HAVACILIK HAVACILIK
KASIM 2003 SAYISININ ÜCRETS‹Z EK‹D‹R
‹nsan›n uçma iste¤i olas›l›kla gökyüzüne ba-k›p kufllar› gördü¤ünden beri var. Perseus ya da‹karus gibi söylenceler ilk insanlar›n bu iste¤ininne denli güçlü oldu¤unu bize anlat›yor. Uçmayabafllayabilmekse çok daha sonralar› oldu. Elbettebunun birçok nedeni var. Geçmiflte Leonardo daVinci gibi dahiler uçma düfllerini mühendislik pro- jelerine dönüfltürdülerse de, hem bilgi birikimlerihem de dönemlerinin teknolojik gerili¤i, fikirleri-ni uygulamaya koyma olana¤› vermiyordu onlara.Avrupa’da bilimsel devrimlerin yan› s›ra SanayiDevrimi’nin getirdi¤i yenilikler, gökyüzüne aç›lankap›y› aralad›. Aral›k 1903’te Orville ve WilburWright kardefller, y›llarca süren çal›flmalar›n›n ar-d›ndan uçmaya bafllad›klar›nda yeni bir ça¤ baflla-m›fl oldu. Havac›l›¤›n 100. yafl›n› hep birlikte kut-luyoruz.‹nsano¤lunun uçma düflüncesi gerçekte olduk-ça eskilere dayan›r. Kimi masallarda olsun, söy-lencelerde olsun uçabilen insanlar ya da uçan ha-l›lara binmifl masal kahramanlar›na rastlar›z. ‹lk-ça¤lardan bafllayarak insanlar, kufllar›n hareketle-rini taklit ederek uçabileceklerini düflünmüfller-di.Bu amaçla kollar›na, çevresine bez geçirilmifla¤aç kirifllerinden kanatlar takarak kendilerinibofllu¤a b›rakm›fllar, ama umduklar› baflar›y› eldeedememifl, uçamam›fllard›. Uçmayla ilgili ilk bi-limsel çal›flmalar› Avrupa’da Roger Bacon ve Le-onardo da Vinci gibi düflünürler bafllatt›.Uçmay› baflaran ilk araçlar uçaklar de¤il. Bu-nu bugün hepimiz biliyoruz. Uçaklardan önce ba-lonla uçma denemeleri yap›ld›. Bir cismin havaya yükselebilmesi için havadan daha hafif olmas› ge-rekti¤ine iliflkin düflünceyi ve s›cak havan›n so¤ukhavadan daha hafif oldu¤una iliflkin buluflu ilkolarak uygulamaya koyanlar, balonun mucidi olanFrans›z Etienne ve Joseph Montgolfier kardeflleroldu. Montgolfier kardefller, ipek bir balonu s›-cak havayla doldurdular; sonra bunu serbest b›-rakt›klar›nda balonun yükseldi¤ini gördüler. Bu-nunla ilgili birçok deney yapt›lar. 5 Haziran1783’te ilk s›cak hava balonunu uçurmay› baflar-d›lar. Bu balon insan›n uçurdu¤u ilk araçt› ve 2,5km yol alm›flt›. Balonlar› yönetmek kolay de¤ildi.Bu yüzden, güvenli bir uçufl sa¤layam›yorlard›. Yeni uçufl yöntemleri aranmaya baflland›. Hava-dan daha a¤›r tafl›tlar›n uçmas› konusunda öncü-lü¤ü ‹ngiliz havac› George Cayley yapt›. Cayley ta-sarlay›p gelifltirdi¤i planörleriyle havac›l›-¤a büyük katk›da bulundu.1792 y›l›nda öle-ne dek birçokplanör tasar›m› yapm›flt›. Havadana¤›r uçufl düflünce-si yaln›zca Cay-ley’in akl›n› kurcala-m›yordu. 19. yüzy›l›n sonuna gelindi¤inde planör-ler tasarlan›yor, uçufl denemeleri yap›l›yordu. Bu-har makineleriyle çal›flan uçaklar bile tasarlan-m›flt›. Fakat bu motorlar›n son derece a¤›r olma-lar›, uçabilme olasal›klar›n› ortadan kald›r›yordu.20. yüzy›l›n bafllar›nda uçma denemeleri sür-dürüldü. Bu denemeleri yapan dört kiflinin adlar›ön plandayd›: Frans›z Clement Ader, ‹ngiliz Phi-lips ve Maxim, Amerika Birleflik Devletleri’ndenLangley’di. Clement Ader, buhar makinesiyle ça-l›flacak, yarasa kanatlar›na benzer kanatlar› olantek kanatl› (monoplan) bir uçakla uçmak istiyor-du. 1890 y›l›nda Eole ve 1897’de Avion ad›n› verdi¤i uçaklarla uçmay› baflard›¤›n› öne sürdüy-se de buna kimseyi inand›ramam›flt›.Bir baflka öncü havac› da Horatio Philips’ti.1893’te buhar gücüyle çal›flan çok kanatl› biruçak yapt›. Bu uça¤›n 50 kanad› vard› ve jaluzi gi-bi görünüyordu. Uçak yerden birkaç metre hava-lanmay› baflard›ysa da birkaç saniye içinde düfltü.Benzer biçimde Langley’in ve Maxim’in uçak mo-delleri de baflar›l› olamad›lar. Hepsi de¤iflik tasa-r›mlara sahip olsa da Maxim’in uça¤› ötekilerdende ilginçti. 3,5 ton a¤›rl›¤›ndayd› ve uçuflun he-men bafl›nda yere çak›ld›.Havac›l›k tarihinde baflar›yla uçan ilk uça¤›ABD’li Orville ve Wilbur Wright kardefller yapt›.Wright kardefller, önceleri pla-nörlerle yapt›klar› çal›flmalars›ras›nda ortaya ç›kan sorun-lar› incelediler; baflar›l› biruçuflun temel sorununundenge oldu¤unu belirledi-ler. Bununla birlikte, uça¤a yerlefltirebilecekleri türden hafifbir benzin motorunun yap›m› için deçal›flt›lar.
2Kas›m 2003
B‹L‹M
ve
TEKN‹K
Havac›l›k
17 Aral›k 1903’te gerçeklefltirilen ilk uçufl. Kardefllerden Orville uça¤› kullan›rken,Wilbur (sa¤da) uça¤›n yan›nda koflarak kanatlar›n yere çarpmas›n› önlemeye çal›fl›yor.
3Kas›m 2003
B‹L‹M
ve
TEKN‹K
Orville Wright’›n pilotlu¤unu yapt›¤› Flyer ad-l› ilk modelleri 17 Aral›k 1903 tarihindeABD’nin North Carolina eyaletinde, Kitty Hawkkasabas› yak›nlar›ndan havalanm›flt›. Flyer yerden3 metre yükselerek 12 saniye havada kalmay› ba-flarm›flt›. ‹ki kardefl ayn› gün uçaklar›yla üç uçufldaha yapt›lar. En uzun uçufl, 59 saniye sürdü ve260 m’lik bir uzakl›¤› aflt›.Wright kardefller ilk uçufllar›ndan sonra uçak-lar›na motor da takt›lar. Dört silindirli 12 beygirgücünde benzinle çal›flan bir motordu bu. Uçakla-r›n› gelifltirmeyi sürdürdüler. Öyle ki, 1905 y›l›nagelindi¤inde 38 dakika boyunca uçabiliyorlard›.Orville ve Wilbur Wright’›n uçufl gösterilerini yal-n›zca merakl› halk de¤il, ABD ordusu da izliyor-du. 1909 y›l›nda Savafl Bakanl›¤›’n›n bir karar›y-la uçaklar ilk kez orduda kullan›lmaya baflland›.ABD, böylece ordusunda uçak bulunduran ilk ül-ke oldu.Uçaklarda ilk modeller, kanat yüzeylerinin sa- y›s›yla birbirinden ayr›l›yordu. Tek kanatl› denenuçaklar bir tak›m kanatla tasar›mlanm›fllard›. Çiftkanatl›larda üst üste çift, üç kanatl›larda üç tak›mbulunuyordu.Öncü uçak tasar›mc›lar› aras›nda Frans›z Lo-uis Bleriot da vard›. 1907 y›l›nda tasarlad›¤› biruçakla 400 metre uçmay› baflarm›flt›. 1909 y›l›n-da "XI" tipi olarak adland›rd›¤› uça¤›yla 40 kilo-metre genifllikteki Manfl Denizi’ni geçti.1900’den 1910’a de¤in çeflitli ülkelerden bir-çok kifli uçmay› baflard›. Havac›l›¤›n cesur öncüle-ri rekor üstüne rekorlar k›rd›lar. Uçufl rekorlar›için verilen para ödüllerinin de havac›l›¤›n gelifl-mesindeki pay› büyüktü.Wright kardefller uça¤›n, ordunun haber al-ma ve keflif görevlerinde kullan›labilecek en ya-rarl› makine oldu¤unu düflünmemifllerdi. Amauçaklar 1911 y›l›nda Türklerle ‹talyanlar aras›nda yap›lan Trablusgarb savafllar›nda ilk kez savaflarac› olarak kullan›lacakt›. Bir ‹talyan pilot "Ble-riotXI" tipi bir uçakla Türk mevzilerini gözlüyor ve gördüklerini kendi taraf›na bildiriyordu. Buolaydan birkaç gün sonra ‹talyan uçaklar›ndanat›lan el bombalar› gelece¤in savafllar›n› haber ve-rir nitelikteydi. Uçaklar 1912 y›l›nda yine Trab-lusgarb savafl›nda psikolojik bir silah olarak kul-lan›ld›. ‹talyanlar uçaklar›ndan Libya üzerine busefer bomba de¤il propaganda broflürleri att›lar.Bombalama teknikleri ileriki y›llarda gelifltiril-di. Glenn Curtiss, uça¤›yla önceden belirlenmifldeniz hedeflerine bombalar b›rakt›¤›nda tarih1910’du. ‹lk bomba tafl›y›c›, kokpit (pilot kabini)üzerinde pimlerle tutturulmufl, küçük bombalar-dan oluflan bir düzenekti. Hedef üzerine gelindi-¤inde bir kablo yard›m›yla bomban›n pimi çekili- yor ve bomba hedefe gönderiliyordu. 1911’densonra uluslararas› iliflkilerde görülen gerginlikler,ülkeleri hava savafl› kapasitesini art›rmaya itti;ordularda ilk hava filolar› kurulmaya bafllad›.Birinci Dünya Savafl›, birçok aç›dan y›k›m ol-duysa da havac›l›¤›n gelifliminde önemli bir yertutar. Birinci Dünya Savafl› sayesinde havac›l›¤›ngeliflmesi de h›zland›. Önceleri keflif amac›yla kul-lan›lan uçaklar, sonralar› hem hava savafllar›nda,bombard›man için hem de çeflitli baflka amaçlar-la kullan›ld›lar. Frans›z pilot Roland Garros, havasavaflla› s›ras›nda uça¤›n burnuna yerlefltirdi¤i birmakineli tüfe¤i kullan›yordu. Dönen pervaneninkanatlar› aras›ndan atefl eden bu mekanizmadapervaneler, çelik kaplamalarla korunuyordu. Hol-landal› uçak yap›mc›s› Anthony Fokker, bu fikrigelifltirdi; pervanele eflzamanl› at›fllar yapan birsilah sistemi gelifltirdi.Savafl boyunca uçaklar da geliflti ve çeflitlen-di. Avrupa’da hava savafllar› kendi kahramanlar›-n› yaratm›flt›. Savafl sona erince birçok savafl pi-lotu kendini bofllukta hissetti. Nas›l bir ifl yapa-caklard›? Bir k›sm› uçak postas›nda çal›flmayabafllad›. Savafl s›ras›nda aksayan posta da¤›t›m›-n›n uçaklarla yap›lmas›, da¤›t›m› hem daha kolayhem de daha h›zl› hale getirmiflti. Pilotlar›n birk›sm› da e¤lence yerlerinde uçaklar›yla gösteriler yaparak hayatlar›n› kazanmaya bafllad›.Birinci Dünya Savafl› s›ras›nda, ordular›n havakuvvetleriyle ilgili stratejileri ve teknolojileri deh›zla geliflti. 1914 y›l›nda uçaklar art›k 600 ile900 metre aras› yüksekliklere ç›kabiliyor, saatte110 km h›zla uçabiliyorlard›. Dört y›l sonra, sava-fl›n sonlar›nda art›k pilotlar tek kiflilik uçaklar›n-da 150-200 beygir gücündeki motorlar ve maki-neli tüfekler yard›m›yla 4600 metrede ölümlesonlanabilen düellolara girifliyorlard›. Bu dönem-de geliflen hav a kuvvetlerini oluflturan uçaklar üçgruba ayr›labilirdi: Keflif, avc› ve bombard›man.Havac›l›¤›n bütün rekorlar› k›r›lmam›flt› he-nüz. Savafltan sonra gelen bar›fl ortam› havac›lararas›ndaki yar›fl havas›n› yeniden hareketlendirdi.Okyanuslar üzerinden uçmak, k›talar aflmak, ha- vac›lar›n düfllerydi art›k. 1919 y›l›nda ABD do-nanmas›na ba¤l› üç NC-4 tipi deniz uça¤›, Atlan-tik Okyanusu’nu geçme denemesinde bulundu. ‹ç-lerinden yaln›zca biri baflar›l› oldu. Uçak, New York, Newfoundland, Azor Adalar›, Lizbon vePlymouth rotas›n› izlemiflti. Bu baflar›y› baflkalar›da izledi; havac›lar yeni rekorlar peflindeydi. Gün-den güne daha uzun mesafeleri daha k›sa süreler-de geçmeyi baflard›lar.Atlantik Okyanusu, havac›l›k tarihi boyuncaplotlar› büyülemifltir. Fakat bunun yan› s›ra Atlan-tik’i geçecek pilotlara verilecek ödüllerle daha çe-kici bir nitelik kazanm›flt› bu okyanus. 1919 y›l›n-da Frans›z Raymond Orteig, New York ve Parisaras›ndaki mesafeyi hiç ara vermeden uçacak pi-lotlara 25.000 dolar para ödülü vaat etti. Buödül okyanusu geçmenin çekicili¤ini daha da ar-t›rm›flt›. Birçok Frans›z ve Amerikal› pilot ödülüalmak ve adlar›n› havac›l›k tarihine yazd›rabilmekiçin flanslar›n› denediyse de baflar›l› olamad›.Uçufl zorlu, yol uzundu. Uçuflu baflar›yla tamamla- yabilen kifliyse 1927 y›l›nda Charles Lindbergholacakt›. "Spirit of Saint Louis" ad›n› verdi¤i uça-¤›yla 21 May›s 1927’de 33.5 saatlik bir uçufltansonra Paris’e ulaflmay› baflaran Lindbergh, flöhre-ti birden okyanusun iki k›y›s›nda birden yakala-m›flt›.1909’da ABD’de Glenn Curtis, Fransa’daHenry Farman gibi adlar›n ticari amaçla uçaküretmeye bafllamas›n›n ardndan uçak say›s›ndah›zl› bir art›fl gözlendi. Sonraki y›llarda Wrightkardefllerin lisans›yla önce ‹ngiltere’de sonra daAlmanya ve Rusya’da uçak üretilmeye baflland›.Üretilen uçaklar›n tasar›mlar› farkl› olmakla bir-likte tümünün gövde ve kanat çatk›lar›, bafltaköknar ve ladin olmak üzere a¤açtan yap›l›yordu.Daha sonra bu çatk›lar özel biçimde sertefltirilmiflkumafl ve bezlerle kaplan›yordu. Birinci DünyaSavafl›’n›n sonuna de¤in uçak yap›m›nda bu yön-tem kullan›ld›. ‹lk uçaklar›n çatk›lar›, birbirine çe-lik tellerle ba¤lanm›fl ince sert ahflap levhalardan ya da çelik borulardan oluflan makas kirifl tasa-r›ml› gövdeler biçimindeydi. Bu ana yap› kanatta-ki enine kirifllerden oluflan kanat iskeletiyle bir-lefltiriliyordu.. Daha sonra gövde ve kanat bezlekaplan›yordu. 1930’larda uçak çatk›s› yap›m›ndade¤ifliklikler yafland›. Aerodinamik biçim verilmiflgövde, hafif kavislendirilmifl ince kanat yap›s› ta-sar›mlar› ilk kez bu dönemde gerçeklefltirildi. Ah-flap kirifllerin ve bez kaplamalar›n yerini alümin- yum alafl›mlar›, magnezyum gibi paslanmaz hafifmetal türleri ald›.Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra yaflanan du-raklama, 1919 y›l›nda ticari amaçl› hava tafl›ma-c›l›¤›n›n bafllamas›yla afl›ld›. Bu yeni dönemdeuçaklarda çok kanatl› de¤il, tek kanatl› tasar›mlarkullan›l›yordu ve bunlar metalden yap›lmaya bafl-lanm›flt›. Uçak yap›m›nda metal kullan›m›n›n ön-cüsü olan Hugo Junkers, konsol kanat tasar›m›n›
00 yafl›nda
Atmosfer d›fl›na ç›kmak için aç›lan tasar›m yar›flmas›nakat›lanlardan “White Knight” Beyaz fiövalye.
of 00
Bilim ve Teknik - Havacılık
702 Reads
Info and Rating
| Category: | Uncategorized. |
| Rating: | |
| Upload Date: | 03/24/2009 |
| Copyright: | Attribution Non-commercial |
| Tags: |
Leave a Comment
good