Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Gandan taniltsuulga

Gandan taniltsuulga

Ratings: (0)|Views: 304 |Likes:
Published by mn_buddha

More info:

Published by: mn_buddha on Mar 28, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/28/2013

pdf

text

original

 
Ãàíäàíòýã÷ýíëèí õèéäèéí òîâ÷ òàíèëöóóëãà 1
ÓÄÈÐÒÃÀË
Ýä¿ãýýñ 2500 æèëèéí ºìíº çàìáóó òèâèéí òºâ áîëñîí Ýíýòõýã îðíîî Øàãæàìóíèáóðõàí áàãø ìýíäëýí ãýãýýðëèéí õóòãèéã îëæ íîìûí õ¿ðäèéã ãóðâàíòàà ýðã¿¿ëñýí(äýýäèéí íîìûã àéëäñàí) áºãººä ò¿¿íýýñ õîéø áóðõàíû øàøèí íèéò Ýíýòõýã áîëîíàçè òèâèéí îðíîîð ò¿ãýí äýëãýðñýí. Áóðõàí áàãø áýýð “Ìèíèé øàøèí óìðààñ óìàðç¿ãò óëàì ò¿ãýí äýëãýðíý õýìýýí” àéëäñàí÷ëàí Ìîíãîë îðîíä ãóðâàíòàà äýëãýðñýíáàéäàã þì. ¯¿íèéã Ìîíãîëûí ò¿¿õ÷ ã¿í óõààíòàí Çàâà Äàìäèí ãàâæ áýýð ãóðâàí¿å÷ëýë áîëãîí ¿çñýí áàéíà. ¯¿íä: Ò¿ð¿¿ ¿åèéí äýëãýðýëò íü 2000 øàõàì æèëèéíºìíº Ìîíãîëä áóðõàíû øàøèí Ýíýòõýãýýñ äóíäàä Àçè, Ëè, Õîòîí îðíîîð äàìæèíäýëãýðñýí. Ò¿ð¿¿ ¿åèéí äýëãýðýëòèéí ¿åä Ýíýòõýãèéí áóðõàíû øàøíû èõ, áàãàõºëãºíèé ¸ñûã Ñîãä, Óéãàðûí áàãø íàð ìîíãîë ãàçàð íîìëîæ, ñ¿ì õèéä áàéãóóëæõóðàë íîì õóðæ áàéñàí ãýäýã. Ýíý ¿åèéí øàøíû äýëãýðýëòèéí ãîë äóðñãàë áîëîõÝðäýíý çóó õèéä, Áèé áóëãûí çóó õèéä õî¸ðûã îíöëîí äóðäàõ õýðýãòýé þì. Áóðõàíûøàøèí Õÿòàä, Ò¿âäýä äýëãýðýõýýñ ºìíº Ìîíãîëä äýëãýðñíèéã Çàâà Äàìäèí ãàâæýø, áàðèìòààð îëîíòàà íîòëîí ãàðãàñàí áàéíà.Äóíä ¿åèéí äýëãýðýëò íü ýçýí ×èíãýñ õààíààñ Þàí ã¿ðíèé ñ¿¿ë÷èéí õààíÒîãîîí Òºìºð õ¿ðòýë 16 èõ õààäûí ¿åä Ò¿âäèéí Ñàæàâà õèéãýýä Ãàðìàâûí óðñãàë÷èãëýëèéí òýðã¿¿í ëàì áàãø íàðòàé õàðèëöàà õîëáîî òîãòîîæ, òýäíèéã óëñ ã¿ðýíäýýçàëàí àâ÷èð÷ òºðèéí õèéãýýä îðäíû áàãøèéí õýìæýýíä ºðãºìæëºí òàõèæ áàéâ.Æèøýýëáýë: ªãººäýé õààíû õ¿¿ Ãîäàí áýýð ñàæàâà ÷èãëýëèéí òýðã¿¿í áàãø ñàæàáàíäèäà Ãóíãààæàíöàíã çàëæ îðäíû áàãøààð, Õóâèëàé öýöýí õààí áýýð Ïàãâà ëàìËîäîéæàíöàíã òºðèéí áàãø ãýõ ìýò ºðãºìæëºí ø¿òýæ áàéñíûã äóðäàæ áîëíî. Þàíã¿ðíèé ¿åä áóðõàíû øàøíû îëîí íîì çîõèîë Ò¿âä, Ñàíñêðèò, Óéãàð õýëíýýñ Ìîíãîëõýëýíä îð÷óóëàãäàí ãàðñàí íü ×îéæèé Îäñýð ëàìûí îð÷óóëñàí Æîíæ¿ã (Áîäè÷àðèÿâàòàðà), Áàíçðàã÷ çýðýã íîìíîîñ õàðàãääàã þì. Ýäãýýð õààäóóä íü Áóðõàíû àðèóí¸ñ ñóðòàõóóíûã äýëãýð¿¿ëýõèéí òºëºº èõýýõýí õ¿÷èí ÷àðìàéëò ãàðãàæ áàéñàí íüò¿¿õýýñ õàðàãääàã þì.Ñ¿¿ëèéí äýëãýðýëò áóþó õîæóó ¿å íü XVI çóóíààñ ýõëýí òîîëîãäîõ þì.Ò¿ìýäèéí Àëòàí õààí áýýð Ò¿âäèéí øàøíû òýðã¿¿í Ñîäíîìæàìö ëàìûã 1578îíä Õºõ õîòîä çàëæ øàðûí øàøíûã óëñ íèéòèéí øàøèí áîëãîí òóíõàãëàæÑîäíîìæàìö ëàìä “Äàëàé ëàì” ãýäýã öîë ºðãºìæèëæýý. Ìîíãîëûí Àâòàéñàéí õààíáýýð 1578 îíä III Äàëàé ëàì Ñîäíîìæàìöòàé óóëçàæ øàðûí øàøíûã àð õàëõÌîíãîëûí àëáàí ¸ñíû òºðèéí øàøèí áîëãîí àâ÷ýý. Ýíý ¿åä áóðõàíû øàøèí òýðäóíäàà XIV çóóíû ýöñýýð ¿¿ññýí Áîãä Çîíõàâà Ëóâñàíäàãâûí (1357-1419) øàðûíøàøèí (ãýë¿ãáà) Ìîíãîëûí õààä íî¸äîîñ õàðö àðäûã õ¿ðòýë íèéòèéã õàìàð÷ ÷àäñàíáèëýý. III Äàëàé ëàì Ñîäíîìæàìö òààëàë áîëñîíû äàðàà ò¿¿íèé õîéä ä¿ð IV Äàëàéëàì ¨íäîíæàìö íü Àëòàí õààíû ä¿¿ Ñ¿ìýð õóíòàéæèéí ãýðò òîäîðñîí íü ÌîíãîëÒ¿âäèéí øàøèí íîìûí õàðèëöààíä îíöãîé ¿éë ÿâäàë áîëæýý. Ìîíãîëûí øàøíû ýíý¿åèéí ò¿¿õýíä îíöãîé ¿éë õýðýã á¿òýýñýí ëàì íàð ÿàõ àðãàã¿é Ìîíãîëûí àíõäóãààð
 
2 Ãàíäàíòýã÷ýíëèí õèéäèéí òîâ÷ òàíèëöóóëãà
Áîãä ºíäºð ãýãýýí Çàíàáàçàð (Ëóâñàíäàìáèéæàíöàí) áîëîí ò¿¿íèé øàâü Ëàìûíãýãýýí Ëóâñàíäàíçàí, Çàÿ ãýãýýí Ëóâñàíïðýíëýé çýðýã îëîí øàøíû ç¿òãýëòí¿¿äèõ ç¿éëèéã á¿òýýñýí þì. 1639 îíä Øèðýýò öàãààí íóóðò Ìîíãîëûí àíõäóãààð áîãäºíäºð ãýãýýí Çàíàáàçàðûã Ìîíãîëûí Áóðõàíû øàøíû òýðã¿¿íýýð ºðãºìæèëñºí þì.ªíäºð ãýãýýí áýýð 1649 îíä Ò¿âäýä î÷èæ áóðõàíû øàøíû ýðäýìä ñóðàëöàæ ýðãýíèðæ øàøíû òîì òºâ áàéãóóëàõûã çîðèí Õàí õýíòèé óóëàíä 1654 îíä Èõ õ¿ðýýãÐèáîãýæàé Ãàíäàíøàä¿âëèíã Öîã÷ýí õóðàë ãîëëîí Àíäóó íàð, Æàñ, Ñàíãàé, Çîîãîé,Õ¿¿õýí íî¸í, Äàðõàí ýì÷, ªðë¿¿äèéí ãýñýí àéìàãòàéãààð áàéãóóëñàí þì. Öîã÷ýííü íèéò äàöàí, àéìãèéã æàÿãèéí ¸ñîîð åðºíõèéëºí çàõèðàõ òºâ ãàçàð áºãººä ¿¿íèéãõî¸ð õàìáà, òàâàí öîðæ, äºðâºí ãýñã¿é íàð óäèðäàí ÷èãë¿¿ëæ áàéæýý. ªíäºð ãýãýýíáýýð áóðõàíû øàøíûã äýëãýð¿¿ëýõäýý Ìîíãîëûí ýðñ òýðñ öàã óóð, èðýýä¿éã áîëãîîæëàì íàðûí äýýë õóâöàñ, óíøëàãà, õóðëûí äýã ¸ñ, àÿ ýãøèã á¿õíèéã ººðºº óäèðäàíäýëõèéä ÿëãàðàõ Ìîíãîëûí îíöëîã áóðõàíû øàøíûã ¿íäýñëýñýí þì. Öîã÷ýí õóðàëíü òîì ãýð äóãàíä õóðæ ýõýëñýí áîë Ìîíãîë íóòãèéí òºâ Õàíãàéí íóðóóíû àð áýëÖýöýðëýãèéí Ýðäýíýòîëãîé õýìýýõ ãàçàð 1706 îíä ªíäºð ãýãýýí áýýð Öîã÷ýí äóãàíààòîìñãîõ á¿òýö á¿õèé öîã÷ýí õóðëûí Áàòöàãààí äóãàíûã ººðèéí çóðàã òºñ뺺ð áàðüæ,Ø¿òýýíèé, Ñýöýíòîéíû, Áàðãûí, Áàíäèäûí ãýñýí äºðâºí àéìãèéã íýìæ áàéãóóëæýý.ªíäºð ãýãýýíèéã Ìîíãîëûí Áóðõàíû øàøíû òýðã¿¿íýýð ºðãºìæëºí Îðä ºð㺺ãòóñãàé áàéãóóëàí “Øàð á¿ñèéí òýã” òàòñàíààñ, Õàí õýíòèé óóë, ÖýöýðëýãèéíÝðäýíýòîëãîé õýìýýõ ãàçðóóä áîëîí îëîí ãàçàð Èõ õ¿ðýý í¿¿äýëëýñýíýýð 1778 îíäÕ¿í ÷óëóóíû õîíõîðò èðæ ñóóðüøñàí áàéíà. Ýäãýýð íü ºíººãèéí Ìîíãîë óëñûííèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûí ýõëýë áîëñîí þì.V Áîãä Ö¿ëòýìæèãìýääàìáèéæàíöàí áýýð áóðõàíû øàøíû èðýýä¿éä ÷óõàëç¿éë áîëãîõ íîìëîë á¿òýýëèéí ñóðãóóëü äàöàíãóóäûã íýãýí äîð òºâëºðñºí õàìãèéííàíäèí õèéä îðíûã áèé áîëãîõûã òààëàí áîëãîîñîí. Èíãýýä 1838 îíä Äàëõûí äýíæ ãýäýããàçàðò, óðüä ªíäºð ãýãýýíèé ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí Ðèáîãýæàé Ãàíäàíøàä¿âëèí õèéäèéííýðèéã õàäãàëñàí Ðèáîãýæàé Ãàíäàíòýã÷ýíëèí õèéäèéã áàéãóóëæ ò¿¿ãýýð òºâëºðñºííîìûí àðèóí ãàçðûã áàéãóóëàõûã áîëãîîí òààëæ Ç¿¿í õ¿ðýýíýýñ Äàø÷îéíïýë,Ãóíãàà÷îéëèí, Áàäàì ¨ãî, Ëàìðèí äàöàíãóóäûã øèëæ¿¿ëýí àâ÷èð÷ áàéãóóëàõäàà“Ãàíäàíòýã÷ýíëèíãýýð òºâëºñºí øàøíû èõ ìºðºí õèéä ýíý áýýð èðýýä¿éä Øàìáàëûíøàøíû äàëàéä íèéëýí îäíî” õýìýýí àéëäàæ Öîãò Íàëàíäàðûí èõ ñóðãóóëèéí õèð¿ã¿é íîìûí ã¿éöýä ¸ñ óëàìæëàëûã õàäãàëñàí Ìîíãîëûí Áóðõàíû øàøíû ñóðãàëòûíòîì òºâ áèé áîëãîæýý. Èõ õ¿ðýý íü ªíäºð ãýãýýíýýñ VIII Áîãäûí ¿å õ¿ðòýë 300-ààäæèëèéí äîòîð ºðãºæèí òýëñýýð ò¿ì ãàðóé øàâüòàé 12 äàöàí 30 àéìàãòàé ÌîíãîëûíÁóðõàí Øàøíû òîì òºâ áîëñîí áàéíà. Áàäìà ¨ãî, Ìàéäàð, Ìýãæèä Æàíðàéñàã,Çàíõàí çýðýã íü áàãà äàöàíãûí ýðõòýé äàöàíãóóä áàéæýý. Àéìàã áîëáîîñ õîøóóõîøóóíû ëàì íàðûã àíõàí äóð ñàíàëààð õóâààí ñóóëãàæ õóðààìæëàí çàõèðàõ¿íäñýí áàéãóóëëàãûí ãàçàð þì.
 
Ãàíäàíòýã÷ýíëèí õèéäèéí òîâ÷ òàíèëöóóëãà 3
12 äàöàí:
1. Äàø÷îéíïýë2. Ãóíãàà÷îéëèí3. Èäãàà÷îéíçèíëèí4. Æ¿ä5. Ä¿éíõîð6. Ìàíáà7. Çóðõàé8. Áàäàì ¨ãî9. Ëàìðèì10. Ìàéäàð11. Ìèãæýäæàíðàéñèã12. Çàíõàí
30 àéìàã:
1. Ø¿òýýíèé àéìàã2. Äîíä¿âëèíãèéí àéìàã3. Æàäàðûí àéìàã /Æèäîð/4. Òîéñîìëýíãèéí àéìàã5. Ä¿éíõîðûí àéìàã6. Öýöýíòîéíû àéìàã7. Àíäóó íàðûí àéìàã8. Äàíäàðëýíãèéí àéìàã9. Ìàõàìàÿàãûí àéìàã10. Æàñûí àéìàã11. Íîì÷èéí àéìàã12. Ñàíãàéí àéìàã13. Çîîãîéí àéìàã14. Äóãàðûí àéìàã15. ×îéíõîðëèíãèéí àéìàã16. Õàìáûí àéìàã17. Áèçüÿàãèéí àéìàã18. Ýðäýíýñýöýí íî¸íû àéìàã19. Äàðõàí ýì÷èéí àéìàã20. Ýðõýì òîéíû àéìàã21. Ýðõ äàãíèéí àéìàã22. Âàíãàéí àéìàã23. Ýðäýíý õóâèëãààíû àéìàã24. Áàðãûí àéìàã25. Íàìäîëëýíãèéí àéìàã26. Áàíäèäûí àéìàã27. Æàìúÿíñ¿íãèéí àéìàã28. Ìýðãýí íîìîí õààíû àéìàã29. Ëàì íàðûí àéìàã30. ªðë¿¿äèéí àéìàã

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->