• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
 1
Aleksander Ku
ś
 EPOKA
T
 Ł
UMACZE
Ń
- WP
 Ł
YW
Ś
WIATA STARO
Ż
YTNEGO NA ROZWÓJ MY
Ś
LIMUZUMA
Ń
SKIEJNie sposób w ramach jednego referatu, czy nawet pracy, obj
ąć
ca
 ł 
o
ś
ci ruchuprzek
 ł 
adowego, jaki mia
 ł 
miejsce na terenach opanowanych przez Arabów wpierwszych wiekach islamu. Tak wi
ę
c poni
ż
szy przyczynek - w miar
ę
skromnychmo
ż
liwo
ś
ci – ma na celu jedynie nakre
ś
lenie ogólnego obrazu samego zjawiska orazepoki. Z konieczno
ś
ci pomini
ę
te zostan
ą
liczne rzesze znanych - a tak
ż
ebezimiennych - mi
 ł 
o
ś
ników antyku. Dzi
ę
ki nim imperium si
ę
gaj
ą
ce od pograniczaChin i delty Indusu po atlantyckie wybrze
ż
a Maroka omin
ęł 
a trwaj
ą
ca kilka stulecifala barbaryzmu, który sta
 ł 
si
ę
udzia
 ł 
em
ś
redniowiecznej Europy.
PODBOJE ARABÓW
-
ZDOBYTE O
Ś
RODKI CYWILIZACYJNE
 Za panowania dwóch kalifów tzw.
prawowiernych 
(arab.
ar-ra 
 š 
ïdün 
):
‘
Umara
1
 oraz
‘
U
 
mana
2
dokona
 ł 
si
ę
spektakularny i nie znajduj
ą
cy precedensu w historiipodbój rozleg
 ł 
ych obszarów Bliskiego Wschodu, Afryki Pó
 ł 
nocnej, oraz AzjiCentralnej, w wyniku którego Arabowie znale
ź
li si
ę
w posiadaniu ca
 ł 
ego dziedzictwa
ś
rednioperskiej monarchii Sassanidów oraz wszystkich – oprócz Anatolii –pozaeuropejskich posiad
 ł 
o
ś
ci Bizancjum.W latach 633 - 640 mia
 ł 
miejsce podbój Syrii, przeprowadzony w znacznymstopniu za spraw
ą
znakomitego i owianego legend
ą
Hälida ibn al-Walïda
3
oraz niemniej s
 ł 
awnego
‘
Amra ibn al -
‘Âş
a. W jego wyniku w r
ę
kach Arabów znalaz
 ł 
y si
ę
 liczne staro
ż
ytne jeszcze centra kulturowe, a w tej liczbie równie
ż
interesuj
ą
ce nassiedziby chrze
ś
cija
ń
skich schizmatyków i sabejczyków:
Qinnasrïn 
,
ar-Ruhä 
(
Edessa 
),
Antiochia 
oraz
Harrän 
(
Carrhae 
). St
ą
d w
 ł 
a
ś
nie wywodzi si
ę
wi
ę
kszo
ść
opisywanych wniniejszej pracy pionierów ruchu przek
 ł 
adowego. W latach 633 – 651 dokona
 ł 
si
ę
 podbój zasadniczej cz
ęś
ci pa
ń
stwa sassanidzkiego
4
.Wojskami arabskimi pocz
ą
tkowo dowodzi
 ł 
wspomniany ju
ż
Halid ibn al-Walid, anast
ę
pnie Sa
‘
d ibn al-Waqqä
ş
. Równie
ż
w tym imperium w r
ę
ce zdobywców wpad
 ł 
yliczne o
ś
rodki
ż
ycia intelektualnego, z których szczególne znaczenie mia
 ł 
s
 ł 
ynny z
1
Panowa
 ł 
w latach 634 – 644; drugi z kalifów
prawowiernych.
 
2
Panowa
 ł 
w latach 644 – 656; trzeci z kalifów
prawowiernych.
3
Szerzej na ten temat: P. K. Hitti,
Dzieje Arabów,
Warszawa 1969, str. 125 - 131.
4
Poniewa
ż
zdobywanie poszczególnych prowincji cz
ę
sto przeci
ą
gn
ęł 
o si
ę
poza t
ę
dat
ę
, za cezur
ę
wtym wypadku przyj
ął 
em
ś
mier
ć
 
 Jazdagirda III 
, ostatniego w
 ł 
adcy
ś
rednioperskiego.
 
 2
hellenistycznej akademii
Gundï 
 š 
äpür 
5
 
oraz lachmidzka
al-Hïra 
, z której wywodzi
 ł 
osi
ę
wielu nestoria
ń
skich uczonych ze s
 ł 
ynnym Hunaynem ibn Ishäkiem na czele
6
.Wreszcie – za spraw
ą
 
‘
Amra ibn al-
‘Âş
a – w latach 639/640 - 646 rozegra
 ł 
si
ę
 definitywny podbój Egiptu, w wyniku którego muzu
 ł 
manie znale
ź
li si
ę
w posiadaniuwci
ąż
jeszcze t
ę
tni
ą
cej bogatym
ż
yciem intelektualnym hellenistycznej stolicy –Aleksandrii.
Ś
rodowisko egipskie wnios
 ł 
o do pó
ź
niejszego ruchu przek
 ł 
adowegog
 ł 
ównie dzie
 ł 
a astronomiczne
7
.Ostatnim, cho
ć
bynajmniej nie najmniej istotnym frontem kontaktówkulturowych oraz naukowych by
 ł 
o samo Bizancjum, które zosta
 ł 
o ostateczniepodbite dopiero w 1453 roku przez su
 ł 
tana otoma
ń
skiego Muhammada II.Podejmowane przez kalifów ‘umayyadzkich wyprawy do
Biläd ar-Rüm 
(
Kraju Rzymian 
)
8
, kontynuowane nast
ę
pnie przez kalifów ‘abbasydzkich
9
stanowi
 ł 
y sta
 ł 
e
ź
ród
 ł 
o nowych dzie
 ł 
autorów staro
ż
ytnych.
BIZANCJUM
,
SYRIA I PERSJA
 
„Wysi 
ł 
ek systematyzacji i kodyfikacji j 
ę 
zykowej Arabów dokonywa 
ł 
si 
ę 
w du 
ż 
ym stopniu pod wp 
ł 
ywami obcymi – cho 
ć 
sami Arabowie uwa 
ż 
aj 
ą 
„nauki j 
ę 
zykowe” za czysto arabskie – szczególnie pod wp 
ł 
ywem logiki greckiej. Wp 
ł 
yw helle 
ń 
ski dotar 
ł 
 do filologów arabskich mi 
ę 
dzy innymi za po 
ś 
rednictwem szko 
ł 
y syryjsko - perskiej w Gundï 
 š 
äpürze 
10 
, gdzie syryjscy nestorianie wprowadzili znajomo 
ść 
filologii greckiej, a nade wszystko logiki Arystotelesa i definicji stoickich. Jest to widoczne u gramatyków szko 
ł 
y basryjskiej, reprezentuj 
ą 
cej ducha bardziej logicznego, bardziej krytycznego.” 
11
 
Oczywi
ś
cie przej
ę
cie schedy cywilizacyjnej po
basileosach 
12
znad Hellespontunie odby
 ł 
o si
ę
w sposób rewolucyjny. Konstantynopol odegra
 ł 
znaczn
ą
rol
ę
–g
 ł 
ównie zachowawcz
ą
– w historii kultury
ś
ródziemnomorskiej, której
de facto 
 podobnie jak Arabowie, jeste
ś
my depozytariuszami. To przez Bizancjumzapoznawali si
ę
muzu
 ł 
manie z Platonem i Arystotelesem, t
 ł 
umacz
ą
c ich i z koleiprzekazuj
ą
c umys
 ł 
owo
ś
ci zachodniej
13
.
5
Szerzej na ten temat w nast
ę
pnych rozdzia
 ł 
ach.
6
Szerzej na temat podboju Persji: P. K. Hitti,
op. Cit.
, str.132-134.
7
Tam
ż
e, str. 136 – 142.
8
Tam
ż
e, str. 169 – 174.
9
Tam
ż
e, str. 246 – 249.
10
Dawne miasto w prowincji
Huzistãn 
w p
 ł 
d. - zach. Persji; dzi
ś
wioska
 Š 
ãhãbãd.
11
J. Bielawski,
Klasyczna literatura arabska,
Warszawa 1995, str.104.
12
Tytu
 ł 
noszony przez cesarza bizanty
ń
skiego.
13
J. Legowicz,
Historia filozofii 
Ś 
redniowiecznej 
, Warszawa 1986, str. 18.
 
 3
Cz
ę
sto te
ż
podkre
ś
la si
ę
wp
 ł 
yw Focjusza
14
na umys
 ł 
owo
ść
muzu
 ł 
ma
ń
sk
ą
; mia
 ł 
 on w
ś
ród arabów licznych przyjació
 ł 
. Jan Legowicz przypuszcza,
ż
e w
 ł 
a
ś
nie podwp
 ł 
ywem Focjusza my
ś
liciele islamu przyj
ę
li pó
ź
niej stosowan
ą
w Bizancjum metod
ę
 alegorycznej interpretacji Koranu i bizantyjsko-hellenistyczn
ą
postaw
ę
racjonalnegomy
ś
lenia
15
.Wielkim powa
ż
aniem, ju
ż
za ‘Abbäsydów
16
, cieszyli si
ę
:
Proklos 
17
- 
przedstawiciel pó
ź
nego neoplatonizmu oraz perypatetyk z Aleksandrii,
 Jan Filipono 
18
, zwany
Gramatykiem 
. Doktryna Gramatyka – jak podaje Jerzy Hauzi
ń
ski:
„stanowi syntez 
ę 
arystotelesowskich pogl 
ą 
dów na przyrod 
ę 
z chrze 
ś 
cija 
ń 
skim monoteizmem.” 
19
 
Tak wi
ę
c Arystoteles dociera do
ś
wiata arabskiego niejako „zpierwszej r
ę
ki” – za po
ś
rednictwem pó
ź
nych perypatetyków oraz neoplatoników:
Temistiosa 
20
,
Syriana 
21
oraz
Symplicjusza 
22
; zw
 ł 
aszcza za
ś
 
Aleksandra z Afrodyzji 
23
,który podobnie jak sam Stagiryta pozostawa
 ł 
nominalist
ą
24
.Poniewa
ż
przej
ę
cie w
 ł 
adzy przez dynasti
ę
arabsk
ą
nie wywo
 ł 
a
 ł 
o gwa
 ł 
townegoza
 ł 
amania w
ż
yciu intelektualnym Egiptu, Syrii, Iraku czy Iranu
25
, przez jaki
ś
czasistnia
 ł 
y dawne instytucje naukowe; na przyk
 ł 
ad s
 ł 
ynna jeszcze w czasach
Lagidów 
26
 Szko
 ł 
a Aleksandryjska, chocia
ż
jej uczeni przenie
ś
li si
ę
w ko
ń
cu do p
 ł 
n. Syrii.
27
 Pocz
ą
tkowo zatem - za panowania ‘Umayyadów
28
- tradenci, a w
 ł 
a
ś
ciwieszafarze dóbr kulturalnych, nadal byli w wi
ę
kszo
ś
ci przedstawicielamiautochtonicznych (cho
ć
by prawem zasiedzenia ) mieszka
ń
ców – nawet je
ś
li nawrócilisi
ę
oni na islam. Nie zaistnia
 ł 
a wi
ę
c jeszcze wówczas potrzeba t
 ł 
umaczenia
14
Grec.
Photius 
(
ż
y
 ł 
w latach ok. 820 – 895.) - patriarcha Konstantynopola i jeden z najwa
ż
niejszychpromotorów tzw.
Bizanty 
ń 
skiego renesansu 
, zerwa
 ł 
z ko
ś
cio
 ł 
em rzymskim, za co zosta
 ł 
 ekskomunikowany przez papie
ż
a Miko
 ł 
aja I.
15
J. Legowicz,
Historia filozofii 
ś 
redniowiecznej 
, str. 30.
 
16
Panowali w latach 750 - 1258.
17
 
Ż
y
 ł 
w latach 410 – 485.
18
Zm. po 570 r.
19
J. Hauzi
ń
ski,
op.cit.
, str. 310.
20
 
Ż
y
 ł 
w IV w.
21
 
Ż
y
 ł 
w V w.
22
Zm. w 549 r.
23
 
Ż
y
 ł 
w II w.
24
Tzn. g
 ł 
osi
 ł 
,
ż
e powszechniki istniej
ą
wy
 łą
cznie w ludzkim umy
ś
le. Nawiasem mówi
ą
c trudno si
ę
 dziwi
ć
,
ż
e wyznaj
ą
c – a co gorsza, g
 ł 
osz
ą
c – podobne pogl
ą
dy, schy
 ł 
kowi reprezentanci
Perypatetu 
 zaznawali prze
ś
ladowa
ń
ze strony ko
ś
cio
 ł 
a ortodoksyjnego; por. J. Hauzi
ń
ski,
op. cit 
., str. 310.
25
Pewn
ą
rol
ę
odgrywa
 ł 
zapewne fakt,
ż
e mieszka
ń
cy tych terenów bli
ż
si byli semickim Arabom,ani
ż
eli w
 ł 
adcom z dalekiego Konstantynopola.
26
Nazwa dynastii hellenistycznej, która panowa
 ł 
a nad Egiptem od czasów podboju macedo
ń
skiegodo II po
 ł 
owy I w. p.n.e.
27
A. Hourani,
Historia Arabów 
, Gda
ń
sk 1995, str.85,
28
 
Banu ‘Umayya 
– panowali w latach 661 – 750.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...