• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
MÚSICALIBROS
NOS
SUPLEMENTO DE CULTURA
28 DE FEBREIRO DE 2009. NÚMERO 12
ornal
DE GALICIA
Tamara de la Fuente
 
ROSALIA, MITOS E MEDOS
Aos 172 anos do seu nacemento, a autora central da literatura galega segue a resistirse ás etiquetas
 
2
 
NÓS
 
I
XORNAL DE GALICIA
 
28 DE FEBREIRO DE 2009
EN PORTADA
D  
do ensinoprimario e secundario queRosalía de Castro é unha poetalírica, cantora da saudade,nai de versos de tristura eromanticismo. É a descrición quese corresponde co mito da “santaefixie da Patria galega, esposa enai”, segundo o define FranciscoRodríguez, autor da única tesesobre a autora publicada enGalicia. Pero di tamén que é unhadescrición moi inexacta paraunha autora moi rica en matices.O mito pervive, e Xosé RamónBarreiro, catedrático de Historiae presidente da Real AcademiaGalega, argumenta que é debidoa que o medo impide derrubalo,“medo aos nacionalistas, áesquerda e á dereita”, medo atocar o alicerce da cultura galega.Quen era a verdadeira Rosalía?Unha cuestión sinxela deenunciar pero difícil de resolver.Aínda ninguén redactou unhabiografía sólida sobre ela, e osestudos sobre a súa persoa sonmáis escasos do que deberían enon abondan nos programas dedoutoramento das universidadesgalegas. Aínda así, os máis dosque leron en profundidade a súaobra coinciden en sinalar queera unha muller dunha culturaexcepcional, que lía en inglés efrancés, que coñecía os filósofosda súa época, que se rebeloucontra os ditames do seu xénero
Rosalía, medose mitos arredordunha poeta
 Poliédrica, complexa e xenial, a poeta que ocupa o trono central da literatura galega resístese a calquera
catalogación, pero a súa memoria chegou ata hoxe asediada polos lugares comúns e polos intentos de
derrubalos.
TEXTO DE
A. LOSADA
FOTOS DE
TAMARA DE LA FUENTE, OLALLA LOJO E SONIA DAPONTE
e participou en política silandeirapero activamente. Pensaba,ademais, Galicia coma unhaterra con identidade propia –“tinunca serás española”, escribía–e loitou por difundir e preservara súa lingua e a súa cultura, aotempo que mantiña un fortecompromiso coas clases pobres.É dicir, tratábase dunha muller“infinitamente poliédrica”,segundo afirma Anxo Angueiracoordinador do libro
 Rosalía 21
,no que varios autores abordandistintas facetas da autora.“Rosalía responde a todas asteclas que se queiran tocar –diAngueira–, pódese reivindicarcomo romántica, lírica, poetasocial, política, nacionalistaou independentista, e sempreresponde, a todas elas”.Esas infinitas lecturas queadmite son para o escritor “a verdadeira alma rosaliana, decarácter rebelde e sempre do ladodos desposuídos, a alma que opobo galego recoñece”.Porén, os expertos sinalan oforte reducionismo ao que foisometida a súa figura, a míudodescrita como unha “labregachorosa e medio analfabeta quedescriben os que a integran naliteratura española”, di FranciscoRodríguez. O filólogo e secretarioxeral da UPG opina que dendeo Estado houbo un esforzoconsiderable por “integrar deforma distorsionada” a figura deRosalía para poder “convertelanun símbolo do que se entendíaque Galicia debería representarpara o conxunto de España, unhaprovincia periférica, unha terrade ignorantes e choromicas”.
A ‘NAI CHOROSA’
Esa “deturpación” comeza aomesmo tempo que o século XXe coincide, segundo Rodríguez,co nacemento das Irmandadesda Fala e donacionalismogalego comoun verdadeiro
“INTEGROUSE AROSALÍA DE FORMADISTORSIONADA NALITERATURAESPAÑOLA,COMO UNHALABREGAIGNORANTE”
“comodidade de traballar conestruturas prefabricadas”. Poroutra banda, dous dos autoresque elaboraron estudos para olibro
 Rosalía 21
, Xabier Cordale Daniel Salgado, poñen endúbida que a Nai Chorosa deGalicia chegase intacta ata aactualidade. Cordal, escritor efilólogo, asegura que “xa caeroncertos mitos fabricados a finaisdo século XIX, e comezamos aentender mellor a súa figura”,aínda que si recoñece que “a quennon a leu e a quen non a quixoentender” resúltalle aínda crible asúa afiliación romántica.Salgado, xornalista e poeta,lembra que, xa nos 50 e nos60, Alonso Montero e RicardoCarvalho Calero comezaron areivindicar unha Rosalía opostamovemento ideolóxico. “En1917, o Goberno de Españainaugurou a escultura de Rosalíaque está no paseo da Ferradurada Alameda, cando nuncaantes a homenaxearan. “Foi unfeito sintomático”, engade, elamenta que a día de hoxe nonse derrubara aínda de todo estaconstrución.Anxo Angueira sinala taménque a poeta foi reducida “aocostumismo, ao folclórico,ao inocuo”, un estado que semantivo tempo despois por mordo “conservadorismo que llefixo un dano terrible a Rosalía”.Se Barreiro fala de medo a tocará Rosalía “que tiña un altarnas casas de todos os galegos”,Angueira cree que a duracióndo equívoco débese máis á
 
Paco Rodríguez
1837
 MARÍA ROSALÍA RITA,
filla de solteirade María Teresa de la Cruz de Castroy Abadía, unha fildalga pobre, e dopárroco José Martínez Viojo, un 24de febreiro en Santiago de Compos-tela. Medrou na vila de Padrón e,malia non ter escola, fíxose unhagrande formación autodidacta,animada pola súa nai.
1851-1960
 A MOZA ROSALÍA
actúa enobras de teatro e comeza aescribir en castelán, relació-nase co galeguismo e mar-cha a Madrid por causasdescoñecidas. Alí casa conManuel Murguía en 1958 eten un fillo de parternidadenon confirmada.
1863
PUBLICA
CANTARES GAL-LEGOS 
 
o libro que marcao inicio do Rexurdimentoda literatura do país. A súaedición foi sufragada po-los suscriptores que mer-caban os seus poemas. Asúa implicación política émaior ca nunca.
1868-1874
COA CHEGADA DOS RÉXIMES LIBERAIS
 
a España, Rosalía comeza a ter proble-mas para publicar e fica decepcionadapor que o novo poder político non aco-meta as reformas sociais que ela espera-ba. Admite un certo retiro político e naceo seu segundo fillo, en 1869, mentresa súa fama medra, sobre todo na emi-gración. En 1974 remata
Follas Novas.
1875-1880
O SEU RETIRO AUMENTA tras a caída daI República en 1874, xa plenamente de-cepcionada. Ten catro fillos máis, un delesmorre de moi neno nun accidente domés-tico, deixándoa fondamente marcada. Ata1880 non consegue publicar
Follas Novas 
,
nunha edición financiada con cartos daemigración e prologada por Castelar, comosalvoconducto para vencer a censura.
OS MATICES QUE DEFINEN A FIGURA FUNDACIONAL DAS LETRAS GALEGAS
A VIDA
 
I
NÓS
3
XORNAL DE GALICIA
 
28 DE FEBREIRO DE 2009
EN PORTADA
“A LENDA DA ROSALÍACHOROSA RESISTEPORQUE HAI MEDOA CAMBIALA, MEDODA ESQUERDA E DADEREITA,MEDO DETODOS”
XABIER CORDAL:“DENTRO DOPATRIARCADO , HOUBOQUEN NON SOUBO LELAE QUEN NON QUIXO”ANXO ANGUEIRA: “ÉUNHA AUTORA QUETOCA TODAS AS TECLAS:INTIMISTA, ROMÁNTICA,SOCIAL, NACIONALISTA,INDEPENDENTISTA...”
A estatua de Rosalía de Castro situada no Paseo da Ferradura, na Alameda de Santiago, inaugurada en 1917 polo Estado
á percepción habitual, que se“proletarizou” nos 80 co traballode Francisco Rodríguez. Eargumenta, ao igual que fai Maríado Cebreiro en
 Rosalía 21,
que,hoxe en día, “xa hai un tópicosobre tentar derrubar os tópicosen torno a Rosalía”.O propio Rodríguez recoñeceo mérito de Montero e Carvalho,xunto aos que engade a BouzaBrei como os primeiros enasomarse á verdadeira poetade Castro, aínda que consideraque quedaron curtos en asumirtoda a forza do seu carácter,que sempre resultou incómodo“nun contexto de patriarcado”.Angueira considera que as tesesde Carvalho Calero, centradas enreivindicar unha poeta patriótica,foron asumidas sen críticapolos estudosos posteriores e volvéronse tan tópicas comoaquelas que quixeron derrubar.Confesa tamén que, ás veces, ficaxa “canso de loitar contra lugarescomúns” como un acto reflexo.A idealización primeira dafigura de Rosalía comeza poucodespois da súa morte en 1885,e foi obra de Manuel Murguíaque, segundo lembra BarreiroFernández, “sabía que un poetapode ser abondo para construírunha nación, e por iso se apartoupara deixarlle paso á súa muller”.Desencantado da acción políticaa que adicara toda a súa vida edesmoralizado pola RestauraciónBorbónica en España,Murguía apelouao sentimentopara reforzara identidade
 
Xosé RamónBarreiro
1881-1885
 TRAS UNS ÚLTIMOS ANOS economica-
mente duros, fina en 1885 dun cancro
de útero, segundo consigna o parte dedefunción. Un ano antes, presa do des-encanto, escribira a súa obra mestra encastelán,
En las orillas del Sar 
, que pode
ser lido como un testemuño biográfico.Ata o final mantivo o seu matrimonio,
baseado no respecto intelectual.
1892-1917
 NO NACEMENTO DO NACIONALISMOgalego, os escritores e políticos gale-guistas asumen as teses de Murguía.Coa chegada do século XX, Azorín e out-
ros autores reivindican a Rosalía como
unha poeta romántica da literatura espa-
ñola. En 1917, o Estado inaugura o monu-
mento que aínda hoxe preside o paseoda Ferradura en Compostela.
1886-1891
A VIDA INDEPENDENTE e alonxada da
moral católica que mantivo Rosalía cus-táralle o desprezo dos conservadores
e relixiosos. Desatouse unha polémicasobre o seu lugar de enterramento, querematou cando trasladaron os seus res-tos a un anexo ao mosteiro de San Do-
mingos de Bonaval, hoxe o Panteón de
Galegos Ilustres en Santiago.
185-1891
 MANUEL MURGUÍA, que sempre sen-tira un fondo respecto intelectual pola
súa muller e que comeza a reivindica-
la como poeta nacional de Galicia,
esquivando as partes da súa bi-
ografía menos adecuadas á moralda época. Os seus predicamen-tos teñen éxito sobre todo entreos galegos de Cuba e Bos Aires.
1918-1936
A XERACIÓN NÓS segue sen afondar na
figura de Rosalía e asume o mito da poeta
da saudade e a morriña e en torno a ela edi-
fican parte da identidade nacional galega.
Algúns autores como Manoel Antonio re-
bélanse contra esa figura, sen reflexionar
realmente sobre a autora. O estalido da
Guerra Civil enterra a cuestión baixo outros
asuntos máis apremiantes.
galega, pola que aínda queríaloitar. Porén, nese proceso viuseobrigado a obviar as partes máisfortes do carácter da súa defuntaesposa, “xa que unha mullerindependente, con pensamentopolítico, que vivira á marxe daigrexa e que tivera unha plenaasunción da súa sexualidade,non estaba ben vista na moral daépoca”, di Francisco Rodríguez.Esas omisións en beneficio dasantidade serviron, sen querelo,para sustentar a escritora demorriña e saloucos que se creoudespois, e que tardou tanto en serderrubada porque, para atacala,había que empregar argumentosque aos propios galeguistas lles
Continúa na páxina seguinte >>
O MITO
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...