Ya\u015far Kemal _ Bu Diyar Ba\u015ftan Ba\u015fa
www.kitapsevenler.com
Merhabalar
Buraya Y\u00fckledi\u011fim e-kitaplar A\u015fa\u011f\u0131da Ad\u0131 Ge\u00e7en Kanuna \u0130stinaden
G\u00f6rme \u00d6z\u00fcrl\u00fcler \u0130\u00e7in Haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r
Ekran Okuyucu, Braille 'n Speak Sayesinde Bu Kitaplar\u0131 Dinliyoruz
Amac\u0131m Yay\u0131n Evlerine Zarar Vermek De\u011fildir
Bu e-kitaplar Normal Kitaplar\u0131n Yerini Tutmayaca\u011f\u0131ndan
Kitaplar\u0131 Beyenipte Engelli Olmayan Arkada\u015flar Sadece Kitap Hakk\u0131nda Fikir
Sahibi Oldu\u011funda
A\u015fa\u011f\u0131da Ad\u0131 Ge\u00e7en Yay\u0131n Evi, Sahaflar, K\u00fct\u00fcphane, ve Kitap\u00e7\u0131lardan Temin
Edebilirler
Bu Kitaplarda Hi\u00e7 Bir Maddi \u00c7\u0131kar\u0131m Yoktur B\u00f6yle Bir \u015eeyide D\u00fc\u015f\u00fcnmem
Bu e-kitaplar Kanunen Hi\u00e7 Bir \u015eekilde Ticari Ama\u00e7l\u0131 Kullan\u0131lamaz
Bilgi Payla\u015ft\u0131k\u00e7a \u00c7o\u011fal\u0131r
Ya\u015far Mutlu
Not: 5846 Say\u0131l\u0131 Kanunun "alt\u0131nc\u0131 B\u00f6l\u00fcm-\u00c7e\u015fitli H\u00fck\u00fcmler " b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yeralan "EK
MADDE 11. - Ders kitaplar\u0131 dahil, alenile\u015fmi\u015f veya yay\u0131mlanm\u0131\u015f yaz\u0131l\u0131 ilim
ve edebiyat eserlerinin engelliler i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f bir n\u00fcshas\u0131 yoksa hi\u00e7bir
ticar\u00ee ama\u00e7 g\u00fcd\u00fclmeksizin bir engellinin kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in kendisi veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc
bir ki\u015fi tek n\u00fcsha olarak ya da engellilere y\u00f6nelik hizmet veren e\u011fitim kurumu,
vak\u0131f veya dernek gibi kurulu\u015flar taraf\u0131ndan ihtiya\u00e7 kadar kaset, CD, braill
alfabesi ve benzeri 87matlarda \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 veya \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilmesi bu Kanunda
\u00f6ng\u00f6r\u00fclen izinler al\u0131nmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir."Bu n\u00fcshalar hi\u00e7bir \u015fekilde
sat\u0131lamaz, ticarete konu edilemez ve amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lamaz ve
kulland\u0131r\u0131lamaz. Ayr\u0131ca bu n\u00fcshalar \u00fczerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin
bulundurulmas\u0131
ve \u00e7o\u011falt\u0131m amac\u0131n\u0131n belirtilmesi zorunludur." maddesine istinaden web sitesinde
deneme yay\u0131n\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir.
T.C.K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Bilgi \u0130\u015flem ve Otomasyon Dairesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131
Ankara
Bu kitaplar haz\u0131rlan\u0131rken verilen emeye harcanan zamana sayd\u0131 duyarak
L\u00fctfen Yukar\u0131daki ve A\u015fa\u011f\u0131daki A\u00e7\u0131klamalar\u0131 Silmeyin
Tarayan Ya\u015far Mutlu
web sitesi
www.yasarmutlu.com
www.kitapsevenler.com
e-posta
yasarmutlu@kitapsevenler.com yasarmutlu@yasarmutlu.com
mutlukitap@hotmail.com kitapsevenler@gmail.com
Ya\u015far Kemal _ Bu Diyar Ba\u015ftan Ba\u015faYa\u015far Kemal

\u0130STANBUL
\u0130L HALK KG, \u0130P'
CEM

YAYINEV\u0130
r/ V
Kapaktaki foto\u011fraflar Ara G\u00fcler ile \u015eakir Eczac\u0131ba\u015f\u0131nm \u00abAnadolu 1968\u00bbde \u00e7\u0131kan
renkli foto\u011fraflar\u0131ndan

434 Orta Anadoluda En
Sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u0130nsanlar\u0131n \u015eehri:
Yozgat

585
D\u0130YARBAKIR
Diyarbak\u0131r akrepler \u015fehri, g\u00fcl \u015fehri, karpuz \u015fehri. Diyarbak\u0131r yeni yap\u0131lacak
otelleri, e\u015fsiz tabiatiyle turist \u015fehri... Diyarbak\u0131r tezatlar \u015fehri.
tnsan birden irkiliveriyor. Atom bombas\u0131 bu \u015fehre d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f sanki. Yer yer ta\u015f
y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131, harabeler. Diyarbak\u0131r pas tutmu\u015f. Diyarbak\u0131r, eski, \u00e7ok eski bir
demir kadar pasl\u0131. \u0130lk bak\u0131\u015fta b\u00f6yle ya, insan aldan\u0131yor. Sonra yava\u015f yava\u015f
ay\u0131l\u0131p \u0131s\u0131n\u0131yor Diyarbak\u0131ra; anl\u0131yor ki i\u015f b\u00f6yle de\u011fil.
Bu \u015fehir k\u0131l\u0131f i\u00e7inde. Bu \u015fehir kendisini \u00f6ylesine gizlemi\u015f ki, tad\u0131na
varabilmek, onu sevebilmek i\u00e7in emek istiyor, terlemek istiyor- Bu \u015fehri
k\u0131l\u0131f\u0131ndan soyup mahremiyetine girmeli. Bu i\u015f, zor i\u015f ya, de\u011fer. Bunu yapabildin
mi b\u00fcy\u00fclendin demektir. Diyarbak\u0131r seni b\u00fcy\u00fclemi\u015ftir; kurtulu\u015f yok.
\u0130ki Diyarbak\u0131r var: Biri surun i\u00e7indeki eski, \u00f6teki, surun d\u0131\u015f\u0131ndaki yeni
Diyarbak\u0131r.
Eski Diyarbak\u0131r, irimarisi, evleri, kahveleri, sokaklar\u0131, cad-jri, giyini\u015fi,
velhas\u0131l her haliyle, surlar\u0131 kadar eski.
Evler... Kara. kirli, y\u0131pranm\u0131\u015f bazalttan yap\u0131lm\u0131\u015f, kemerleri, kafesleri \u00abCa\u011f\u00bb
denilen demirlerle \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f pencereleri, iki kat, topn.\u00bb daml\u0131 evler. Bu evlerin
i\u00e7lerinde \u00e7ok eskileri, \u00fcnl\u00fcleri var. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Murad Diyarbak\u0131ra geldi\u011finde bu
evlerden birinde kalm\u0131\u015f. Daha ter\u00fctaze duruyor, d\u00fcn yap\u0131lm\u0131\u015f gibi.
8

BU D\u0130YAR BA\u015eTAN BA\u015eA
Sonra Behram Pa\u015fan\u0131n evi diyorlar, bir ev var, \u015fimdi otel olarak kullan\u0131l\u0131yor,
hayran olmamak elden gelmiyor. Kemerlerin en g\u00fczeli bu evlerde.
Damlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc diz boyu ot ve k\u0131r \u00e7i\u00e7ekleri b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f. Bu sebepten, pek az a\u011fa\u00e7
olmas\u0131na ra\u011fmen, b\u00fct\u00fcn \u015fehir tepeden t\u0131rna\u011fa yemye\u015fil.
D\u0131\u015f\u0131 bu kadar. Belki de pek bir \u015fey s\u00f6ylemez. En geni\u015fi d\u00f6rt ad\u0131m gelen
sokaklardan ge\u00e7erken efk\u00e2r basacakt\u0131r. Ama durunuz. Bu erken. Korkmadan \u00f6n\u00fcn\u00fcze
gelen herhangi bir kap\u0131y\u0131 \u00e7almal\u0131s\u0131n\u0131z. Kap\u0131 hemen a\u00e7\u0131l\u0131r. Kap\u0131y\u0131 a\u00e7an, \u00e7o\u011fu
kara g\u00f6zl\u00fc, esmer bir kad\u0131nd\u0131r, ilkin afallar. Yabanc\u0131 oldu\u011funuzu anlay\u0131nca
buyur eder. Diyarbak\u0131r art\u0131k k\u0131l\u0131f\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Diyarbak\u0131r b\u00fct\u00fcn s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131,
samimiyeti, g\u00fczelli\u011fi ile g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcndedir.
Evin bir avlusu vard\u0131r. Burada \u00abHav\u015f\u00bb diyorlar. Avlunun ortas\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir
havuz vard\u0131r. Havuzun d\u00f6rt yan\u0131na, b\u00fct\u00fcn avluya t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc, renk renk g\u00fcller
ekilmi\u015ftir, g\u00fclden ge\u00e7ilmez. Ev denebilecek evlerin hepsi de ayn\u0131 minval
\u00fczeredir.
Nereye gitsen g\u00fcl... Her yan g\u00fcl. Mardinkap\u0131da Millet park\u0131 var. Parkta g\u00fclden
ba\u015fka hemen hi\u00e7 bir \u00e7i\u00e7ek yok. G\u00f6z alabildi\u011fine g\u00fcl. B\u00fct\u00fcn \u015fehir g\u00fcl kokuyor.
Sat\u0131c\u0131lar, ba\u015flar\u0131nda tablalar\u0131, ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra g\u00fcl sat\u0131yorlar. Bir tanesi, bir
k\u00f6yl\u00fc, g\u00fcl sergisi yapm\u0131\u015f, bir destesi be\u015f kuru\u015fa... Koca bir top g\u00fcl be\u015f
kuru\u015fa. Sordum. K\u00f6yden getirmi\u015f bu g\u00fclleri.
Bu akrepler payitaht\u0131, g\u00fcl \u015fehridir, kahvehaneler \u015fehridir. Her ad\u0131mda bir
kahvehane... Ne kadar da \u00e7ok! Yaln\u0131z bu kahveler ba\u015fka \u015fehirlerin kahvelerine
benzemiyor. Bunlar ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc, \u00e7ok \u015firin. Her kahvenin bir avlusu var. \u00c7imen
ekilmi\u015f, g\u00fcller donat\u0131lm\u0131\u015f bir avlu- Avluda, g\u00fcllerin yan\u0131nda, havuzun ba\u015f\u0131nda

d\u00f6rt kar\u0131\u015f y\u00fcksekli\u011finde masalar. \u0130ki kar\u0131\u015f y\u00fcksekli\u011finde, k\u00fcrs\u00fc denilen,
oturaklar\u0131 bal\u0131k\u00e7\u0131 a\u011f\u0131 gibi iple \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f iskemleler... Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 oturulup
kahve, \u00e7ay i\u00e7ilir. Baz\u0131 kahveler \u00e7ay\u0131 demlikle getiriyor. Bu kadar \u00e7ok kahve!
Kahveler t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m dolu. Sebebini sordum; i\u015fsizlik, dediler.
D\u0130YARBAKIR

9
Okuyucular\u0131m, dostlar\u0131m; i\u00e7inizden birinin yolu Diyarba-k\u0131ra u\u011frar da
Mardinkap\u0131daki Salus park\u0131 kahvesine gitmez, bir yorgunluk kahvesi i\u00e7mezseniz,
vebalim boynunuza olsun. Kahveci sizin yabanc\u0131 oldu\u011funuzu anlay\u0131nca, bir top da
g\u00fcl ikram edecektir.
Diyarbak\u0131r caddeleri, cadde denilir mi bilmem? Bir \u00e2lem. \u015eehrin en kalabal\u0131k
caddesi Gazi Caddesi, g\u00fcnbat\u0131dan g\u00fcndo-\u011fuya uzan\u0131yor. Kald\u0131r\u0131ms\u0131z, i\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc.
Bu cadde ikindi \u00fcstleri \u00e7ok kalabal\u0131kla\u015f\u0131yor. B\u00fct\u00fcn \u015fehrin halk\u0131 buraya y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f
san\u0131rs\u0131n.
Bir k\u00f6yl\u00fc kad\u0131n g\u00f6rd\u00fcm. Bu kalabal\u0131k caddenin ortas\u0131ndan, elindeki \u00e7oraba g\u00f6z\u00fcn\u00fc
dikmi\u015f, \u0131ss\u0131z bir yolda y\u00fcr\u00fcrcesine, oral\u0131 de\u011fJ, \u00f6re \u00f6re gidiyordu-
Burada \u00e7ok az otomobil var. \u015eehri faytonlar, develer, kat\u0131rlar dolduruyor. Bir
bak\u0131yorsunuz, canl\u0131 bir deva katan sal\u0131na sal\u0131na Gazi Caddesinden, p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l
bir otomobilin yan\u0131ndan ge\u00e7ip gidiyor.
\u015eehirde boyuna oraya buraya, y\u00fckl\u00fc, canl\u0131 e\u015fekler, kat\u0131rlar, beygirler gidip
geliyorlar \u00c7an da ziynetleri. Sordum; me-\u011fer bunlar, Dicleden in\u015faatlara kum
ta\u015f\u0131yorlarm\u0131\u015f. JHM\u0130arla, \u00e7uvallarla kum... Garibime gitti.
Diyarbak\u0131rda sokakta pek az kad\u0131n var. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kad\u0131nlar\u0131n da hemen hepsi
\u00e7ar\u015fafl\u0131 ve pe\u00e7eli... Kara \u00e7ar\u015faf... Bu da yeni demokrasimizin icaplar\u0131ndan biri
olsa gerek. Diyarbak\u0131r caddelerinde kad\u0131nlarda kara \u00e7ar\u015faf ve pe\u00e7e, erkeklerde
\u015falvar. Dilenci dolu. Her k\u00f6\u015feba\u015f\u0131nda \u00e2m\u00e2, topal, \u00e7olak bir dilenci... Kad\u0131n,
\u00e7ocuk dilenciler. Dilencinin t\u00fcrl\u00fcs\u00fc.
Sabah\u0131n saat d\u00f6rd\u00fcnde uyan\u0131n, be\u015finde uyan\u0131n, \u00e7\u0131k\u0131n Diyarbak\u0131r sokaklar\u0131na,
\u00fcstleri ba\u015flan y\u0131rt\u0131k, sararm\u0131\u015f y\u00fczl\u00fc, \u00e7o\u011fu ihtiyar bir b\u00f6l\u00fck kad\u0131n
g\u00f6receksiniz. Ellerinde s\u00fcp\u00fcrgeler, ba\u015flar\u0131nda da bir belediye memuru- Habire
s\u00fcp\u00fcr\u00fcyorlar. Ortal\u0131k toz duman i\u00e7inde. Ferman okunmuyor derler ya. \u0130\u015fte b\u00f6yle.
\u0130lk geldi\u011fim g\u00fcn ya\u011fmur ya\u011fm\u0131\u015ft\u0131. Bu kad\u0131nlar\u0131 \u015fehrin sel
10
BU D\u0130YAR BA\u015eTAN BA\u015eA
sular\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcr\u00fcrken g\u00f6rm\u00fc\u015f, \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Sonra i\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131: Bunlar belediye
tanzifat ameleleri imi\u015fler.
Her yerde oldu\u011fu gibi, evet her yerde biraz b\u00f6yledir ama, burada bamba\u015fka: Kenar
mahallelerden s\u00f6z a\u00e7mak istiyorum. Surun etraf\u0131n\u0131 ba\u015ftan sona dola\u015f\u0131nca,
Diyarbak\u0131rda mahalle de\u011fil, b\u00fct\u00fcn vas\u0131flariyle \u00e7ok geri bir do\u011fu k\u00f6y\u00fcn\u00fcn
kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011funuzu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Surun biti\u015fi\u011findeki \u00e7e\u015fmelerde \u00e7ama\u015f\u0131r
y\u0131kayan kad\u0131nlar\u0131, \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak olmu\u015f \u00e7ocuklar\u0131, otlayan koyun, inek, e\u015fek,
beygiriyle, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, topra\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fc penoere-siz evleri, evlerin \u00f6nlerine,
surlar\u0131n diplerine d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f g\u00fcbre-leriyle, solgun, kirli, y\u0131rt\u0131k esvapl\u0131
insanlariyle geri, \u00e7ok geri, bir do\u011fu k\u00f6y\u00fcnde oldu\u011funuzu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.
Yeni\u015fehre gelince; g\u00fcn bat\u0131da, sular\u0131n d\u0131\u015f\u0131na, istasyona do\u011fru in\u015fa edilmi\u015f ve
ediliyor. Yeni\u015fehirde tam manasiyle modern bir \u015fehir kar\u015f\u0131n\u0131zdad\u0131r.
Buras\u0131 gittik\u00e7e geni\u015fliyor. Eski \u015fehrin aksine, burada boyuna yeni in\u015faat var.
Birka\u00e7 y\u0131l sonra sur i\u00e7i \u015fehir, buras\u0131n\u0131n bir mahallesi gibi kalacak- \u00d6yle geni\u015f
tutulmu\u015f.
Diyarbak\u0131r bu sebepten b\u00fct\u00fcn \u00f6zellikleriyle do\u011fu \u015fehri, b\u00fct\u00fcn \u00f6zellikleriyle
modern \u015fehirdir.
Diyarbak\u0131r akrenW \u015fehri, g\u00fcl \u015fehri, pis pis kokan hanlar \u015fehri, karpuz \u015fehri,
Diyarbak\u0131r surlar\u0131, mimarisi, camileri, sanat abideleri, yeni yap\u0131lacak
otelleri, e\u015fsiz tabiatiyle turist \u015fehri... Diyarbak\u0131r tezatlar \u015fehri.
17.5.1951
D\u0130YARBAKIR
11
DtCLE KIYILARI
Tamam

olmu\u015ftur, da\u011f gibi, senin kadar olmu\u015ftur.
Dicle k\u0131y\u0131lar\u0131 Diyarbak\u0131r \u015fehrinin ge\u00e7im kaynaklar\u0131ndan biridir. Belki de ba\u015fta
gelenidir.