2
NÓS
I
XORNAL DE GALICIA
14 DE FEBREIRO DE 2009
EN PORTADA
O
cumpríronsedouscentos anos do nacementode Charles Robert Darwin (1809-1882). Aínda hoxe, e malia ásevidencias amoreadas a favordo acertado da súa tese central–a evolución das especies vivasa partir da selección natural–,é visto como unha figuracontrovertida, branco dos máis violentos rexeitamentos por parteespecialmente do integrismorelixioso. A controversia nosEstados Unidos sobre o chamado“deseño intelixente” comohipotética teoría alternativa aoevolucionismo darwinista, colamentable ex presidente GeorgeBush Jr apoiando publicamente aconveniencia de que nas escolaspúblicas fosen ensinadas asdúas “teorías” en condición deigualdade, pon de manifestoa particular resistencia que asideas do xenial biólogo británicosuscitan en amplos sectoresrelixiosos.Pero, en que consistenexactamente esas ideas? A estasalturas deberiamos poder confiaren que a teoría darwinista foraunha noción de cultura básicaxeral. Despois de todo, é oparadigma que organiza as ideasda bioloxía contemporánea eforma parte do curriculum, tantonos estudios primarios comonos secundarios, enEspaña e nos principaispaíses occidentais.Porén, en realidade, aconcepción
popular
do evolucionismo éescasamente darwinista.É máis ben lamarckiana.O francés Jean-Baptistede Lamarck foi oprimeiro en propoñerunha teoría evolucionistaou
transformista
,opoñéndose ao fixismoque predominaba entreos naturalistas da época.O fixismo, ao defender ocarácter estable ou
fixo
das especies vivas, nonsupoñía contradición cocreacionismo relixioso,isto é, a idea de que todasas especies foran creadas
A ferida darwinistano seu bicentenario
Sigmund Freud, o creador da psicanálise, atribuía a unha ferida narcisista a resistencia da sociedade a aceptar o seu descubri-
mento do inconsciente. Con Darwin acontece o mesmo: aceptar que non somos a especie elixida por Deus senón o azaroso resultado
dun proceso evolutivo é difícil para a humanidade. Narciso non quere verse no espello.
UN ARTIGO DE
MIGUEL VÁZQUEZ FREIRE
directamente por acción divina–segundo o libro do Xénese, endous días, un para os animais,outro para o ser humano–. Otransformismo lamarckista, encambio, defendía que as especiesexistentes serían resultado dunproceso adaptativo de especiesmáis primitivas.A diferencia clave codarwinismo reside en que,para Lamarck, ese procesoadaptativo implica a herdanza,por parte das novas xeracións,dos caracteres adquiridos polosseus proxenitores ao longo dasúa vida. Unha concepciónque favorece interpretaciónsteleoloxistas (finalistas) dosprocesos evolutivos; isto é, quetodo cambio sería o resultadodunha acción dirixida aconseguir un determinadobeneficio. Pero este finalismo–que é perceptible non só nasconcepcións
populares
doevolucionismo, senón mesmoen moitos documentais sobrea natureza que se emiten portelevisión, que teoricamentedeberían contar cunhaasesoría científica axeitada–está completamente ausenteen Darwin –e, por certo,tamén en Lamarck, aínda quea súa errónea concepción ofavorecera–.A concepción darwinista exclúea herdanza dos caracteresadquiridos. Podería dicirseque, se nunha concepciónlamarckiana da evoluciónson os individuos os que seadaptan ao medio –as xirafas,por exemplo, alongando ospescozos para mellor chegarás follas das árbores altas dasabana africana–, transmitindoaos seus descendentes asadaptacións incorporadas aoseu organismo; na concepcióndarwinista é o medio o queimpón determinados cambiosadaptativos, seleccionando aosindividuos que dispoñen deles,e eliminando aos que non osteñen. Tomando o exemplodas xirafas, é o medio hostil,que non proporciona recursossuficientes para unha poboaciónen constante aumento, o queefectúa a selección natural,permitindo a sobrevivenciadas xirafas de pescozo longoe impoñendo a morte das depescozo curto. Neste mecanismonon hai teleoloxismo ningún,senón un frío e cego azar quese acaba traducindo nunha leinecesaria e inexorable.sociais, non só non ten ningúnapoio serio na teoría da selecciónnatural senón que supón uninaceptable reducionismo. Nasideas racistas que florecerona comezos do século XX, queacabaron dando lugar ao espantonazi, tamén é posible atoparecos deste mesmo reducionismo–as
razas superiores
impóñenseás
inferiores
na supostamenteinevitable loita pola existenciaentre razas antagónicas–.
REACTIVACIÓN
Máis recentemente, asociobioloxía promovida porEdward E. Wilson foi vistacomo un intento de reactivacióndo darwinismo social. Contodo, esta parece unha críticaen exceso sumaria para unintento de construír unhadisciplina nova que reclama,cando menos, unha revisiónmáis demorada. A sociobioloxíadefende a tese de que se podenatopar causas biolóxicas,explicables mediante procesosevolutivos de selección natural,para determinadas pautas deconduta social. Entre os autoresque se moven en ámbitospróximos ao sociobioloxismo,está Richard Dawkins, autorSabemos que na concepcióndesta idea da selección naturaltivo moito que ver a lectura porparte do mozo Darwin do
Ensaio sobre o principio da poboación
de Malthus, pai dos estudosdemográficos. A lei malthusianasegundo a cal a poboaciónmedra
xeometricamente
mentres os recursos o fan
aritmeticamente
, tradúcese nanoción da loita pola existenciadarwinista. Probablemente omalthusianismo influíu nasinterpretacións sociais quepronto se fixeron das teses doautor d’
A orixe das especies
.Así o filósofo, tamén británico,Herbert Spencer (1820-1903)desenvolveu o que se deu endenominar “darwinismosocial”, teoría na que seextrapolaban á vida social asleis darwinistas da selecciónnatural. Ben pronto a loita polaexistencia e a sobrevivencia dos
máis fortes
foron conceptosutilizados para explicar de xeitopretendidamente científico osconflitos sociais, xustificandocomo produto dun inevitable
proceso natural
–trasunto socialdo proceso evolutivo biolóxico–o individualismocompetitivo, erexeitando as condutasaltruístas e as políticasde protección dossectores sociaisdesfavorecidos comocontrarias ao
progreso
.Cómpre salientarque a idea de que osprocesos evolutivosbiolóxicos, interpretadosao xeito darwinista–o modelo hoxeaceptado pola cienciabiolóxica–, seguenun desenvolvemento
progresivo
, isto é,unha liña que vai do
inferior
ao
superior
, écompletamente allea aDarwin, e unha vez máisunha reinterpretaciónerrónea en claveteleoloxista das súas ideas.E, desde logo, a extrapolacióndas leis biolóxicas como leis
Bosquexos de Charles Darwin
Leave a Comment