• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
1Aleksander Ku
ś
 
Uj
ę
cie Arabeski w kategoriach estetycznych Hansa - Georga Gadamera
Arty
ś
ci i twórcy obrazów, b
ę
d
ą 
ukarani na S
ą 
dzie Ostatecznym przez Boga, który im naka
ż
e niemo
ż
liwe do spe
ł
nienia zadanie:danie
ż
ycia swoim dzie
ł
om
1
.
  Na okre
ś
lenie stylu my
ś
lenia i pogl
ą 
dów ujawniaj
ą 
cych si
ę
w niektórych aspektachcywilizacji Arabów, cz
ę
sto u
ż
ywa si
ę
terminu „atomistyczny”. Oznacza on tendencj
ę
dotraktowania
ż
ycia i wszech
ś
wiata jako zespo
ł
u statycznych, konkretnych, ale odr 
ę
 bnychelementów lu
ź
no powi
ą 
zanych ze sob
ą 
swoistymi mechanicznymi lub przyczynowymizwi
ą 
zkami. Zwi
ą 
zki te realne, lub tylko w umys
ł
ach jednostek s
ą 
jednak pozbawionewszelkich organicznych wspó
ł
zale
ż
no
ś
ci. Nie by
ł
a to tendencja uniwersalna, niemniejwp
ł
ywa
ł
a na
ż
ycie
ś
redniowiecznego Araba pod wieloma wzgl
ę
dami. W odró
ż
nieniu oduczonych i filozofów z jednej strony, a mistyków z drugiej, przeci
ę
tny ortodoksyjny teolog,naukowiec czy artysta, mia
ł
taki sam stosunek do wiedzy. Ró
ż
ne dyscypliny nie stanowi
ł
yró
ż
nych metod dochodzenia do tego samego celu,
łą 
cz
ą 
cego osi
ą 
gni
ę
cia w jedn
ą 
ca
ł
o
ść
, by
ł
yodr 
ę
 bnymi, odizolowanymi skupiskami, z których ka
ż
de zawiera
ł
o sko
ń
czon
ą 
liczb
ę
cz
ą 
stek wiedzy, której stopniowe gromadzenie tworzy nauk 
ę
. Klasyczna literatura arabska - pozbawiona epiki i dramatu - opisywa
ł
a
ś
wiat za pomoc
ą 
wielu pojedynczych obserwacji lubopisów szczegó
ł
owych i niezwykle
ż
ywych, ale fragmentarycznych. Powi
ą 
zanychsubiektywnymi skojarzeniami autora i czytelnika, rzadko podporz
ą 
dkowanych ogólnemu planowi. Arabski poemat by
ł
zastosowaniem odr 
ę
 bnych linijek, które mo
ż
na by
ł
o od
łą 
cza
ć
odca
ł
o
ś
ci, jak nanizane per 
ł
y, które s
ą 
doskona
ł
e same w sobie, czasami mo
ż
na je nawet mi
ę
dzysob
ą 
wymienia
ć
. Arabska muzyka jest modalna i rytmiczna rozwini
ę
ta dzi
ę
ki fantazji iró
ż
nicowaniu - nigdy dzi
ę
ki harmonii. Sztuka arabska - g
ł
ównie dekoratywna i stosowana -wyró
ż
nia si
ę
swoj
ą 
szczegó
ł
owo
ś
ci
ą 
i dok 
ł
adno
ś
ci
ą 
, nie za
ś
kompozycj
ą 
czy perspektyw
ą 
.Przy takiej charakterystyce umys
ł
owo
ś
ci i konstrukcji osobowej Cz
ł
owieka Wschodu,ostro zarysowuje si
ę
ró
ż
nica w sposobie w jaki
ś
wiat jest postrzegany i t
ł
umaczony przez nas
1
 
Jeden z hadisów proroka Muhammada, tzn. po
ś
wiadczona autorytatywnie jego wypowied
ź
.
 
 
2- ludzi Zachodu. Zreszt
ą 
nie jest konieczne si
ę
ganie po tego typu interpretacj
ę
, skorointuicyjnie posiadamy silne poczucie odmiennej konstytucji wewn
ę
trznej od przedstawicieliinnych obcych nam kultur. Najlepszym zewn
ę
trznym wyrazem takiego stanu rzeczy, mo
ż
e by
ć
zagubienie towarzysz
ą 
ce nam przy obcowaniu z wytworami tych
ż
e obcych cywilizacji.Mo
ż
na zatem postawi
ć
wst
ę
 pnie pytanie: na ile mo
ż
liwe jest uczestnictwo
ś
wiadomo
ś
ciestetycznej w sztuce, która przemawia innym ni
ż
ona j
ę
zykiem? Je
ż
eli w ogóle, to co jest poznawane w dzie
ł
ach artystycznych, pochodz
ą 
cych z ró
ż
nych od naszego, obszarówkulturowych? Czy nieznajomo
ś
ci tradycji, warunków, sfery symbolicznej - mitycznej ireligijnej - w której dane dzie
ł
o wyrasta, dyskwalifikuje nas jako jego odbiorców? Lubujmuj
ą 
c to pytanie w poj
ę
ciach, którymi pos
ł
uguje si
ę
G. H. Gadamer: Jak mo
ż
liwe jest podj
ę
cie „gry sztuki” przez widza, którego rozumienie rozmija si
ę
z duchem twórcy dzie
ł
asztuki?Tak sformu
ł
owane pytanie, stawia nas od razu w samym sercu problematyki estetycznej,tak jak rozpatruje j
ą 
filozofia hermeneutyczna. Jest to
ś
wiadomy krok, zamiarem pisz
ą 
cego, jest podj
ę
cie wy
ż
ej wymienionych kwestii z zastosowaniem kategorii wypracowanych przezG. H. Gadamera. Z kolei, aby tych nie u
ż
ywa
ć
w oderwaniu od rzeczywistego przedmiotu,warto pos
ł
u
ż
y
ć
si
ę
przyk 
ł
adem jakiego
ś
konkretnego dzie
ł
a. Do tego celu najlepiej nada si
ę
 typowy wytwór sztuki muzu
ł
ma
ń
skiej, który szczególnie oddaje jej ducha -
ARABESKA
.Powsta
ł
a ona jako efekt wzmocnienia w Islamie tendencji sztuki bizanty
ń
skiej kuabstrakcji i formalizmowi, poniewa
ż
zakaz przedstawiania postaci ludzkich prowadzi
ł
dosztuki opartej na wzorach geometrycznych, stylizacji motywów ro
ś
linnych i elementachozdobnego pisma arabskiego. Ze wzgl
ę
du na natur 
ę
j
ę
zyka i sk 
ł
adaj
ą 
cych si
ę
na
ń
s
ł
ów - zsamej swojej istoty no
ś
ników symboli - warto doda
ć
,
ż
e obok napisów maj
ą 
cych jakie
ś
 znaczenie, czy zawieraj
ą 
cych informacje, spotyka si
ę
w dekoracji arabeskowej pewne litery,czy grupy liter, pozbawione jakiejkolwiek tre
ś
ci, tworz
ą 
ce wy
łą 
cznie obramowania
2
. Orozbudowaniu warstwy symbolicznej ornamentu, mo
ż
e
ś
wiadczy
ć
fakt,
ż
e niejednokrotnieumieszczano w nim stylizowane figury astrologiczne i mityczne postacie: znaki zodiaku, 7 planet, anio
ł
y, d
ż
iny, sfinksy, a tak 
ż
e zwierz
ę
ta typu heraldycznego. Jest to jednak elementdrugorz
ę
dny, na plan pierwszy wysuwa si
ę
zawsze abstrakcyjno
ść
arabeski (przynajmniej dla
2
S
ą 
to g
ł
ównie litery lam i alif, a wi
ę
c litery wchodz
ą 
ce w sk 
ł
ad poj
ę
cia (Bóg). Nale
ż
y pami
ę
ta
ć
,
ż
e te lu
ź
ne litery, jako cz
ęś
ci j
ę
zyka arabskiego w którym objawiony zosta
ł
Koran, mog
ą 
pe
ł
ni
ć
szczególn
ą 
rol
ę
, np. dawa
ć
b
ł
ogos
ł
awie
ń
stwo.Podobnie w judaizmie gematria, jako cz
ęść
kaba
ł
y, oparta jest na wyj
ą 
tkowej pozycji liter, w
ł
a
ś
nie ze wzgl
ę
du na to,
ż
e przez nie zosta
ł
przekazany
ś
wi
ę
ty tekst. W Islamie zastosowanie kaligrafii w
ł
a
ś
ciwie zawsze umieszcza dzie
ł
o w obszarze
 sacrum
.
 
3widza europejskiego). Przyczyna tego le
ż
y w tym,
ż
e o ile w sztuce staro
ż
ytnej inspiracj
ą 
dlaartysty, by
ł
a natura z ca
łą 
swoj
ą 
ró
ż
norodno
ś
ci
ą 
, tak w sztuce arabsko-muzu
ł
ma
ń
skiej przeciwnie, artysta odwraca si
ę
od przyrody (tworu Allacha), od rzeczywisto
ś
ci, a zanurza w
ś
wiat fantazji i idealizmu. Mo
ż
na powiedzie
ć
,
ż
e ornament geometryczny stanowi podstaw
ę
 sztuki muzu
ł
ma
ń
skiej, podobnie jak cia
ł
o ludzkie stanowi
ł
o podstaw
ę
i punkt wyj
ś
cia wsztuce antycznej. Sztuka Islamu - tradycja religijna bardzo kr 
ę
 powa
ł
a rozwój sztuk  plastycznych - jest wi
ę
c sztuk 
ą 
czystej inwencji, a wi
ę
c w samej swojej istocie jestabstrakcyjna.Po tym krótkim opisie przedmiotu, jest mo
ż
liwe poddanie go analizie w ramach ontologiidzie
ł
a sztuki Gadamera i wyró
ż
nionego przeze
ń
hermeneutycznego znaczenie estetyki.Pierwsz
ą 
kwesti
ą 
któr 
ą 
nale
ż
y tu podnie
ść
, jest pytanie o sposób istnienia dzie
ł
a plastycznego. Chodzi o sposób istnienia obrazu w jego wszelkich zró
ż
nicowanych postaciach.Tym samym Gadamer zgadza si
ę
na pewien zabieg, który
ś
ci
ś
le przynale
ż
y do
ś
wiadomo
ś
ciestetycznej która, gdy da
ć
jej woln
ą 
r 
ę
k 
ę
, zatraca istnienie tego co samo w sobie jest prezentowane przez byt estetyczny. To wyabstrahowanie z dzie
ł
a sztuki jego „obrazu”, mazachowywa
ć
to co
ś
, co jest dla niego czym
ś
istotowym, nie przygodnym, a co w pe
ł
niobdarza sob
ą 
widza, wtedy gdy uj
ę
te jest we wszelkich swoich zwi
ą 
zkach z
ż
yciem. Wswoistych jego dost
ę
 pno
ś
ci - w tym konkretnym wytworze, uobecniaj
ą 
cym si
ę
w tejkonkretnej sytuacji. Fundamentalne dla Gadamera zagadnienie odrzucenia sztuki prze
ż
yciowej, uprawianej przez subiektywn
ą 
 
ś
wiadomo
ść
estetyczn
ą 
, zostanie w koniecznychdla niniejszego opracowania ramach omówione pó
ź
niej. Niemniej dokonywane przez ni
ą 
 abstrahowanie dzie
ł
a sztuki od wszelkiego kontekstu egzystencjalnego, jest o tyle istotne -zabieg który wyj
ą 
tkowo i Gadamer wykorzystuje do badania specyfiki obrazu -
ż
e irozpatrywany przez nas ornament, zawsze przynale
ż
y do wspó
ł
okre
ś
laj
ą 
cego go przedmiotu.Arabeska pojawia si
ę
wsz
ę
dzie w sztuce muzu
ł
ma
ń
skiej: w kaligrafii, w miniaturze,architekturze czy sztuce u
ż
ytkowej.Poj
ę
cie obrazu wykracza poza swoj
ą 
prezentacj
ę
. Dzieje si
ę
tak dlatego,
ż
e jego prezentacja z istoty odnosi si
ę
do pierwowzoru. Przynajmniej w swojej tradycyjnej postaci(realistycznej), to co si
ę
przejawia w dziele, b
ę
dzie nas kierowa
ł
o do swojego
ź
ród
ł
a idomaga
ł
o si
ę
konfrontacji z nim. Problematyka pierwowzoru i podobizny dla naszego tematunie jest tak kluczowa, dlatego
ż
e - ze swej natury - arabeska nie ma charakteruodtwarzaj
ą 
cego (a je
ż
eli ju
ż
, to nigdy wprost). Relacja ta jest jednak bardzo wa
ż
na dlaka
ż
dego dzie
ł
a plastycznego. Zawsze b
ę
dzie chodzi
ł
o o nie samo, o to jak w obrazie
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...