Η φυσιολογία και οι συναφείς επιστήμες κατά τον 20ο αιώνα

Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Download

Η

φυσιολογία

και

οι

συναφείς

επιστήμες

κατά

τον

20

ο

αιώνα

Καθηγητής

Ιωάννης

Χατζημηνάς

, MD, PhD.

Ομότιμος

Καθηγητής

Ιατρικής

Σχολής

Παν

/

μίου

Αθηνών

[

πρ

.

Καθηγητής

στην

Εθνική

Ακαδημία

Σωματικής

Αγωγής

(

ΕΑΣΑ

,

νυν

ΤΕΦΑΑ

)]

Αγαπητοί

συνάδελφοι

,

κυρίες

και

κύριοι

,

Πριν

προχωρήσω

στην

ανάγνωση

αυτής

της

διάλεξης

,

νομίζω

ότι

οφείλω

μιαν

εξήγηση

γι

αυτό

που

θα

επακολουθήσει

.

Αρχικά

,

όταν

ανέλαβα

αυτό

το

έργο

,

είχα

αρχίσει

να

μαζεύω

υλικό

που

θα

μου

ήταν

χρήσιμο

για

την

κατά

γράμμα

απεικόνιση

,

έκθεση

και

ερμηνεία

όλων

αυτών

των

κατακτήσεων

που

επετεύχθησαν

στον

τομέα

της

Φυσιολογίας

και

των

συναφών

επιστημών

κατά

τον

20

ό

αιώνα

.

Αυτό

θα

ήταν

σύμφωνο

με

τον

τίτλο

που

είχα

ήδη

ανακοινώσει

,

και

που

αποτελεί

απόλυτη

προσαρμογή

προς

το

σχεδιασμό

αναφορικά

με

το

περιεχόμενο

και

τα

πλαίσια

αυτής

της

σειράς

των

διαλέξεων

.

Πολύ

γρήγορα

όμως

αντιλήφθηκα

ότι

αυτό

το

εγχείρημα

δεν

διέφερε

και

πολύ

από

τον

άθλο

της

πλήρωσης

του

πίθου

των

Δαναϊδων

,

ούτε

βέβαια

και

η

πραγματοποίησή

του

θα

είχε

κανένα

χρήσιμο

και

λογικά

αποδεκτό

αποτέλεσμα

.

Αυτό

,

γιατί

η

έκταση

αυτής

της

απεικόνισης

θα

ήταν

απίθανα

εκτενής

,

και

η

πορεία

εξαιρετικά

δαιδαλώδης

,

καθώς

η

αφήγηση

θα

επικεντρώνεται

διαδοχικά

στα

πάμπολλα

και

διάφορα

θέματα

που

θα

αναδύονταν

στην

επιφάνεια

του

ενδιαφέροντος

κατά

την

πορεία

μας

στο

χρόνο

.

Εξάλλου

,

η

κάποια

λογική

μεταξύ

τους

σύνδεση

θα

απαιτούσε

αρκετά

μεγάλη

και

εξαντλητική

προσπάθεια

τόσο

από

εμένα

που

θα

την

επιχειρούσα

όσο

και

για

τους

ακροατές

που

θα

προσπαθούσαν

να

την

παρακολουθήσουν

.

Θα

έπρεπε

λοιπόν

να

εξευρεθεί

κάποιος

άλλος

τρόπος

αντιμετώπισης

και

επεξεργασίας

του

θέματος

.

Έτσι

,

κατέληξα

στην

απόφαση

της

επισκόπησης

και

της

σκιαγράφησης

ορισμένων

μόνο

χαρακτηριστικών

επιτευγμάτων

στη

Φυσιολογία

και

τις

συναφείς

επιστήμες

κατά

τον

20

ό

αιώνα

,

με

τη

μέθοδο

της

εικονικής

και

,

κατά

το

πλείστον

επιλεκτικής

τους

θεώρησης

,

με

γνώμονα

την

αξία

και

την

ουσιαστική

σημασία

των

επιτευγμάτων

αυτών

,

με

βάση

υποκειμενικά

μου

κριτήρια

.

Εδώ

όμως

υπεισέρχεται

και

ένας

άλλος

,

πολύ

σημαντικός

παράγων

που

αφορά

τον

τρόπο

της

παρουσίασης

της

υποκειμενικής

αυτής

θεώρησης

των

επιτευγμάτων

αυτών

,

σε

συσχέτιση

με

την

ευχερέστερη

και

άνετη

κατανόησή

τους

από

τους

ακροατές

μου

.

Το

θέμα

ανάγεται

στον

ιδιαίτερο

,

προσωπικό

τρόπο

που

χρησιμοποιώ

για

τη

διατύπωση

και

την

έκφραση

των

σκέψεων

και

των

συμπερασμάτων

μου

.

Πράγματι

,

από

πολύ

παλιά

,

μου

έγινε

συνήθεια

,

που

με

το

χρόνο

ενισχύθηκε

προοδευτικά

,

για

να

καταστεί

μια

δεύτερη

φύση

,

η

παρατήρηση

,

η

μελέτη

και

η

σπουδή

της

λεπτομέρειας

σε

απίστευτο

βάθος

,

που

φτάνει

στα

«

μεγέθη

»

των

υποατομικών

«

στοιχειωδών

σωματιδίων

,»

αλλά

και

πέρα

από

αυτά

,

καθώς

και

στη

διαστολή

απίστευτα

μικρών

διαστημάτων

του

χρόνου

,

έτσι

ώστε

τα

γεγονότα

να

εκτυλίσσονται

μπροστά

στα

μάτια

της

φαντασίας

μου

με

ρυθμό

βραδείας

προβολής

(slow motion),

με

καταπληκτική

,

αλλά

και

με

έξοχα

αποκαλυπτική

και

μεγαλοπρεπή

βραδύτητα

!

Αλλά

και

το

αντίθετο

μου

συμβαίνει

:

Οι

αλληλουχίες

των

γεγονότων

,

πραγματικών

είτε

και

υποθετικών

,

που

διαρκούν

από

λίγες

μόνο

ώρες

ως

και

μερικά

δισεκατομμύρια

χρόνια

,

μπορούν

να

επιταχύνονται

στη

οθόνη

του

βίντεο

της

φαντασίας

,

έτσι

ώστε

να

καταλαμβάνουν

τόσο

χρόνο

όσος

απαιτείται

για

την

ευκρινέστερη

ανάλυση

,

ταξινόμηση

και

κατανόησή

τους

.

Εξάλλου

,

από

όσο

μπορώ

να

θυμάμαι

,

πάντα

μου

άρεσαν

οι

αριθμοί

και

όλες

εκείνες

οι

έννοιες

που

μπορούν

να

εκφράζονται

και

να

παριστάνονται

με

αριθμούς

.

Αλλά

και

όλες

οι

μαθηματικές

αλλά

και

οι

απλές

αριθμητικές

πράξεις

και

υπολογισμοί

,

απλοί

και

περίπλοκοι

:

Κάποτε

,

όταν

ακόμα

φοιτούσα

στο

Γυμνάσιο

πολλά

χρόνια

πριν

από

την

εποχή

των

ηλεκτρονικών

υπολογιστών

είχα

αγοράσει

ένα

«

λογιστικό

κανόνα

» (sliderule),

ο

οποίος

είχε

πράγματι

δεινοπαθήσει

στα

χέρια

μου

.

Τον

χειριζόμουνα

με

τις

ώρες

,

όχι

μονάχα

για

να

με

διευκολύνει

στη

λύση

των

προβλημάτων

στα

μαθηματικά

,

την

άλγεβρα

ή

την

τριγωνομετρία

,

αλλά

και

για

τον

υπολογισμό

των

πιο

απίθανων

μεγεθών

που

ήταν

δυνατό

να

φανταστώ

,

και

σας

ορκίζομαι

ότι

φανταζόμουνα

πολλά

πάρα

πολλά

πιθανά

και

απίθανα

πράγματα

,

που

απαιτούσαν

τον

άμεσο

υπολογισμό

τους

,

τις

περισσότερες

φορές

αρκετά

περίπλοκο

και

μπερδεμένο

!

Βέβαια

ποτέ

μου

δεν

διανοήθηκα

να

μιμηθώ

τους

λογίους

του

Βυζαντίου

,

οι

οποίοι

,

ακόμα

και

λίγες

μόνο

μέρες

πριν

από

την

άλωση

της

Πόλης

,

διεξήγαγαν

ατέρμονες

,

θυελλώδεις

συζητήσεις

για

την

ανεύρεση

του

καλύτερου

τρόπου

για

τον

υπολογισμό

του

αριθμού

των

αγγέλων

που

μπορούν

να

χωράνε

όρθιοι

σε

κεφαλή

καρφίτσας

!

Προσπάθησα

όμως

να

υπολογίσω

τον

αριθμό

των

ατόμων

μετάλλου

που

αποτελούν

αυτή

την

καρφίτσα

!

Αυτή

η

μανία

της

αριθμοδιερεύνησης

δεν

με

εγκατέλειψε

ποτέ

.

Σήμερα

δε

,

με

την

έλευση

πρώτα

των

ηλεκτρονικών

υπολογιστών

τσέπης

και

στη

συνέχεια

με

την

εμφάνιση

των

αντίστοιχων

υπολογιστών

γραφείου

,

μπορώ

να

πω

ότι

μάλλον

ενισχύθηκε

και

επεκτάθηκε

σε

καινούργιες

διαστάσεις

και

σε

πολλαπλά

επίπεδα

.

Η

μαγεία

της

αριθμητικής

διερεύνησης

και

της

μαθηματικής

έκφρασης

των

πάντων

με

γοητεύει

πολύ

περισσότερο

από

το

οποιοδήποτε

ποίημα

του

Καβάφη

,

είτε

και

του

οποιουδήποτε

Νομπελίστα

ποιητή

Έλληνα

είτε

ξένου

!

Παρά

ταύτα

,

για

την

παρούσα

περίπτωση

,

αναγκάζομαι

,

με

πόνο

ψυχής

,

να

εγκαταλείψω

,

κατά

το

δυνατόν

,

αυτού

του

είδους

τη

διαμόρφωση

της

έκφρασης

και

το

είδος

του

λόγου

!* * * * * * * *

Η

Φυσιολογία

είναι

η

Επιστήμη

που

αφορά

την

αποκάλυψη

,

τη

μελέτη

,

τη

διερεύνηση

και

την

ερμηνεία

όλων

των

φυσικών

και

χημικών

διεργασιών

που

επιτελούνται

στο

ζωντανό

οργανισμό

,

αποτελεί

δε

τον

έναν

από

τους

δυο

γενικούς

κλάδους

στους

οποίους

υποδιαιρείται

η

Βιολογία

.

Αυτή

η

τελευταία

,

περιλαμβάνει

τη

μελέτη

του

συνολικού

φαινομένου

της

Ζωής

και

διακρίνεται

σε

Μορφολογία

(

η

οποία

,

όσον

αφορά

τον

άνθρωπο

και

τα

ζώα

,

μπορεί

να

διακρίνεται

σε

Ανατομική

και

Ιστολογία

),

και

σε

Φυσιολογία

,

η

οποία

γενικά

ασχολείται

με

το

σύνολο

των

βιολογικών

λειτουργιών

που

επιτελούνται

στον

οργανισμό

.

Ως

συναφείς

προς

τη

Φυσιολογία

επιστήμες

και

μέθοδοι

μπορεί

να

θεωρούνται

η

Βιολογική

χημεία

,

η

Φαρμακολογία

,

η

Γενετική

,

η

Μικροβιολογία

,

η

Ιατρική

Φυσική

,

οι

διάφορες

απεικονιστικές

τεχνικές

όπως

είναι

η

αξονική

και

η

μαγνητική

τομογραφία

,

η

υπερηχογραφία

,

η

σπινθηρογράφηση

,

η

ηλεκτροκαρδιογραφία

,

η

ηλεκτροεγκεφαλογραφία

,

καθώς

και

πολλές

άλλες

μέθοδοι

που

χρησιμοποιούνται

για

τη

διερεύνηση

των

πολλαπλών

λειτουργιών

του

σώματος

,

τόσο

για

διαγνωστικούς

όσο

και

για

πειραματικούς

σκοπούς

.

Η

Φυσιολογία

σαν

η

επιστήμη

της

διερεύνησης

των

λειτουργιών

του

σώματος

του

ζώντος

οργανισμού

με

μεθόδους

της

Φυσικής

και

της

Χημείας

άρχισε

να

διαμορφώνεται

και

να

συγκροτείται

σε

ιδιαίτερη

Επιστήμη

μόνο

από

τον

19

ο

αιώνα

.

Εντύπωση

προκαλεί

το

γεγονός

ότι

,

κατά

την

αρχαιότητα

,

και

μέχρι

και

τον

17

ο

αιώνα

μ

.

Χ

.,

η

πρόοδος

και

γενικά

η

έρευνα

για

την

αποκάλυψη

των

σχετικών

γνώσεων

υπήρξε

ασήμαντη

,

αποσπασματική

και

με

εσφαλμένο

υπόβαθρο

και

παραπλανητικό

προσανατολισμό

,

με

αποτέλεσμα

η

σχετική

προσπάθεια

να

οδηγεί

σε

εσφαλμένα

συμπεράσματα

,

σε

διατύπωση

απίθανα

απλοϊκών

θεωριών

που

δεν

έχουν

καμιά

απολύτως

σχέση

με

την

πραγματικότητα

,

σε

απίθανα

αδιέξοδα

,

και

σε

πλήρη

σύγχυση

και

στασιμότητα

ιδεών

.

Καμιά

ουσιαστική

πρόοδος

και

ανακάλυψη

στον

τομέα

της

Φυσιολογίας

δεν

ήταν

δυνατό

να

πραγματοποιηθεί

όταν

,

ακόμα

και

οι

μεγάλες

διάνοιες

της

εποχής

εκείνης

,

πίστευαν

ότι

τα

χημικά

στοιχεία

από

τα

οποία

αποτελείται

η

Φύση

ήταν

τέσσερα

,

η

Γη

,

ο

αέρας

,

η

φωτιά

και

το

νερό

.

Εξάλλου

,

η

πειραματική

διερεύνηση

της

λειτουργίας

των

διαφόρων

οργάνων

και

συστημάτων

στο

ζωντανό

οργανισμό

,

η

οποία

απετέλεσε

και

αποτελεί

και

σήμερα

τον

ακρογωνιαίο

λίθο

της

ερευνητικής

προσπάθειας

στον

τομέα

της

Φυσιολογίας

,

πρακτικά

ήταν

άγνωστη

.

Πράγματι

,

κατά

την

αρχαιότητα

,

η

σχετική

ερευνητική

προσπάθεια

γινόταν

σχεδόν

αποκλειστικά

σε

πτώματα

,

με

προσανατολισμό

μάλλον

προς

την

αποκάλυψη

,

τη

διερεύνηση

και

τη

διευκρίνιση

της

αδρής

δομής

των

διαφόρων

οργάνων

,

δηλαδή

με

κατεύθυνση

προς

την

ανατομία

μάλλον

παρά

προς

τη

φυσιολογία

.

Πράγματι

,

οι

λειτουργίες

του

οργανισμού

των

ζώων

και

του

ανθρώπου

δεν

ήταν

ποτέ

δυνατό

να

μελετηθούν

κατά

τρόπον

αποδοτικό

,

και

να

κατανοηθούν

,

έστω

και

στοιχειωδώς

,

εφόσον

επικρατούσε

παντελής

άγνοια

αναφορικά

με

την

κυτταρική

δομή

του

οργανισμού

,

την

κυκλοφορία

του

αίματος

,

την

πραγματική

σημασία

των

αναπνευστικών

κινήσεων

,

καθώς

και

την

αντλητική

λειτουργία

της

καρδίας

.

Όλα

αυτά

κατέστη

δυνατόν

να

ανακαλυφθούν

μετά

την

κατασκευή

των

πρώτων

μικροσκοπίων

,

και

τη

χρησιμοποίησή

τους

στις

σχετικές

έρευνες

κατά

τον

17

ο

αιώνα

.

Παρά

ταύτα

,

εντύπωση

μου

προκαλούν

οι

στίχοι

438

ως

και

444

από

τη

Ραψωδία

Ν

της

Ιλιάδας

,

όπου

ο

Όμηρος

περιγράφει

το

φόνο

του

Αλκάθοου

,

αντρείου

γιου

του

Αισυϊτη

,

από

τον

Ιδομενέα

,

μέσα

στην

αντάρα

της

μάχης

.

Σε

ελεύθερη

μετάφραση

αφηγείται

:«

τον

χτύπησε

στη

μέση

του

στήθους

με

το

δόρυ

του

ο

αντρείος

Ιδομενέας

και

του

διέρρηξε

το

χάλκινο

θώρακα

,

που

προστάτευε

το

σώμα

του

από

τον

όλεθρο

Κι

εκείνος

of 00

Leave a Comment