Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Adana ve Çevresinde Ermeni ve Fransız Cinayetleri - Kemal Çelik

Adana ve Çevresinde Ermeni ve Fransız Cinayetleri - Kemal Çelik

Ratings: (0)|Views: 12|Likes:
Published by turkmenoglu

More info:

Published by: turkmenoglu on Apr 20, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/12/2013

pdf

text

original

 
 1 
ADANA VE ÇEVRES
İ
NDE ERMEN
İ
VE FRANSIZ C
İ
NAYETLER 
İ
 
Dr. Kemal ÇEL
İ
Bu yaz
ı
da, öncelikle, Ermeniler ve Ermenistan hakk 
ı
nda k 
ı
sa ve tan
ı
t
ı
c
ı
bilgi verece
ğ
iz
1
. Bunutakiben, Ermeni Sorunu’nun nas
ı
l ortaya ç
ı
kt
ı
ğ
ı
ve geli
ş
ti
ğ
i üzerinde duracak, Adana ve çevresinde,Frans
ı
zlar’dan destek alan Ermeniler’in Türkler’i nas
ı
l katlettiklerini, yok etmeye çal
ı
ş
t
ı
klar 
ı
n
ı
, odöneme ait kaynak bilgilerle ortaya koymaya çal
ı
ş
aca
ğ
ı
z. Sonuçta, Ermeni Soyk 
ı
ı
m
ı
iddias
ı
 konusunda birkaç cümlemiz daha olacakt
ı
r.Adana ve çevresi 1516’da Osmanl
ı
idaresine al
ı
nd
ı
ğ
ı
s
ı
rada, Do
ğ
u Anadolu’da 470 y
ı
l, Kilikya’daise 150 y
ı
ld
ı
r hüküm süren bir Ermeni Krall
ı
ğ
ı
veya prensli
ğ
i bulunmuyordu. Millet olarak ErmeniMilleti’nden de söz edilmiyordu. XVI. yüzy
ı
l
ı
n ilk yar 
ı
s
ı
na ait hiçbir yaz
ı
l
ı
kaynakta da bir Ermenidevleti veya milletinin ad
ı
geçmemektedir 
2
.Daha sonra, Osmanl
ı
Devleti’nin Ermeniler’e tan
ı
d
ı
ğ
ı
ayr 
ı
cal
ı
klar Bat
ı
l
ı
devletlerin dikkatini çekti.Fransa ba
ş
ta olmak üzere,
İ
ngiltere, Rusya ve Amerika Birle
ş
ik Devletleri, Osmanl
ı
s
ı
n
ı
rlar 
ı
içindekiErmeniler aras
ı
nda misyonerlik faaliyetlerine giri
ş
tiler. Katolik, Ortodoks ve Protestan mezhepleriniyaymaya ba
ş
lad
ı
lar 
3
.Fransa, sömürge ve ç
ı
kar elde etmek pe
ş
inde idi. Bu amac
ı
n
ı
gerçekle
ş
tirebilmek gayesiyleErmeniler’i piyon olarak seçmi
ş
ti. Ermeni toplumuna ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
k vadetmi
ş
, bu vaadiyle, onlar 
ı
kendiamaçlar 
ı
do
ğ
rultusunda kullanmak konusunda da ba
ş
ar 
ı
l
ı
olmu
ş
tur. Fransa, 1630’dan itibarenErmeniler aras
ı
nda Katolikli
ğ
i yaymaya ba
ş
lad
ı
. 1740’ta Osmanl
ı
topraklar 
ı
n
ı
n tamam
ı
nda Katoliklerihimaye hakk 
ı
n
ı
resmen kabul ettirdi. Siyasî ve ticarî amaçlarla yap
ı
lan bu propaganda, Osmanl
ı
 topraklar 
ı
nda yeni fesat yuvalar 
ı
olu
ş
turdu
4
. Daha yak 
ı
n tarihlere geldi
ğ
imizde, Fransa’n
ı
n, 1915-1916y
ı
llar 
ı
nda Osmanl
ı
topraklar 
ı
n
ı
payla
ş
ma projesi kapsam
ı
nda gerçekle
ş
tirilen gizli antla
ş
malaradayanarak, bu gizli antla
ş
malar gere
ğ
i Mondros Mütarekesi s
ı
ras
ı
nda, Suriye ve kuzey da
ğ
l
ı
k kesimde(Kilikya olarak adland
ı
rd
ı
ğ
ı
s
ı
n
ı
ı
belirsiz bir bölgeye dahil ederek) Adana, Antakya Gaziantep,
Ş
anl
ı
urfa ve Kahramanmara
ş
taraflar 
ı
n
ı
, askerî aç
ı
dan Suriye’yi savunmak için do
ğ
al bir bölge olarak gördü
ğ
ü ve bu bölgeyi elinde tutmak istedi
ğ
i anla
ş
ı
lmaktad
ı
r. Bir di
ğ
er neden de, Fransa’n
ı
n, Haçl
ı
 Seferleri döneminden beri ilgilendi
ğ
i bölge üzerinde tarihî haklar 
ı
oldu
ğ
unu iddia etmesidir 
5
.Ermeni Sorunu’nu öne ç
ı
karan devletlerin ba
ş
ı
nda gelen
Rusya
’n
ı
n amac
ı
, özetle, bölgedekiHr 
ı
stiyan halk 
ı
ve Ermenileri koruyormu
ş
gibi davranarak, do
ğ
u ve güneydo
ğ
u Anadolu’daki Osmanl
ı
 topraklar 
ı
n
ı
ele geçirmek, Akdeniz’e inme plân
ı
n
ı
gerçekle
ş
tirmekti. 1774 Küçükkaynarca
Ba
ş
kent Üniversitesi Atatürk Ara
ş
t
ı
rma Merkezi Ö
ğ
retim Görevlisi. Bu makale 29-30 May
ı
s 2004’te Ankara’da
ErmeniAra
ş
t
ı
rmalar
ı
II. Uluslararas
ı
Kongresi’
nde bildiri olarak sunulmu
ş
tur.
1
Ermenilerin tarihi ve Ermeni Sorunu konusunda daha geni
ş
bilgi için bk.
Ermeni Komiteleri’nin A’mal ve Harekât-
ı
 
İ
htilâliyyesi,
(Haz.: H. Erdo
ğ
an CENG
İ
Z), Ba
ş
 bakanl
ı
k Bas
ı
mevi, Ankara 1983 ve bu eserin sade bir Türkçe ile bas
ı
m
ı
olan
Ermeni Komiteleri’nin
İ
htilâl Hareketleri ve Besledikleri Emeller,
(Haz.:
İ
smet PARMAKSIZO
Ğ
LU), Birinci Bask 
ı
,Ankara 1981.; Esat Uras,
Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi,
İ
kinci Bask 
ı
,
İ
stanbul 1987, s. 22-42 vd.; Kâmuran Gürün,
Ermeni Dosyas
ı
,
Ankara 1985, s. 10-13 vd.; Mehlika Aktok Ka
ş
garl
ı
,
Kilikya Tâbi Ermeni Baronlu
ğ
u Tarihi,
Ankara 1990,s. XV vd.; Kemal Çelik,
Millî Mücadele’de Adana ve Havalisi (1918-1922),
Türk Tarih Kurumu, Ankara 1999, s. 12, 13 vd.
2
Uras,
a. g. e.
, s. 88.; K. Gürün,
a. g. e.
, s. 27.; K. Çelik,
a. g. e.
, s. 14, 15.
3
Ahmet Hulki Saral,
Türk 
İ
stiklâl Harbi IV, Güney Cephesi,
Gn.Kur.Yay., Ankara 1966, s. 9.; Ali
İ
hsan Gencer,
İ
htilâlciErmenilerin-Kaza
İ
htilâl Te
ş
kilât
ı
-Talimâtnâmesi”
 , Tarih Enstitüsü Dergisi
, Say
ı
: 13,
İ
stanbul 1987, s. 581-584.; K. Çelik,
a. g. e.
, s. 15.
4
Ermeni Komitelerinin
İ
htilâl Hareketleri ve …
, s. 200.;
İ
smail Hakk 
ı
Uzunçar 
ş
ı
l
ı
,
Osmanl
ı
Tarihi
, Cilt: II, DördüncüBask 
ı
, T.T.K., Ankara 1983, s. 506.; Enver Ziya Karal,
Osmanl
ı
Tarihi
, Cilt: VI, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1983, s. 36.;Yahya Akyüz,
Türk Kurtulu
ş
Sava
ş
ı
ve Frans
ı
z Kamuoyu (1919-1922)
,
İ
kinci Bask 
ı
, Ankara 1988, s. 61.; K. Çelik,
a. g. e.
,s. 10, 11.
5
E. Brémond,
La Cilicie en 1919-1920,
Paris 1921, s. 76. ; P. Redan,
La Cilicie et Le Probleme Ottoman,
Paris 1921, s. 114-138.; A. H. Saral,
a. g. e.,
s. 37. ; Y. Akyüz,
a. g. e.,
s. 175-177. ; Ya
ş
ar Akb
ı
y
ı
k,
Millî Mücadele’de Güney Cephesi(Mara
ş
),
Ankara 1966, s. 57-60.
 
 2Antla
ş
mas
ı
, Rusya’ya, Osmanl
ı
Devleti’nin tebas
ı
olan Ortodokslar 
ı
himaye hakk 
ı
n
ı
verdi. ErmeniSorunu’nun ç
ı
kmas
ı
nda etkili olan önemli bir neden de 1815’te Viyana Konferans
ı
’nda Rus Çar 
ı
 Alexandr’
ı
n ortaya att
ı
ğ
ı
 
Ş
ark Meselesi’dir. 13
Ş
ubat 1878’de bir dilekçe ile Rus Çar 
ı
ve Ba
ş
 bakanGorçakof’a ba
ş
vuran
İ
stanbul Ermeni Patri
ğ
i Nerses, Eçmiyazin Katogikosu’na gönderdi
ğ
i bir mektupta:
“Ermeniler’in, Türkiye’nin Asya k 
ı
 sm
ı
na sahip olabilmesi konusunda Rusya’n
ı
nhimayesine muhtaç olduklar 
ı
n
ı
”,
yazm
ı
ş
t
ı
. Buna kar 
ş
ı
l
ı
k; Ayastefanos Antla
ş
mas
ı
’nda kendilerinemuhtariyet verilmesi konusundaki Ermeni istekleri, bu iste
ğ
in kendi s
ı
n
ı
rlar 
ı
içindeki Ermenilereörnek olmas
ı
ndan çekinen Rusya taraf 
ı
ndan reddedilmi
ş
ti
6
. Ama, bu ba
ş
vuruyu iyi de
ğ
erlendirenRusya, Ermeniler’e ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
k vadederek, Birinci Dünya Sava
ş
ı
’nda, Osmanl
ı
vatanda
ş
ı
olanErmeniler’in deste
ğ
ini almay
ı
ba
ş
arm
ı
ş
t
ı
.
İ
ngiltere
, 1791’denberi Osmanl
ı
Devleti’nin toprak bütünlü
ğ
ünü koruma politikas
ı
n
ı
terkeden veOsmanl
ı
topraklar 
ı
nda kendisine ba
ğ
l
ı
millî devletler kurmay
ı
ş
ünmekte idi. Yine de 1877-1878Osmanl
ı
-Rus Sava
ş
ı
’na kadar Osmanl
ı
Devleti’nin toprak bütünlü
ğ
ünü korumak politikas
ı
n
ı
sürdürdü.Osmanl
ı
Devleti bu sava
ş
ta Rusya’ya yenilince,
İ
ngiltere’de
“art 
ı
k bu devlet ayakta kalamaz”
,
ş
üncesi hakim oldu. Böylece
İ
ngiltere, yeni politikas
ı
nda Ermeni Sorunu’na yer vermeye ba
ş
lad
ı
.Bunun ba
ş
ta gelen bir nedeni, 1877-1878 Osmanl
ı
-Rus sava
ş
ı
s
ı
ras
ı
nda, kuzeydo
ğ
u Anadolu’da baz
ı
 Türk 
ş
ehirlerini i
ş
gal eden Rusya’n
ı
n, bölgede ya
ş
ayan Ermenileri ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
k vaadiyle Osmanl
ı
 Devleti’ne kar 
ş
ı
ı
ş
ı
rtmas
ı
d
ı
r. 13 Temmuz 1878 Berlin Kongresi’ni takiben; Rusya’n
ı
n, Akdeniz’einmek konusundaki hedefini bilen
İ
ngiltere, uluslar aras
ı
kamuoyunun dikkatini ba
ş
ka bir yöneçekmek ve bölgede tehlikeli olabilecek bir Rus nüfuzu ve hakimiyetine kar 
ş
ı
, do
ğ
uda sözde ba
ğ
ı
ms
ı
z bir Ermenistan’
ı
kendisi kurmay
ı
ye
ğ
lemi
ş
ve yine kendi amac
ı
do
ğ
rultusunda kullanmak üzereErmeni Sorunu’nu ön plana ç
ı
karm
ı
ş
t
ı
7
.
İ
ngiltere
ve
Amerika Birle
ş
ik Devletleri
de, Osmanl
ı
topraklar 
ı
nda kurduklar 
ı
dini cemiyetlerleProtestanl
ı
ğ
ı
yayd
ı
lar. Bu faaliyetler zamanla olumsuz sonuçlar 
ı
n
ı
göstermeye ba
ş
lad
ı
. XIX. yüzy
ı
lakadar sakin bir hayat geçiren, ticaret ve sanayi ile u
ğ
ra
ş
an ve devlet hizmetlerinde kullan
ı
lanGregorian mezhebine ba
ğ
l
ı
Osmanl
ı
Ermenileri’nden Katolik olanlar kendilerini Frans
ı
z, Ortodokslar Rus, Protestan olanlar da
İ
ngiliz ve Amerikal
ı
gibi görmeye ba
ş
lad
ı
lar. Frans
ı
z
İ
htilâli’nin Ermenigençleri üzerindeki etkisiyle, 1839 Tanzimat Ferman
ı
’n
ı
takiben, Ermenilik ve Ermenistan’
ı
diriltmeçal
ı
ş
malar 
ı
ba
ş
lat
ı
ld
ı
. Böylece Ermeniler, XIX. yüzy
ı
l
ı
n ikinci yar 
ı
s
ı
nda, Hr 
ı
stiyan bir topluluk olarak Avrupa gündeminde yer alma çabas
ı
na giri
ş
tiler. XIX. yüzy
ı
l sonlar 
ı
ile XX. Yüzy
ı
l ba
ş
lar 
ı
nda baz
ı
 Avrupa merkezlerinde ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
ğ
ı
amaçlayan cemiyetler kurdular. Bu cemiyetler, yay
ı
nlad
ı
klar 
ı
 dergilerle, Avrupa ülkeleri kamuoyunda taraftar kazanmaya, bir Ermeni Problemi bulundu
ğ
ugörü
ş
ünü yaymaya çal
ı
ş
t
ı
lar 
8
.
İ
ngiltere’nin bu yeni politikas
ı
, Osmanl
ı
Devleti’ni Rusya kar 
ş
ı
s
ı
ndayaln
ı
z b
ı
rakt
ı
. Osmanl
ı
-Almanya yak 
ı
nla
ş
mas
ı
na ve
İ
ngiltere’nin kar 
ş
ı
s
ı
ndaki blokta yer alan Osmanl
ı
 Devleti’nin çökmesine yolaçt
ı
.Ermeni toplumu içinden özellikle din adamlar 
ı
, lider yöneticiler ve Ermeni komiteleri, ErmeniProblemi oldu
ğ
u propagandas
ı
yapt
ı
lar. Osmanl
ı
Devleti topraklar 
ı
üzerinde ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
k kazanmak umuduyla Rusya,
İ
ngiltere ve Fransa’n
ı
n yan
ı
nda yer alarak Ermeni toplumunu Osmanl
ı
Devletiyönetimine kar 
ş
ı
yönlendirip örgütlediler.
2- II. Me
ş
rutiyet’in
İ
lân
ı
ve 1909 Adana Ermeni Olaylar
ı
:a-
 
II. Me
ş
rutiyet’in
İ
lân
ı
ve Ermeniler:
II. Me
ş
rutiyet ilkeleri, ihtilâlci yap
ı
da ve politik amaçl
ı
Ermeni komitelerinin, ülkenin kalk 
ı
nmas
ı
,ekonomik iyile
ş
me sa
ğ
lanmas
ı
yönünde çal
ı
ş
malar 
ı
n
ı
gerektirmekte idi. Ermeni komiteciler de
6
Fahir Armao
ğ
lu,
Siyasî Tarih 1789-1960
,
İ
kinci Bask 
ı
, Ankara 1973, s. 288, 289.;
 
Akdes Nimet Kurat,
Türkiye ve Rusya
,Kültür Bakanl
ı
ğ
ı
Yay./1194, Sevinç Matbaas
ı
, Ankara 1990, s. 105 ve birçok yerde. ; E. Z. Karal,
a. g. e.
, V. Cilt, s. 203, 204.
7
F. Armao
ğ
lu,
a. g. e.
, s. 286-288.; Sina A
ş
in,
İ
stanbul Hükümetleri ve Millî Mücadele
,
İ
stanbul 1983, s. 100 v. d.;Süleyman Kocaba
ş
,
Türkiye ve
İ
ngiltere
,
İ
stanbul 1985, s. 86.; Y. Akb
ı
y
ı
k,
a. g. e.
, s. 7.
8
 
Ermeni Komitelerinin
İ
htilâl Hareketleri ve…
(Haz.:
İ
. Parmaks
ı
zo
ğ
lu), s. 9-200.; A. H. Saral,
a. g. e.,
s. 9.
 
 3 ba
ş
lang
ı
çta bu dü
ş
üncede idi. II. Me
ş
rutiyet ilân edilince, affedilen siyasî suçlu, serseri ruhlu ve kaçak Ermeniler, Türkiye’ye döndüler. Önde gelen Ermeni dü
ş
ünürleri, Osmanl
ı
Hükümeti taraf 
ı
ndanönemli devlet görevlerine atand
ı
lar.
İ
ttihat ve Terakki Cemiyeti ileri gelenlerinden baz
ı
lar 
ı
,Ermeniler’in özel gün ve törenlerine kat
ı
ld
ı
lar. Me
ş
rutiyet’in yayd
ı
ğ
ı
hürriyet, adalet ve e
ş
itlik sonucusiyasî haklar 
ı
na tamamen kavu
ş
an Ermeni siyasî komitelerinin, bundan böyle adlar 
ı
ndaki ihtilâlcis
ı
fatlar 
ı
n
ı
ta
ş
ı
ma ve varl
ı
klar 
ı
n
ı
devam ettirme gere
ğ
i kalmam
ı
ş
t
ı
. Gerçekte de, aralar 
ı
ndaki birlik da
ğ
ı
lacak hale gelmi
ş
ti. Fakat, k 
ı
sa süre sonra
,
Ermeniler aras
ı
ndaki etkilerini devam ettirmek vekesin nüfuz kurmak isteyen Ermeni Ta
ş
naksütyun, H
ı
nçak, Veragaz Miyal H
ı
nçak ba
ş
ta olmak üzere,Sahma Natragan ve Ramgavar komiteleri, her tarafta
ş
ubeler açarak yeniden örgütlendiler. Kendiiçlerinde de mücadele ederek, patrikhane ve murahhashaneleri yönetimleri alt
ı
nda tutmaya çal
ı
ş
t
ı
lar.Ba
ş
ar 
ı
ya ula
ş
mak, seçimleri kazanmak için mahalleler ve okullar düzeyine kadar indiler. ErmeniGenel Millî Meclisi de siyasî entrikalar 
ı
n merkezi haline geldi. Rusya’dan sürülmü
ş
olan ve baz
ı
 Avrupa devletlerinden Türkiye’ye gelen çok say
ı
da vatans
ı
z ve macerac
ı
, bu mecliste önemli görevler ele geçirerek, Osmanl
ı
Devleti Hükümeti’ni tan
ı
mad
ı
klar 
ı
n
ı
ı
klad
ı
lar. Ermeni Millî Meclisi, Ermeniisteklerini Rusya’daki Ermeni Katogikosu’na sunma usulünü uygulamaya koydu. Bir taraftan da,Osmanl
ı
toplumu ile uyumlu ya
ş
ı
yormu
ş
görünerek, millî amaçlar 
ı
n
ı
ve ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
k kazanmagayretlerini devam ettirdiler 
9
.
b-
 
1909 Adana Ermeni Olaylar
ı
(
İğ
ti
ş
a
ş
ı
):
Osmanl
ı
Devleti’ne kar 
ş
ı
düzenlenen en önemli Ermeni isyanlar 
ı
ndan biri de, 1909 Adana ErmeniOlaylar 
ı
’d
ı
r. Osmaniye (Cebel-i Bereket Mutasarr 
ı
fl
ı
ğ
ı
) ve Dörtyol Ermeni Delegesi (murahhas
ı
)Episkopos Mrg. Mu
ş
eg (Moucheg), yan
ı
na ald
ı
ğ
ı
15-20 kadar Ermeni komiteci ile Osmaniye veDörtyol’dan ba
ş
lay
ı
 p, Adana Vilâyeti sancaklar 
ı
n
ı
dola
ş
t
ı
. Çok say
ı
da Ermeni nüfusun bulundu
ğ
u,tehlikeli isyanc
ı
Ermeniler’in ya
ş
ad
ı
ğ
ı
Dörtyol’da, çekti
ğ
i nutuklarla, Hükümet’e ba
ğ
l
ı
Ermeniler’i de
ı
ş
ı
rtarak isyana te
ş
vik etti. Avrupa devletleriyle i
ş
 birli
ğ
i sonucu, Dörtyol
İ
skelesi’ne binlerce silâhve cephane getirtti. Bu silâhlar 
ı
zorla satt
ı
ğ
ı
Ermeniler’den ticarî kazanç sa
ğ
lamay
ı
da ihmal etmedi.Maiyyeti ile Ermenistan bayra
ğ
ı
ta
ş
ı
yarak dola
ş
an Mu
ş
eg, Kafkas Ermenileri gibi üç kö
ş
eli belirgini
ş
aret ta
ş
ı
yan kalpakl
ı
, ayaklar 
ı
dizlikli, tek tip elbise giyinmi
ş
 
‘Postall
ı
 
ad
ı
verilen 300’den fazlaaskerine, Amerika ve Rusya’da e
ğ
itilen Ermeni fedâi subaylar 
ı
ile e
ğ
itim verdirmi
ş
ti. Dörtyol’daki‘beylik’ araziyi Ermeniler’e payla
ş
t
ı
ran, ‘piyade istihkâmlar 
ı
 
kazd
ı
ran Mu
ş
eg, baz
ı
yerlere kilisedentünel açt
ı
rm
ı
ş
, Dörtyol
İ
skelesi’ne k 
ı
ş
lalar in
ş
a ettirerek, çevreyi istihkâmlarla çevirtmi
ş
ti
10
.
 
Adana Vilâyeti’ne ba
ğ
l
ı
bir çok yerde Ermenistan’
ı
n ba
ğ
ı
ms
ı
zl
ı
ğ
ı
n
ı
temsil eden oyunlar oynat
ı
ld
ı
.Böylece, isyan haz
ı
rl
ı
klar 
ı
n
ı
tamamlayan Mu
ş
eg, Adana’ya geçti. Ermenilerle Türkler aras
ı
nda olaylar yaratacak k 
ı
ş
ı
rtmalar 
ı
na ba
ş
lad
ı
. Fakat, Osmaniye Mutasarr 
ı
ı
Mehmed Asaf Bey, Mu
ş
eg’in verdi
ğ
i bilgiler sonucu
İ
stanbul gazetelerinde yay
ı
nlanan haberlerin gerçeklere uymad
ı
ğ
ı
n
ı
ortaya koyunca,Mu
ş
eg
ı
 br 
ı
s’a, oradan da M
ı
s
ı
r’a kaçt
ı
. O günlerde, bu kez Ta
ş
nak liderlerinden GökdereliyanKarabet ile Çall
ı
yan Karabet, Adana’n
ı
n ilçe ve köylerini dola
ş
arak Ermeniler’i k 
ı
ş
ı
rtt
ı
lar. Bu
ı
ş
ı
rtmalara Dörtyol Papaz
ı
Dersak, H
ı
nçak üyesi Karabet
İ
skender ve Bedros Pa
ş
a da kat
ı
ld
ı
lar.Ermeni evleri yeralt
ı
ndan tünellerle birbirine ba
ğ
land
ı
. Çe
ş
itli silâhlar yap
ı
ld
ı
, toplar döküldü. Busilâhlar aç
ı
lan mahzen ve kuyularda gizlendi. Ermeni evleri ve kiliseler birer silâh ve cephane deposuhaline getirildi
11
.Adana merkezinde ve çevresinde düzenlenen Ermeni mitinglerinde,
İ
slâm ulemas
ı
n
ı
n sar 
ı
klar 
ı
  ba
ş
lar 
ı
ndan zorla ç
ı
kar 
ı
larak kirletildi.
İ
skenderun’da, Ermeni bozmas
ı
 
İ
ngiliz Konsolosu Mösyö
9
 
Ermeni Komitelerinin
İ
htilâl Hareketleri ve …
, (Haz.:
İ
. Parmaks
ı
zo
ğ
lu), s. 34, 37.; S. R. Sonyel,
a. g. e.
, 18-22.; K. Çelik,
a. g. e.
, s. 17.
10
Mehmed Asaf,
1909 Adana Ermeni Olaylar
ı
ve An
ı
lar
ı
m
, (Yay. Hz.
İ
smet Parmaks
ı
zo
ğ
lu), T. T. K., Ankara 1982, s. 69.;Salahi R. Sonyel,
İ
ngiliz Gizli Belgelerine Göre Adana’da Vuku Bulan Türk-Ermeni Olaylar
ı
 
(Temmuz 1908-Aral
ı
1909), BELLETEN Cilt : LI, Say
ı
: 201’den ayr 
ı
 bas
ı
m, T.T.K., Ankara 1988, s. 28-30.;
İ
smet Binark,
As
ı
ls
ı
z Ermeni
İ
ddialar
ı
ve Ermeniler’in Türklere Yapt
ı
klar
ı
Mezalim, Yaz
ı
l
ı
Ar
ş
iv Belgeleri ve Foto
ğ
raflarla
, Ankara Ticaret Odas
ı
 Yay
ı
n
ı
, No : 16, Ankara 2001, s. 42-44.; Yusuf Halaço
ğ
lu,
Ermeni Tehciri ve Gerçekler (1914-1918)
, Türk Tarih KurumuBas
ı
mevi, Ankara 2001, s. 23, 24.; K. Çelik,
a. g. e.
, s. 17,18.
11
M. Asaf,
a. g. e.
, s. 9-13.; S. R. Sonyel,
a. g. e.
, s. 28-30.; K. Çelik,
a. g. e.
, s. 18.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->