narodowej.Przypomnienie i utrwalenie wiedzy o przesz³oci uwa¿a³ za g³ówny obowi¹zek
literatury i jako autor pojmowa³ j¹ utylitarnie, koduj¹c w swych tekstach wyrazistei ³atwo czytelne przes³anie patriotyczne. Wyra¿a³o siê ono przewiadczeniem, i¿
naród posiadaj¹cy starodawn¹ i wielk¹ historiê oraz okrelaj¹cy sw¹ odrêbnoæ
poprzez jêzyk i umi³owanie wolnoci ma prawo i powinien istnieæ wed³ug w³asnych
regulacji swojego losu i swych przewiadczeñ o przesz³oci.
2W czasach, kiedy nauczyciel historii w Litomylu, a potem w Pradze, przystêpowa³ do
spo¿ytkowania swej bogatej wiedzy historycznej w literackim opracowaniu starychpodañ czeskich, sytuacja5w Czechach by³a dla jego narodu wysoce niekorzystna. Wybitny krytyk literacki iartystyczny antagonista Jiraska, Frantiek X. alda pisa³ o niej nastêpuj¹co: "By³
to dziwny czas, ten koniec lat osiemdziesi¹tych i ten pocz¹tek latdziewiêædziesi¹tych. Mroczny, wyschniêty, rozpaczliwy, bliski samobójstwu co dos³owa i litery". W 1866 roku Hubert Gordon Schauer, czeski krytyk i estetyk,og³osi³ artyku³ "Nase dve otazky", w którym da³ wyraz niewiary w mo¿liwoci ruchu
narodowo-odrodzeñczego i postawi³ dwa generalne pytania o sens spo³ecznego celu¿ycia narodu oraz o mo¿liwoæ znalezienia wystarczaj¹cych si³, aby wytworzyæ
przewodni¹ si³ê dla jego egzystencji. Schauer - wyra¿aj¹c sceptycyzm generacjizmêczonej politycznymi walkami oraz zaniepokojonej dualistycznymi rozwi¹zaniami wobrêbie monarchii przynosz¹cymi korzyci Wêgrom, a straty Czechom, zniechêcony do
skompromitowanej polityki staroczechów - pisa³ w.prost o swych w¹tpliwociach, co
do szans realizacji programu niepodleg³ociowego. Jego pytanie brzmia³o
dramatycznie i wyra¿a³o krañcowe zw¹tpienie: czy nie lepiej by³oby, miast trawiæsi³y na spe³nienie dzie³a narodowego odrodzenia, wejæ w sposób wiadomy w wiêksz¹
zbiorowoæ narodow¹, jak¹ stanowili w cesarstwie Niemcy.
Leave a Comment