Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
1522–1532 TARİHLERİNDE MENTEŞE BÖLGESİ YÖRÜKLERİ.pdf

1522–1532 TARİHLERİNDE MENTEŞE BÖLGESİ YÖRÜKLERİ.pdf

Ratings: (0)|Views: 6|Likes:
Published by Üntaç Güner

More info:

Published by: Üntaç Güner on Apr 05, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/14/2014

pdf

text

original

 
 
F
ı
rat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
 F 
ı
rat University Journal of Social Science
Cilt: 18, Say
ı
: 2 Sayfa: 403-440, ELAZI
Ğ
-2008
 
1522–1532 TAR 
İ
HLER 
İ
NDE MENTE
Ş
E BÖLGES
İ
 YÖRÜKLER 
İ
 
The Yuruks in the Region of Menteshe Between 1522 and 1532
Behset KARACA
Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Isparta.
karaca@fef.sdu.edu.tr 
ÖZET
 
1522-1532’lerde Mente
ş
e Sanca
ğ
ı
Yörüklerin yo
ğ
un oldu
ğ
u yerlerdendir. Buradaya
ş
ayanlar 
ı
n yar 
ı
ya yak 
ı
n
ı
Yörük hayat
ı
ya
ş
amaktad
ı
r. 1522’deki tahrirde 302 cemaat kaydedilmi
ş
 olup nüfuslar 
ı
81657’dir. 1532’de ise 170 cemaat yaz
ı
lm
ı
ş
olup nüfuslar 
ı
66525’dir. 1522’de vergihâs
ı
llar 
ı
1111981 akça, 1532’de ise 630356 akçad
ı
r. 1532’de Yörüklerin say
ı
s
ı
, nüfusu vehâs
ı
llar 
ı
n
ı
n dü
ş
ük olmas
ı
n
ı
n sebebi sadece Padi
ş
ah hass
ı
na tabi cemaatlerin kaydedilmesindendir.Bu tarihlerde buradaki en mühim Yörük gruplar 
ı
,
Oturak Barza, Mukata’a-i
 İ 
 skender Bey, Kay
ı
 , K 
ı
 z
ı
lca Keçilü, Horzum, Mukata’a-i Yah
 ş
i Bey, K 
ı
 z
ı
lca Balk 
ı
ca, Divane Ali ve Güne Barza, Karacakoyunlu
,
Sazak,
 
Sekekçi (?), Elsüz, Balya Bolu
ve
 Kozviran
gibi cemaatlerdir. Di
ğ
er  bölgelerdeki Yörükler gibi buradakiler de Anadolu’nun Türkle
ş
mesinde ve
İ
slamla
ş
mas
ı
nda büyük katk 
ı
sa
ğ
lam
ı
ş
lard
ı
r. Ayr 
ı
ca Osmanl
ı
Beyli
ğ
i ile di
ğ
er beyliklerin kurulu
ş
unda,geli
ş
mesinde etkili olmu
ş
lard
ı
r. Yine, beyliklerin en önemli itici gücü ve dinamizmini meydanagetirmi
ş
lerdir. Hayvanc
ı
l
ı
k en önemli ekonomik etkinliklerini meydana getirmi
ş
tir. Deveyeti
ş
tiricili
ğ
i ve develeri ta
ş
ı
mac
ı
l
ı
kta kullanmalar 
ı
, tuzlalarda çal
ı
ş
mak, bal
ı
k avlamak,dokumac
ı
l
ı
k di
ğ
er faaliyetlerindendir.
 Anahtar Kelimeler:
Mente
ş
e Yörükleri, Mente
ş
e Sanca
ğ
ı
, Mu
ğ
la, Osmanl
ı
, cemaat,Ayd
ı
n, Türkmen.
ABSTRACT
The Menteshe Sanjak was among the places which densely populated by the Yuruks between 1522 and 1532. Nearly half of those living in this region had a Yuruk’s way of life. 302communities were recorded in the census dated 1522, their population being 81657. 170communities were recorded in 1532, their population being 66525. The amount of taxes collectedwas 1111981 akce in 1522 and 630356 akce in 1532. The decrease of figures in 1532 resultedfrom the fact that only the communities belonging to the Sultan’shaswere registered. In therelated years, the most important groups of Yuruks were communities such as Oturak Barza,Mukata’a-i
İ
skender Bey, Kay
ı
, K 
ı
z
ı
lca Keçilü, Horzum, Mukata’a-i Yah
ş
i Bey, K 
ı
z
ı
lca Balk 
ı
ca,Divane Ali, Güne Barza, Karacakoyunlu, Sazak, Sekekçi, Elsüz, Balya Bolu and Kozviran. TheYuruks in this region, like those in other regions, contributed greatly to the process of Anatolia being Turkized and Islamic. In addition, they played a role in the organisation and development of Ottoman Beylik and other Beyliks. Moreover, they provide Beylik’s most important impulsiveforce and dynamism. Raising livestock formed their prior economic activity. They had also other activities like, raising camels, using camels in transportation, working in saltpans, catching fishand weaving.
Key Words:
Menteshe Sanjak, Menteshe Yuruks, Mugla, Ottoman, community, Ayd
ı
n,
 
 F.Ü.Sosyal Bilimler Dergisi 2008 18 (2)
Turkmen.
G
İ
İŞ
 
Bugün büyük ço
ğ
unlu
ğ
u Mu
ğ
la ili s
ı
n
ı
rlar 
ı
içerisinde kalan Mente
ş
e Sanca
ğ
ı
’n
ı
nXVI. as
ı
rda Ayd
ı
n’dan Çine ve çevresine, Denizli’den Tavas kazas
ı
ve çevresine kadar uzanan geni
ş
bir alandan meydana geldi
ğ
ini görmekteyiz. Bu yüzy
ı
lda Mente
ş
eSanca
ğ
ı
’n
ı
n kuzeyini Ayd
ı
n, kuzey do
ğ
usunu Kütahya, do
ğ
usunu Hamid sancaklar 
ı
,güney ve bat
ı
s
ı
n
ı
rlar 
ı
n
ı
ise Akdeniz ile Ege Denizi olu
ş
turmaktad
ı
1
.Mente
ş
e Sanca
ğ
ı
’n
ı
n kaplad
ı
ğ
ı
alan
ı
n kuzeydo
ğ
usunda Türkiye yükseltiortalamas
ı
n
ı
n bir hayli üstünde olan da
ğ
lar vard
ı
r. Bunun için buras
ı
Türkiye’nin önemliengebeli
ş
ekilleri bulunan kesimlerinden birisidir. Dolay
ı
s
ı
yla k 
ı
y
ı
lar 
ı
n fazla girintili,ç
ı
ı
nt
ı
l
ı
olmas
ı
bu bölge da
ğ
lar 
ı
n
ı
n
ı
y
ı
ya paralel olarak inmesindendir. Bölgenin alçak noktalar 
ı
n
ı
ço
ğ
unlukla k 
ı
y
ı
lar te
ş
kil etmekte; k 
ı
y
ı
ovalar 
ı
ve nehir boylar 
ı
n
ı
alüvyondüzlükler meydana getirmektedir. Mente
ş
e ve Be
ş
 parmak Da
ğ
lar 
ı
, Mu
ğ
la ve çevresininen önemli yeryüzü
ş
ekillerini meydana getirmektedir. Mu
ğ
la’n
ı
n Denizli ile aras
ı
ndaSandaz Da
ğ
lar 
ı
, Burdur ile aras
ı
nda Göktepe Da
ğ
ı
ile Kap
ı
Da
ğ
ı
vard
ı
r. Bölgenin enyüksek noktas
ı
olarak bilinen ve Toroslar 
ı
n önemli yüksekliklerinden Akda
ğ
ı
ve Dumanl
ı
 Da
ğ
ı
ise do
ğ
uda Antalya ile s
ı
n
ı
ı
n
ı
çizmektedir 
2
. Bu co
ğ
rafi özellikleriyle bölgehayvanc
ı
l
ı
k için önemli imkânlar sunmu
ş
ve bölge insan
ı
n
ı
n önemli geçim kayna
ğ
ı
daimahayvanc
ı
l
ı
k olmu
ş
tur.Bu bölgedeki Türklerin Anadolu’nun birçok yerinden daha önce buralarda yer almaya ba
ş
lad
ı
ğ
ı
n
ı
ve bölgenin demografik yap
ı
s
ı
nda Bizansl
ı
lar 
ı
n baz
ı
uygulamalar 
ı
n
ı
nda etkisi oldu
ğ
unu görmekteyiz. Mesela, Bizans imparatoru Johannes Vatatzes (1222– 1254) H
ı
ristiyanla
ş
t
ı
ı
lm
ı
ş
olmalar 
ı
muhtemel olan ve 10000’den daha az olmayanKuman Türkünü, kad
ı
nlar 
ı
ve çocuklar 
ı
ile birlikte, göçebe bir hayat sürdükleriTrakya’dan kald
ı
ı
 p k 
ı
smen asker köylüler olarak (sipahi) Avrupa taraf 
ı
na fakat bilhassaAnadolu’da Menderes vadisine ve Firikya’ya hudutlu olarak yerle
ş
tirmi
ş
tir 
3
. Daha
1
Anadolu Eyaletindeki sancaklar ve Mente
ş
e Sanca
ğ
ı
’n
ı
n s
ı
n
ı
rlar 
ı
ile ilgili olarak 
ş
u defterlerdekiharitalara bkz.
166 Numaral 
ı
Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri (937/1530)
, Ankara 1995;
438 Numaral 
ı
Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri (937/1530)
, I, Ankara 1993.
2
Ekrem Uykucu,
 İ 
lçeleriyle Birlikte Mu
 ğ 
la Tarihi (Co
 ğ 
rafya ve Sosyal Yap
ı
 ),
 
İ
stanbul 1983, s. 15– 18; Bu bölgenin co
ğ
rafi özellikleri hakk 
ı
nda daha geni
ş
bilgi için bkz. Paul W
ı
ttek,
 Mente
 ş
e Beyli
 ğ 
i
,(Çev. O.
Ş
. Gökay), Ankara 1986; Talip Yücel,
Türkiye Co
 ğ 
rafyas
ı
, Ankara 1987, s. 85–94; HüseyinSaraço
ğ
lu,
 Akdeniz Bölgesi
,
İ
stanbul 1989.
3
Paul Wittek 
 ,
 
 Ayn
ı
eser 
, s. 13; Bizans’
ı
n Türklerle mücadelesi ve baz
ı
Türk gruplar 
ı
ndan istifadeetmesi konusunda daha fazla bilgi için bkz. I
ş
ı
n Demirkent,
 Ioannes
ı
nnamos’un Historia’s
ı
(1118– 1176)
, Ankara 2001; Anna Kommena,
 Alex
ı
ad Anadolu’da ve Balkan Yar 
ı
madas
ı
’nda
 İ 
mparator Alexias Kommenos Dönemi’nin Tarihi Malazgirt’in Sonras
ı
, (Çev. Bilge Umar),
İ
stanbul 1996.
404
 
1522–1532 Tarihlerinde Mente
 ş
e...
sonraki zamanlarda Mo
ğ
ollar 
ı
n tazyikinden, hele onlar 
ı
n vergi a
ğ
ı
rl
ı
ğ
ı
ndan kurtulmak isteyenler hudutlar 
ı
n himayesine s
ı
ğ
ı
nmakta, bunlar 
ı
n aras
ı
nda siyasi sebeplerden dolay
ı
 kendilerini Mo
ğ
ollara kar 
ş
ı
emniyete almak arzusunda olan idareci ricali de bulunmaktad
ı
r. Bu suretle hudutlar art
ı
k idareye ehliyetli ve bu sahada yeti
ş
mi
ş
, siyasiehemmiyeti olan unsurlara da malik olmu
ş
tur. Bütün bunlar Bizans müdafaa hatt
ı
 üzerindeki tazyikin müthi
ş
surette artt
ı
ğ
ı
n
ı
göstermi
ş
tir. Türklerin ilerleyi
ş
iKaradeniz’den Akdeniz’e kadar bütün sahada denizden beride ba
ş
ar 
ı
l
ı
olmu
ş
tur. 1300’deyani bu kavimler k 
ı
 p
ı
rdanmas
ı
n
ı
n ba
ş
lang
ı
c
ı
ndan daha yar 
ı
m as
ı
r geçmeden bütün Bat
ı
 Anadolu etnik bak 
ı
mdan çoktan Türkler taraf 
ı
ndan doldurulmu
ş
oldu
ğ
u gibi, siyasicihetten de Türk olmu
ş
tur 
4
.Bu bölgede daha sonra Mente
ş
e Beyli
ğ
i’ni kuran Türkmenler görülmektedir.Bunlar XIII. asr 
ı
n ikinci yar 
ı
s
ı
nda Karya bölgesinde
İ
znik 
İ
mparatorlu
ğ
u zaman
ı
ndaMe
ğ
ri taraf 
ı
ndan içeri do
ğ
ru sahil ile Denizli da
ğ
lar 
ı
aras
ı
nda yerle
ş
erek bu beyli
ğ
ikurmu
ş
lard
ı
r. Mente
ş
e Beyli
ğ
i’ni kuran Türkmenler Selçuklular 
ı
n ellerinde bulunanPamfilya gibi Likya k 
ı
y
ı
lar 
ı
ndan deniz yoluyla bu havaliye gelmi
ş
lerdir. Nitekim beyli
ğ
ead
ı
verilmi
ş
olan Mente
ş
e Beyin Sahil Beyi Mente
ş
e diye zikredilmesi bunukuvvetlendirmektedir. Karya bölgesi 1261’den itibaren Türklerin istilas
ı
na u
ğ
ram
ı
ş
t
ı
r.Mente
ş
e Beyli
ğ
i Karya’n
ı
n tamam
ı
ile Likya’n
ı
n bir k 
ı
sm
ı
n
ı
yani bugünkü Finiketaraflar 
ı
n
ı
Hamid o
ğ
ullar 
ı
na geçinceye kadar idarelerinde tutmu
ş
tur. Mente
ş
e o
ğ
ullar 
ı
ve bu bölgedeki Türkler mükemmel donanmalar 
ı
sayesinde etrafa ak 
ı
nlar yapm
ı
ş
lar ve bir ara Rodos adas
ı
n
ı
bile ellerine geçirmi
ş
lerdir. Bunlar kuvvetli donanmalar 
ı
yla lüzumuhalinde M
ı
s
ı
r sultanl
ı
ğ
ı
na ve Ayd
ı
n o
ğ
ullar 
ı
na da yard
ı
m etmi
ş
ler, Milas ve Balatlimanlar 
ı
sayesinde de mühim gelir temin etmi
ş
lerdir. Nitekim Mente
ş
e Beyli
ğ
i’ninMilas, Mu
ğ
la, Peçin ve Balat
ş
ehirlerinde bu dönemde medreselerinin olmas
ı
sosyal vekültürel yönden de önemli bir durumda olduklar 
ı
n
ı
göstermektedir 
5
.Bölgede ilk Osmanl
ı
fethi muhtemelen Balat’
ı
n 1389–90 k 
ı
ş
ı
nda ele geçirilmesiyle ba
ş
lam
ı
ş
, fakat beyli
ğ
in geri kalan yerlerini Mente
ş
e Beyi Ahmed Gazi 1391’de ölünceyekadar idareye devam etmi
ş
tir. Böylece bu bölgenin tamam
ı
n
ı
n 1391’lerde zapt edildi
ğ
inisöyleyebiliriz
6
. Mente
ş
e Beyli
ğ
i topraklar 
ı
, 1402’deki Ankara Sava
ş
ı
ndan sonra Timur 
4
Paul Wittek, ,
 Ayn
ı
eser 
, s. 15–17.
5
 
İ
. Hakk 
ı
Uzunçar 
ş
ı
l
ı
,
 Anadolu Beylikeri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri
, Ankara 1984, s.70–82; Mente
ş
e isminin men
ş
ei konusu tam anlam
ı
yla çözülemese de genelde beyli
ğ
i kuran beyinisminden geldi
ğ
i kabul görmektedir (Bkz. Paul Wittek,
 Ayn
ı
eser 
, s. 27–29, 51–52. Ayr 
ı
ca bkz. EkremUykucu,
 Ayn
ı
eser 
, s. 56–63).
6
Paul Wittek,
 Ayn
ı
eser 
, s. 86.
405

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->