Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
2Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Označavanje čelika

Označavanje čelika

Ratings: (0)|Views: 1,327|Likes:
Published by branko502
Označavanje čelika i njegovih legura
Označavanje čelika i njegovih legura

More info:

Categories:Types, Research
Published by: branko502 on Mar 12, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

02/10/2014

pdf

text

original

 
 Upute za laboratorijske vježbeVježba br. 1 – Metalografija
č
elika i obojenih metala i njihovo ozna
č
avanje prema
HRN
i
EN
 
Vježba 1
METALOGRAFIJA
Č
ELIKA I OBOJENIH METALAI NJIHOVO OZNA
Č
AVANJE PREMA
HRN
I
EN
 
Ozna
č
avanje
č
elika prema HRN
Prije nego se objasni ozna
č
avanje
č
elika treba napomenuti da se
č
elici mogu podijeliti prema:1.
 
postupku proizvodnje
:
Obi
č 
ni
…dobivaju se ve
ć
inom iz Siemens-Martinovih pe
ć
i ili iz konvertera(Bessemerovih ili Thomasovih). Nelegirani su i upotrebljavaju se bez toplinskeobrade.
Plemeniti
…dobivaju se rafinacijom i legiranjem u elektri
č
nim pe
ć
ima. Redovito setoplinski obra
ñ
uju.2.
 
prema kemijskom sastavu
:
Uglji
č 
ni
…odlu
č
uju
ć
i utjecaj kod ovih
č
elika ima ugljik, drugi elementi su ukoli
č
inama koji nemaju bitnog utjecaja na njihova svojstva.
 Legirani
…odlu
č
uju
ć
i utjecaj na svojstva imaju legirni elementi koji se namjernododaju da bi se postigla odre
ñ
ena svojstva. Niskolegirani
č
elici imaju do 5% legirnihelemenata, a visokolegirani više od 5%.3.
 
prema upotrebi
:
Konstrukcijski
…mogu biti uglji
č
ni (< 0,6%C) ili legirani, a koriste se za izradu
č
eli
č
nih konstrukcija te sastavnih dijelova strojeva i ure
ñ
aja.
 Alatni
…mogu biti uglji
č
ni (> 0,6%C i < 2,03%C) i legirani, a koriste se za izradualata.Hrvatska ima nacionalni standard za podjelu i ozna
č
avanje
č
elika
HRN C.B0.002
premakojemu se
č
elici dijele na
č
elike sa grantiranim i
č
elike sa negarantiranim sastavom kako jeprikazano u tablici 1.1. Oznaka
č
elika je slovno-broj
č
ana i sastoji se od tri dijela:1.
 
Slovni simbol ''
Č
'' kojim se ozna
č
ava materijal
č
elik2.
 
Osnovna oznaka koja ozna
č
ava vrstu
č
elika, a sastoji se od
č
etiri ili pet broj
č
anihsimbola3.
 
Dopunska oznaka koja ozna
č
ava stanje
č
elika, a sastoji se od jednog ili dva broj
č
anasimbola (tablica 1.2.).1. 2. 3.Op
ć
enito:
Č
XXXX(X). X(X)
 U
č
elike
negarantiranog kemijskog sastava
spadaju uglji
č
ni
č
elici trgova
č
kekvalitete, uglji
č
ni
č
elici s propisanim mehani
č
kim svojstvima, a bez propisanog kemijskogsastava ili s propisanom
č
isto
ć
om fosfora i sumpora, ili pak s propisanim sadržajem nekogkemijskog elementa. Kod ovih
č
elika na prvom mjestu osnovne oznake je uvijek broj ''0''.Simboli na drugom, te tre
ć
em i
č
etvrtom mjestu u osnovnoj oznaci, kod ove skupine
č
elika,objašnjeni su u tablici 1.1. Primjenjuju se u visokogradnji, mostogradnji, brodogradnji, ugradnji vozila i spremnika za plinove i teku
ć
ine, itd. Ograni
č
enjem pojedenih elemenata iline
č
isto
ć
a osigurava se bolja zavarljivost.Primjeri:
Č 
0361,
Č 
0363,
Č 
0562,
Č 
0545,
Č 
0745,…
 
 
 Materijali 2Vježba br. 1 – Metalografija
č
elika i obojenih metala i njihovo ozna
č
avanje prema
HRN
i
EN
 Tablica 1.1 Osnovna oznaka kod ozna
č
avanja
č
elika
Osnovna oznaka
Č
elici negarantiranog sastava
Č
elici garantiranog sastava
Uglji
č
ni
č
elici Uglji
č
ni
č
elici Legirani
č
eliciSimbol naprvom mjestu0 1
Broj
č
ani simbolnajutjecajnijeglegiraju
ć
eg elementaprema tablici 1.3.
Simbol  Rastezna
č 
vrsto
ć 
 a u MPa
0
Č
elik bez propisanihmehani
č
kih svojstava1 do 3302 340-3603 370-3904 400-4905 500-5906 600-690Simbol nadrugom mjestu7 700 i višeBroj
č
ani simboliozna
č
avaju maksimalnisadržaj ugljikapomnožen sa 10 izaokružen na deseticu;Broj
č
ani simbol ''9''ozna
č
ava 0,9%C i višeod 0,9%C
Kod višestruko legiranih
č
elika, broj
č
ani simboldrugog po reduutjecajnog legiranogelementa odre
ñ
enogprema tablici 1.3. Kod jednostruko legiranih
č
elika broj
č
ani simbol nadrugom mjestu je uvijek''1''
.
 Redni broj: Redni broj:
0-19:
č
elici koji nisu namjenjeni toplinskoj obradi20-29:
č
elici za cementiranje00-44:
č
elici negarantirane
č
isto
ć
e30-39:
č
elici za poboljšavanje40-49:
č
elici, uglji
č
ni i niskolegirani za alate50-59:
č
elici visokolegirani za alate45-89:
č
elici garantirane
č
isto
ć
eili garantiranog sadržajapojedinih elemenata60-69:
č
elici sa posebnim fizikalnim svojstvima70-79:
č
elici kemijski postojani i vatrootporni80-89: slobodno (brzorezni
č
elici)Simbol natre
ć
em i
č
etvrtommjestu90-99:
č
elici za automate90-99: ostali
č
elici (
č
elici za automate)
Dopunske oznake koje ozna
č
uju stanje
č
elika prikazane su u tablici 1.2.Tablica 1.2. Dopunska oznaka kod ozna
č
avanja
č
elikaDopunska oznaka
Simbol stanja Stanje
č 
elika Simbol stanja Stanje
č 
elika
0Nije posebno toplinskiobra
ñ
en5 Hladno deformiran1 Žaren 6 Ljušten2Žareno radi postizanjanajbolje obradivosti7 Brušen3 Normaliziran 8 Kontrolirano hla
ñ
en4 Poboljšan 9Podešeno prema posebnimuputstvimaU
č
elike
garantiranog kemijskog sastava
spadaju-
uglji
č 
 ni konstrukcijski
č 
elici
s garantiranim kemijskim sastavom i bez garantiranihmehani
č
kih svojstava. Upotrebljavaju se za daljnju preradu u toplom stanju, a isporu
č
ujuse u obliku ingota, valjanih poluproizvoda i otkivaka. Primjenjuju se bez toplinske obrade.
 Primjer
:
Č 
1100,
Č 
1301,
Č 
1400,
Č 
1500,
Č 
1701
,
 
Č 
1202 (za kotlovskelimove),
Č 
1212 (za valjane bešavne cijevi),…
 
 
 Upute za laboratorijske vježbeVježba br. 1 – Metalografija
č
elika i obojenih metala i njihovo ozna
č
avanje prema
HRN
i
EN
 
-
uglji
č 
 ni
č 
elici s propisanim kemijskim sastavom
koji se prije upotrebe podvrgavajutoplinskoj obradi.
 Primjer
:
Č 
1221 (za cementiranje),
Č 
1531 (za poboljšavanje),
Č 
1941 (uglji
č 
ni alatni
č 
elik),…
-
 
legirani
č 
elici
koji sadrže jedan ili više legiranih elemenata
č
iji je udjel ve
ć
i od onoga koji je naveden u tablici 1.3.
 Primjeri
:
Č 
4320 (za cementiranje),
Č 
4732 (za poboljšavanje),
Č 
6444 (alatni
č 
elik za rad u hladnom stanju-mjerni alati, kalibri, štance, alat za rezanje navoja,…),
Č 
4751 (alatni
č 
elik za rad u toplom stanju-matrice i žigovi,…),
Č 
3160 (
č 
elik otporan na trošenje-dijelovibagera, drobilica, željezni
č 
kih tra
č 
nica,…),
Č 
4570 (nehr 
ñ 
aju
ć
i
č 
elik),
Č 
4970(vatrootporni
č 
elik),
Č 
6880 (brzorezni
č 
elik),
Č 
3990 (
č 
elik za automate),…
 U ovoj skupini kod uglji
č
nih
č
elika uvijek na prvom mjestu u osnovnoj oznaci stojibroj ''1''. Ako je rije
č
o legiranom
č
eliku onda je na prvom mjestu u osnovnoj oznaci broj
č
anisimbol najutjecajnijeg legiraju
ć
eg elementa, prema tablici 1.3. Najutjecajniji legiraju
ć
ielement je onaj
č
iji je srednji sadržaj u
č
eliku, izražen u postotcima i pomnožen faktoromvrijednosti, daje najve
ć
i broj
č
ani iznos. Drugi po redu najutjecajniji legiraju
ć
i element smatrase onaj kod kojeg je umnožak sadržaja u postotcima i faktora vrijednosti drugi iznos poveli
č
ini. Kod ove skupine
č
elika simbol na drugom mjestu, te na tre
ć
em i
č
etvrtom mjestuobjašnjen je u tablici 1.1.Tablica 1.3. Broj
č
ani simboli i faktori vrijednosti za legirne elementeLegirnielement
C Si Mn Cr Ni W Mo V Co Ti Cu Al Ostali
Više od…%- 0,6 0,8 0,2 0,3 0,1 0,05 0,05 0,05 0,05 0,03 0,05 -Broj
č
anisimbol1 2 3 4 5 6 7 8 - - - - 9Faktorvrijednosti- 1 1 4 4 7 14 17 20 30 1 1 30
Ozna
č
avanje
č
elika prema EN
Europske norme (EN) sveobuhvatno prikazuju podjele i na
č
ine ozna
č
avanja
č
elika, a ovdje
ć
ese dati samo sažeti prikaz na
č
ina ozna
č
avanja
č
elika prema EN. Od 1991. standardima EN10027-1 i EN 10027-2 definirani su nazivi te glavne i dodatne oznake za
č
elike. Dodatneoznake za
č
eli
č
ne proizvode definirane su 1998. standardom CR 10260. Standard EN 10027daje mogu
ć
nost ozna
č
avanja
č
elika pomo
ć
u kemijskog simbola (EN10027-1) ili broj
č
anomoznakom (EN 10027-2). Ovdje
ć
e se dati samo sažeti prikaz ozna
č
avanja
č
elika pomo
ć
ukemijskog simbola gdje su predvi
ñ
ena dva kriterija za ozna
č
avanje
:
1.
prema namjeni te mehani
č 
 kim i fizikalnim svojstvima
,2.
 prema kemijskom sastavu
.U oba slu
č
aja oznaka
č
elika sastoji se od tri dijela: glavne oznake, dodatne oznake za
č
elik idodatne oznake za
č
eli
č
ni proizvod, kako je to prikazano u tablici 1.4.U tablicama 1.5., 1.6. i 1.7. dodatno je objašnjen svaki od tri dijela op
ć
enite oznake
č
elika.

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->