruri numerum, genus ferratile. Nunc, dum tibi lubet licetque, pota, perde rem,corrumpe erilem, adulescentem optumum;Dies noctesque bibite, pergræcamini,amicas emite liberate, pascite parasitos, obsonate pollucibiliter.Hæcine mandauit tibi, quom peregre hinc it, senex?Hocine modo hic rem curatam offendet suam?Hocine boni esse officium serui existumas,ut eri sui corrumpat et rem et filium? Nam ego illum corruptum duco, quom his factis studet;quo nemo adæque iuuentute ex omni Atticaantehac est habitus parcus nec magis continens,is nunc in aliam partem palmam possidet.uirtute id factum tua et magisterio tuo.GRUMIÓN.-¿Ah, sí? Tú, señoritingo de ciudad,hazmerreír de la gente, ¿te atreves a echarme en cara elcampo? Seguro, Tranión, que el motivo es que sabes quemuy en breve te enviarán al molino. Te aseguro, Tranión,que dentro de muy pocos días aumentarás el número delos esclavos del campo, raza de encadenados.Ahora, mientras quieras y puedas, bebe, derrocha lahacienda, corrompe al hijo del amo -un joven excelente-.Bebed día y noche, vivid a la griega, comprad a vuestrasamadas, liberadlas, alimentad parásitos, banqueteadopíparamente. ¿Esto fue lo que te encargó el viejo al partir  para el extranjero? ¿Así es como encontrará administradasu hacienda? ¿Crees que el deber de un buen esclavoconsiste en echar a perder la hacienda y al hijo de su amo?Pues yo, dadas sus aficiones, por perdido lo tengo. Un joven que hasta aquí pasaba por ser el más moderado ycomedido de todos los del Ática, ahora se lleva la palmaen todo lo contrario. Y eso es mérito tuyo y de tusenseñanzas.
Tr. -
At te Iuppiter dique omnes perdant, (fufæ), oboluisti alium.germana inluuies, rusticus, hircus, hara sui(s), cænumcopro commixtum.TRANIÓN.- ¡Que Júpiter y todos los dioses te confundan!¡Puagg! ¡Cómo hueles a ajo! Eres la porquería en persona, palurdo, cerdo, pocilga de marranos, mezcla de fango y basura.
Gr. -
Quid uis fieri? Non omnes possunt olere unguenta exotica,si tu oles, neque superiores accumbereneque tam facetis, quam tu uiuis, uictibus.Tu tibi istos habeas turtures, piscis, auis,sine me aleato fungi fortunas meas.Tu fortunatu's, ego miser: patiunda sunt.Meum bonum me, te tuum maneat malum.GRUMIÓN.- ¿Qué quieres? No todos pueden oler a perfumes exóticos, como tú, ni sentarse en el puesto dehonor de la mesa, ni comer manjares tan exquisitos comotú. Pero quédate tú con tus tórtolas, con tus peces, con tusaves y déjame a mí cumplir mi destino disfrutando de lasalsa de ajo. Tú eres afortunado, yo desgraciado. ¡Qué levamos a hacer! Esperemos que yo recoja mi recompensa ytú tu castigo.
Tr. -
Quasi inuidere mi hoc uidere, Grumio,quia mihi bene est et tibi male est; dignissumumst:decet me amare et te bubulcitarier,me uictitare pulchre, te miseris modis.TRANIÓN.- Parece como si me tuvieras envidia,Grumión, porque yo vivo bien y tú vives mal. Y nada haymás justo. A mí me sienta bien amar, a ti apacentar  bueyes; a mí vivir a lo grande, a ti miserablemente.
Gr. -
Eruom daturin estis, bubus quod feram?Date, si non estis; agite, porro pergitequoniam occepistis.GRUMIÓN.- ¿Me vais a dar algarrobas para llevárselas alos bueyes? Dádmelas, si es que no pensáis coméroslastambién. Y, venga, continuad ya que habéis empezado...
Tr. -
Tace atque abi rus. ego ire in Piræum uolo,in uesperum parare piscatum mihi.Eruom tibi aliquis cras faxo ad uillam adferat.TRANIÓN.- Calla y vete al campo, que yo quiero ir al puerto a comprar pescado para la cena. Mañana enviaré aalguien que te lleve las algarrobas a la finca.
Gr.
Satin abiit neque quod dixi flocci existumat?Pro di immortales, obsecro uostram fidem,facite, huc ut redeat noster quam primum senex,GRUMIÓN.- ¿No se ha marchado sin hacer maldito casode lo que le he dicho?¡Dioses inmortales, os lo suplico, ayudadme! Haced quevuelva cuanto antes el viejo, que ya lleva tres años
 
triennium qui iam hinc abest, prius quam omnia periere, et ædes et ager; qui nisi huc redit, paucorum mensum sunt relictæ reliquiæ.nunc rus abibo; nam eccum erilem filiumuideo, corruptum ex adulescente optumo.ausente, antes que todo esté perdido, la casa y la finca. Sino vuelve, pocos meses le restan a los restos de suhacienda.Ahora me iré al campo, pues ahí veo al hijo del amo, un joven excelente, convertido en un perdido.SCAENA II
1.2Philolaches -
Recordatus multum et diu cogitauiargumentaque in pectus institui multaego, atque in meo corde, si est quod mihi cor,eam rem uolutaui et diu disputaui,hominem cuius rei, quando natus est,similem esse arbitrarer simulacrumque habere.cor dolet, cum scio ut nunc sum atque ut fui,quo neque industrior de iuuentute eratarte gymnastica:disco, hastis, pila, cursu, armis, equo uictitabam uolup, parsimonia et duritia discipulinæ aliis eram,optumi quique expetebant a me doctrinam sibi.nunc, postquam nihili sum, id uero meopte ingenio repperi.FILÓLAQUES.- Mucho he pensado y largo tiempomeditado, muchos razonamientos me he hecho para misadentros, mil vueltas le he dado en mi cabeza, si es quetengo cabeza, y detenidamente he examinado estacuestión: ¿a quién diría yo que se parece o es semejante elhombre, al nacer? Y éste es el modelo que he encontrado.En medio de los discos, las jabalinas, las pelotas, lascarreras, las armas, los caballos, llevaba una vida feliz.Servía de modelo a los demás jóvenes en sobriedad yfortaleza. Los mejores buscaban en mí enseñanzas. Ahorano valgo nada y esto es algo que debo a mi propianaturaleza.SCAENA III
1.3Philematium
Iam pridem ecastor frigida non laui magis lubenter nec quom me melius, mea Scapha, rear esse deficatam.FILEMACIA.- Ya hace tiempo que no tomaba un bañofrío tan a gusto y que no creo haber estado tan limpia,Escafa mía.
Philol. -
O Venus uenusta,hæc illa est tempestas mea, mihi quæ modestiam omnemdetexit, tectus qua fui; tum mihi Amor et Cupidoin pectus perpluit meum, neque iam umquam optigere possum:madent iam in corde parietes, periere hæc oppido ædes.FILÓLAQUES.-¡Bellísima Venus! Este es aquel temporalque se llevó todo el tejado de mi moderación. Fueentonces cuando el amor y la pasión se infiltraron como lalluvia en mi espíritu y ya no podré cubrirme jamás. Las paredes de mi cabeza están empapadas y esta casa estácompletamente arruinada.
Philem. -
Contempla, amabo, mea Scapha, satin hæc meuestis deceat.uolo me placere Philolachi, meo ocello, meo patrono.FILEMACIA.- Fíjate, por favor, Escafa mía, si estevestido me sienta bien. Quiero gustar a Filólaques, misojitos, mi patrono.
Sc.
Quin tu te exornas moribus lepidis, quom lepida tute es?non uestem amatores amant [mulieris], sed uestis fartim.ESCAFA.- ¿Qué necesidad tienes tú de engalanarte, sisólo con tu maravillosa forma de ser ya estás maravillosa? No es del vestido de lo que se enamoran los enamorados,sino del relleno del vestido.
Philol.
Ita me di ament, lepidast Scapha, sapit scelesta multum.ut lepide omnis (mo)res tenet sententiasque amantum.Ergo ob istoc uerbum te, Scapha, donabo ego hodie aliqui,neque patiar te istanc gratiis laudasse, quæ placet mi.FILÓLAQUES.- Por los dioses, Escafa es maravillosa.¡Lo que sabe la pícara! ¡Qué maravillosamente conoce laforma de ser y pensar de los enamorados! ¡Bien! Por esas palabras, Escafa, te haré hoy un regalo. No permitiré quequede sin recompensa el cumplido que has hecho a miamada.
Philem. -
 Nolo ego te adsentari mihi. FILEMACIA.- Déjate de halagos.
Sc. -
 Nimis tu quidem stulta es mulier.Eho, mauis uituperari(er) falso quam uero extolli?Equidem pol uel falso tamen laudari multo malo,quam uero culpari aut meam speciem alios inridere.Equidem pol miror tam caram, tam docilem te et benedoctamnunc stultam stulte facere.ESCAFA.- En verdad que eres una mujer bien tonta.Dime, ¿es que prefieres ser censurada sin razón a ser elogiada merecidamente? Yo, desde luego, prefiero ser alabada, aunque sea sin razón, a ser criticadamerecidamente o a que otros se burlen de mi aspecto.De verdad que me maravilla que una joven tan lista y tanespabilada como tú haga el tonto de una manera tan tonta.
Philem. -
Quin mone quaeso, si quid erro. FILEMACIA.- Dime, por favor, qué es lo que hago mal.
Sc. -
Tu ecastor erras, quæ quidem illum expectes unumatque illimorem præcipue sic geras atque alios asperneris.Matronæ, non meretricium est unum inseruire amantem.ESCAFA.- Tú haces mal en no pensar más que en él, enreservar tus favores exclusivamente para él y rechazar atus otros pretendientes. Es propio de matronas, no demeretrices, ser esclava de un solo amante.
Philol.
Pro Iuppiter, nam quod malum uersatur meæ domi illud?Di deæque me omnes pessumis exemplis interficiant,nisi ego illam anum interfecero siti fameque atque algu.FILÓLAQUES.-¡Júpiter! ¿Qué monstruo es ése que habitaen mi casa? Que todos los dioses y las diosas me haganmorir de la muerte más terrible, si yo no hago morir a esavieja de hambre, de sed y de frío.
 
Philem. -
 Nolo ego mihi male te, Scapha, præcipere. FILEMACIA.- No quiero que me aconsejes mal, Escafa.
Sc. -
Stulta es plane,quæ illum tibi æternum putes fore amicum et beneuolentem.Si dictis nequis perduci, ex factis nosce rem. Vides quae sim; etquæ fui ante. Nihilo ego quam nunc tu amata sum; atque uni modo gessimorem:qui pol me, ubi ætate hoc caput colorem commutauit,reliquit deseruitque me. Tibi idem futurum credo.
 ESCAFA.- Eres completamente tonta, si piensas que suamor y afecto por ti van a ser eternos.Pero, si mis palabras no bastan, juzga por lo hechos. Yaves lo que soy ahora. ¡Y lo que he sido! No menos que túahora, fui yo amada antes. También yo quise complacer aun solo hombre, que, en cuanto la edad cambió el color demis cabellos, me dejó abandonada. Supongo que lo mismote sucederá a ti.
Philol.
Vix comprimor, quin inuolem illi in oculos stimulatrici.FILÓLAQUES.- Trabajo me cuesta contenerme para nosaltarle a los ojos a esa maldita alcahueta.
Philem. -
Cedo mihi speculum et cum ornamentis arculamactutum, Scapha,ornata ut sim, quom huc adueniat Philolaches uoluptas mea.
 FILEMACIA.- Dame el espejo y el cofrecillo de las joyas, para estar arreglada cuando venga Filólaques, mi amor.
Sc. -
Mulier quæ se suamque ætatem spernit, speculo eiusu(s) est:ESCAFA.- Es la mujer que desconfía de sí misma y de suedad, la que tiene necesidad de un espejo.
Philol. -
Ob istuc uerbum, ne nequiquam, Scapha, tamlepide dixeris,dabo aliquid hodie peculi tibi, Philematium mea.FILÓLAQUES.- Por haber dicho eso, Escafa, para que noqueden sin recompensa unas palabras tan bonitas, haréhoy un regalo.... a Filemacia.
Philem. -
Etiamne unguentis unguendam censes? FILEMACIA.- ¿Y no crees que debo perfumarme?
Sc. -
Minime feceris. ESCAFA.- Ni se te ocurra.
Philem
. - Quapropter? FILEMACIA,- ¿Por qué?
Sc.
Quia ecastor mulier recte olet, ubi nihil olet.nam istæ ueteres, quæ se unguentis unctitant,quid olant nescias, nisi id unum, ut male olere intellegas.ESCAFA.- Porque una mujer huele bien, cuando no huelea nada. Pues esas viejas que se están siempre untando con perfumes, no se sabe a qué huelen, sino tan sólo quehuelen mal.
Philol. -
Vt perdocte cuncta callet. nihil hac docta doctius.uerum illud est; maxima adeo pars uestrorum intellegit,quibus anus domi sunt uxores, quæ uos dote meruerunt. Nimis diu abstineo manum.quid hic uos agitis?FILÓLAQUES.- ¡Se las sabe todas! No hay nada mássabio que esta sabia. Dice la verdad y bien lo sabe lamayoría de vosotros, que tenéis en casa a unas esposasviejas, que os han comprado con la dote. Ya llevodemasiado tiempo sin intervenir. ¿Qué hacéis por aquí?
Philem. -
Tibi me exorno ut placeam. FILEMACIA.- Me estoy ataviando para gustarte.
Philol. -
Ornata es satis.Abi tu hinc intro atque ornamenta hæc aufer. Sed, uoluptasmea,mea Philematium, potare tecum conlibitum est mihi. Nec quicquam argenti locaui iam diu usquam æque bene?FILÓLAQUES.- Estás bastante ataviada. Tú, vete adentroy llévate estos atavíos. Amor mío, Filemacia, me apetecíatanto beber contigo.Desde hace tiempo no he hecho una inversión tan buena.
Philem. -
Certe ego, quod te amo, operam nusquam melius potui ponere.FILEMACIA.- Tampoco yo, desde luego, pude hacer unainversión mejor que amándote.
Philol.
Sed estne hic meus sodalis, qui huc incedit cum amica sua?Is est, Callidamates cum amica incedit. Euge, oculus meus,conueniunt manuplares eccos: prædam participes petunt.FILÓLAQUES.- Anda, ¿no es mi camarada el que vienecon su amiga? Es él, Calidámates llega con su amiga.¡Bien! Se reunen los compañeros de armas. Quieren participar en el botín.SCAENA IV
1.4Callidamates
Aduersum ueniri mihi ad Philolachetem.nunc comissatum ibo ad Philolachetem,ubi nos hilari ingenio et lepide accipient.ecquid tibi uideor ma-m-ma-madere?CALIDÁMATES.- Quiero que me vengáis a recoger acasa de Filólaques temprano. Ahora voy de juerga a casade Filólaques, donde nos recibirán con alegría yamabilidad. ¿Acaso te parece que estoy bo-, bo-, bo-, borracho?
Delphium -
Semper istoc modo.moratu's tu te. <ire huc> debebas.DELFIA.- Siempre estás igual. Debías contenerte un poco...
Call. -
Lepida es.duc me, amabo.CALIDÁMATES.- Eres encantadora. Guíame, cariño.
Del. -
Caue ne cadas, asta. DELFIA.- Cuida, no te caigas. Mantente derecho.
Call.
O--o--ocellus meus, tuos sum alumnus, mel meum.CALIDÁMATES.- O-, o-, o-, ojitos míos eres; yo tualumno, mi dulce miel.
Del. -
Caue modo, ne prius in uia accumbas,quam illi, ubi lectus est stratus, concumbimus.DELFIA.- Cuida no te tumbes en la calle antes de quellegar donde está el lecho.
Del. -
Cedo manum, nolo equidem te adfligi. DELFIA.- Te doy la mano, no quiero que te hagas daño.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...