Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

Garapen fisikoa eta psikomotorea(Lehen haurtzaroa)

Aurkibidea

Garapen fisikoa eta psikomotorea (Lehen haurtzaroa)

. Hazkuntza fisikoa. Hazkuntza prozesuaren erregulartasuna. Erreakzio marjina. Garapenaren kurba. 1. taula. 2. taula. Jaio aurreko hazkuntza. Jaiotza eta lehen haurtzaroa. Erreflexuak . Garunaren hazkuntza. Garapen psikomotorearen oinarriak . Jarreraren kontrolaren garapena

Hazkuntza fisikoa

Hazkuntza prozesua

antolaturik dagoen prozesu bat da, ez da noiznahigertatuko eta egutegi baten barruan gertatuko da, heltze egutegi baten barruan bereziki.Hazkuntza etengabeko prozesu bat da, pixkanaka gertatzen dena eta barruan ditugunkontrol sistemek baldintzatzen dute.

Hazkuntza fisikoak ibilbide jakin bat du, hau da, genetika eta mekanismo baten bitartez gure gorputzak forma bat eta tamaina zehaztu bat hartuko du. Mekanismohoriek amaren sabelean garatzen hasten garen momentutik martxan jartzen dira, etaarazo bat sortzen baldin bada eten bat sortuko litzateke eta geroago berreskuratze prozesu bat. Berreskuratze prozesu honek hazkuntza ibilbidean parte hartzen du,hazkuntza ibilbidea zehaztua bait dago. Eten bat sortzen bada berreskuratze prozesuanazelerazioa sortuko du. Adibidez; aita oso altua bada eta umearen geneek altua izatera bideratzen badute, baina amaren sabela ezin badu tamaina hori lortu umearen hazkuntza prozesua eten bat eukiko du eta ondoren normalizazio prozesu baten antzera sortuko da berreskuratze prozesuarekin.

Hazkuntza prozeduraren erregulartasuna

Berreskurapen prozesuan bi mekanismo motak eduki dezakete eragina, alde batetik inguruko fenomenoek adierazten dute hazkuntza zenbateraino kontrolatzen duenmekanismo

endogenoak

, hau da, organismoaren barrukoak, genetik sortutakofenomenoak. Beste aldetik kanpoko faktoreak mekanismo

exogenoak

izango lirateke,garrantzitsuak dira adibidez elikadura txarra bada, gizarte maila baxua bada, ohiturak...Orain dela ehun urte, jaioberri batek ez luke gaur egun jaiotzen diren haurren ezaugarri berdinak izango ezta hazkuntza prozesu berdina, gaur egungo haur batek altuerahandiagokoak izaten direlako, eta lehen altuera txikiagoa zutelako, bizi iraupena ez da berdina... Azelerazio historiko hori bizi baldintzetan, elikaduran, gaixotasunentratamenduan eta beste hainbat alorretan izandako hobekuntzen ondorio dira. Berazhazkuntzan eragina duten faktoreen zerrenda amaigabea eta oso zabala da.

Erreakzio marjina

Erreakzio marjina izateko gaitasun mugatua argitzeko balio du. Garapenarenalderdi batzuei dagokionez,

herentziak

aurreikusitakoa ez da balio finko eta itxi bat,nolabaiteko marjina ireki bat baizik, eta

kanpoko faktoreek

marjina horretan izandezake eragina. Adibide on bat, herentziak ezin du zehatz mehatz zenbat neurtuko duen pertsona bat zehaztu baizik eta marjina bat zehaztuko du. Baldintza askok markatu ahaldute aldea, aurreko atalean aipatutako batzuk adibidez.Alde batetik baldintza onak ageri badira ondorio positiboak eta herentziaren antzeraegongo da baina arazoak badaude eta baldintzak aurkakoak badira herentzia marjinak aldenduko dira.

Garapenaren kurba

Hazkuntza fisikoa oso prozesu erregularra eta etengabea da. Ez du funtzionatzeneten eta jauzien bidez, baizik eta pixkanaka-pixkanaka gorputza eta bere ezaugarriak eraldatzen dituzten aldaketak metatuz. Hazkuntzaren balioak normaltasunaren barruakoak izatea da garrantzitsuena, baina zeri hartuko diogu garrantzia?Garrantzitsuena, subjektu bakoitzaren

hazkuntza kurba

koherentea izatea da, eta jakitea prozesu etengabea dela horrela antzemanez. Adibidez, pertsona txikiek etahandiek ez dute hazkuntza kurba bera izango, baina biena koherentea baldin badanormaltzat hartuko da.Gizonezkoen eta emakumezkoen artean alde garrantzitsuak daude hazkuntzarenarloan. Gizonezkoek eta emakumezkoek gorputz guztiz ezberdinak dituzte, eta beraz,hankuntza erritmoa ezberdina da. Hazkuntza fisikoari dagokionez, gizon etaemakumeen arteko aldeei

dimorfismo sexuala

deitzen zaie. Horren arabera, hazkuntzadesberdina da sexu batean edo bestean. Hazkuntzaren kronologiari dagokionez, neskak mutilen aurretik doazela esan daiteke. Horren froga garbiena neskek pubertarokoaldaketak mutilek baino dezente hilabete lehenago izaten dituztela da. Neskak pubertarora lehenago iristeak azaltzen du neskak mutilak baino lehenago luzatzea eta,

horren ondorioz, denboraldi batean behintzat, neskak mutilak baino handiagoak izan ohidira tamainari dagokionez. Ondoren, mutilak luzatzen direnean neskak baino altuagoak izango dira behin betiko.Uneren batean hazkuntzaren kurbak igotzeari utziko dio, norberaren gailurra deigenezakeena lortu delako. Hazkuntza hori nesken kasuan hamasei urterekin eta mutilenkasuan, aldiz, hamazortzirekin. Horrek esan nahi du neska batzuek hamalau urterekinhazteari uzten diotela edo aurrerantzean oso gutxi haziko direla eta beste batzuek, berriz, hamazortzi urterekin utziko diotela hazteari edo aurrerantzean oso gutxi hasikodirela. Mutilen kasuan batez besteko tartea hamasei eta hogei urte artekoa izaten da.Hurrengo bi orrialdeetan bi taula agertzen dira. Taulek, haurrek nerabezarorairitsi arte izan ohi duten altueraren eta pisuaren hazkuntza adierazten dute. Taulenazterketak neska-mutilek altuerari eta pisuari dagokienez dituzten ohiko balioezohartzeko balio du. 1. taulak 0-14 urte arteko neska-mutilen altuera adierazten du eta 2.taulak aldiz, 0-14 urte arteko neska-mutilen pisua. Erdian agertzen den balioa banaketaren batez bestekoarekin bat etorriko litzateke. Erdiko tartetik zenbat etaurrunago egon orduan eta bereziagoak izango dira haurraren pisu eta altuera. Hazkuntzafisikoa oso prozesu erregularra eta etengabea da eta taulan agertzen diren datuek argiadierazten dute.